غزل شمارهٔ ۱۹۳۷
هوش مصنوعی: در این متن شاعر به ناپایداری خوشی‌ها و لزوم شاد بودن در زندگی اشاره می‌کند. او می‌گوید که هر خوشی که از بین می‌رود، باید ناراحت نشویم، زیرا خوشی‌های جدیدی در راهند. شیرینی‌های زندگی مانند آب، نان، و زیبایی‌ها از راه‌های مختلف به ما می‌رسند و دوره‌ای هستند.
شاعر همچنین به خواب و خیال اشاره می‌کند و می‌گوید که در خواب، انسان می‌تواند تجلیات زیبایی را ببیند، اما در نهایت این خیال‌ها گذرا هستند.
او به ضرورت توجه به حقایق عمیق زندگی و عبرت‌گیری از تجربیات می‌پردازد و در نهایت، توصیه می‌کند که به جای افسوس خوردن بر گذشته، باید به روشنایی و نور دین و علم توجه کنیم.
هر خوشی که فوت شد از تو مباش اندوهگینکو به نقشی دیگر آید سوی تو، می‌دان یقین
هوش مصنوعی: هر شادی که از دست رفته، ناراحت نباش، زیرا که خوشی‌های دیگری به سراغت خواهند آمد. این را با اطمینان بدان.
نی خوشی مر طفل را از دایگان و شیر بودچون برید از شیر آمد آن ز خمر و انگبین
هوش مصنوعی: خوشی و شادی کودک به دلیل شیر و نوازش مادرش است، اما زمانی که از شیر گرفته میشود، آن شادابی و سرزندگی به خاطر چیزهایی دیگر مانند شراب و عسل به وجود میآید.
این خوشی چیزی است بی‌چون کآید اندر نقش‌هاگردد از حقه به حقه در میان آب و طین
هوش مصنوعی: این شادی واقعی و بینظیر است که اگر در تصویرها ظاهر شود، مثل ترفندهایی خواهد بود که در میان آب و گل جلوه می‌کند.
لطف خود پیدا کند در آب باران ناگهانباز در گلشن درآید سر برآرد از زمین
هوش مصنوعی: وقتی باران به زمین میبارد، ناگهان طراوت و زیبایی خود را نشان میدهد و از دل زمین، گلها بهسرعت سر از خاک بیرون میآورند و به گلشن تبدیل میشوند.
گه ز راه آب آید گه ز راه نان و گوشتگه ز راه شاهد آید گه ز راه اسب و زین
هوش مصنوعی: گاهی از طریق آب میآید، گاهی از طریق نان و گوشت، گاهی از طریق محبوب میآید و گاهی از طریق اسب و زین.
از پس این پرده‌ها ناگاه روزی سر کندجمله بت‌ها بشکند آنک نه آن است و نه این
هوش مصنوعی: روزی خواهد رسید که همگی خرافات و بت‌ها فروریخته میشوند و حقیقتی که نه در ظاهر است و نه در آنچه میبینیم، آشکار خواهد شد.
جان به خواب از تن برآید در خیال آید بدیدتن شود معزول و عاطل صورتی دیگر مبین
هوش مصنوعی: جان از بدن جدا میشود و در خواب ظهور مییابد. در این حالت، بدن به عنوان یک موجود غیرمؤثر و بیفایده به نظر میرسد و صورت دیگری از وجود را نشان میدهد.
گویی اندر خواب دیدم همچو سروی خویش راروی من چون لاله زار و تن چو ورد و یاسمین
هوش مصنوعی: در خواب احساس کردم که مانند درخت سروی هستم، چهرهام مانند لالههای زیبا و بدنم مانند گلهای گلیاس و یاسمن است.
آن خیال سرو رفت و جان به خانه بازگشتان فی هذا و ذاک عبرة للعالمین
هوش مصنوعی: آن تصور زیبا از سرو، از یاد رفت و روح به خانه خود برگشت. در این موضوع و آن موضوع عبرتی برای تمام جهانیان وجود دارد.
ترسم از فتنه وگر نی گفتنی‌ها گفتمیحق ز من خوشتر بگوید تو مهل فتراک دین
هوش مصنوعی: من نگران مشکلات و فتنهها هستم. اگرچه چیزهایی که باید گفته میشد را بیان کردم، اما به نظر میرسد حقایق از من بهتر بیان میشوند. بنابراین، بگذار دین من را از مشکلات دور کند.
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتنان گندم گر نداری گو حدیث گندمین
هوش مصنوعی: اگر گندم و نان نداری، پس داستان گندم را نگو.
آخر ای تبریز جان اندر نجوم دل نگرتا ببینی شمس دنیا را تو عکس شمس دین
هوش مصنوعی: ای جان تبریز، در عالم ستارهشناسی دل خود را نگاه کن تا بتوانی روشنایی جهان را همچون تصویر روشنی دین مشاهده کنی.