غزل شمارهٔ ۲۱۷۰
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف زیبایی و کمال محبوب پرداخته است. شاعر به ویژگی‌های والای معشوق اشاره می‌کند و از آیینه‌ای سخن می‌گوید که فقط توانایی نشان دادن ابعاد خود را دارد، اما قادر به درک عمق کمال معشوق نیست. در ادامه، به ویژگی‌های عشق و عقل اشاره می‌شود و اینکه چگونه عشق می‌تواند عقل را تحت تأثیر قرار دهد. شاعر همچنین از زیبایی معشوق و تأثیر آن بر جهان و انسان‌ها صحبت می‌کند و عشق را فراتر از مادیات می‌داند. در نهایت، شاعر ابراز می‌کند که در میان شور و شوق عاشقانه‌اش، به خاطر زیبایی معشوق از بیان احساساتش خودداری می‌کند.
هر شش جهتم ای جان منقوش جمال تودر آینه درتابی چون یافت صقال تو
هوش مصنوعی: هر طرفی که نگاه میکنم، زیبایی تو در آینهای منعکس است که درخشان و پاک است.
آیینه تو را بیند اندازه عرض خوددر آینه کی گنجد اشکال کمال تو
هوش مصنوعی: آیینه به اندازه خود می‌تواند تصویر ببیند، اما نمیتواند تمام زیباییهای تو را در خود جای بدهد.
خورشید ز خورشیدت پرسید کی‌ات بینم؟گفتا که شوم طالع در وقتِ زوال تو
هوش مصنوعی: خورشید از خورشید تو پرسید که کی تو را میبینم؟ و او پاسخ داد که در زمان غروب تو، من به وجود میآیم.
رهوار نتانی شد این سوی که چون ناقهبسته‌ست تو را زانو ای عقل عقال تو
هوش مصنوعی: به طور خلاصه، این بیت به وضعیتی اشاره دارد که عقل و تفکر آدمی در تنگنا و محدودیتهای خاصی قرار گرفته و نمیتواند آزادانه حرکت کند. در واقع، گفته شده که مانند یک شتر که بخاطر زانوهایش بسته شده، عقل نیز به خاطر محدودیتها و قید و بندهایی که دارد، نمیتواند به راحتی پیش برود و خودش را بروز دهد.
عقلی که نمی‌گنجد در هفت فلک فرشای عشق چرا رفت او در دام و جوال تو
هوش مصنوعی: عشق، تو را چطور میتوان فهمید که عقل انسان نمیتواند به وسعت آسمانهای هفتگانه درک کند؟ چرا عقل انسان در دام و چنگال تو گرفتار شده است؟
این عقل یکی دانه از خرمن عشق آمدشد بسته‌ی آن دانه جمله پر و بال تو
هوش مصنوعی: عقل مثل دانهای از مزرعه عشق است که بر اساس آن، تمام ویژگیها و استعدادهای تو شکل گرفته و به پر و بال تو داده است.
در بحر حیات حق خوردی تو یکی غوطهجان ابدی دیدی، جان گشت وبال تو
هوش مصنوعی: در دنیای زندگی، تو به عمق هستی غوطهور شدی و به تجربهای از جاودانگی رسیدی، اما این تجربه بار سنگینی بر دوش تو گذاشته است.
ملکش به چه کار آید با ملکت عشق توجاهش به چه کار آید با جاه و جلال تو
هوش مصنوعی: حکومت و ثروت چه سودی دارند وقتی که عشق تو در قلبم جای دارد؟ مقام و عظمت تو چه ارزشی دارد در مقابل عشق و محبت تو؟
صد حلقه زرین بین در گوش جهان اکنوناز لطف جواب تو وز ذوق سؤال تو
هوش مصنوعی: در حال حاضر، جهان پر از زیبایی و جواهرات است که به لطف پاسخهای تو و لذت از سوالهایت به وجود آمدهاند.
خامان که زر پخته از دست تو نامدشانشادند به جای زر با سنگ و سفال تو
هوش مصنوعی: بیخبران از ارزش و مقام تو خوشحالند، زیرا که به جای زر و طلا، چیزی بیارزش مانند سنگ و سفال را به جای آن تصور میکنند.
صد چرخ طواف آرد بر گرد زمین توصد بدر سجود آرد در پیش هلال تو
هوش مصنوعی: صد بار زمین به دور تو میچرخد و صد ماه در مقابل تو به خاک میافتند.
با تو سگ نفس ما روباهی و مکر آردکه شیر سجود آرد در پیش شغال تو
هوش مصنوعی: با تو، شکارچی مهارتهای ما مانند روباه خواهد بود و فریب خواهد زد، به طوری که شیر نیز در برابر شغال تو زانو خواهد زد.
بی‌پای چو روز و شب اندر سفریم ای جانچون می‌رسد از گردون هر لحظه تعال تو
هوش مصنوعی: ای جان، ما در این دنیا بیپایان مانند روز و شب در سفر هستیم، و هر لحظه که از آسمان می‌رسد، امید و تعالی تو را به همراه دارد.
تاریکی ما چه بود در حضرت نور تو؟فعل بد ما چه بود با حسن فعال تو؟
هوش مصنوعی: در حضور نور تو، تاریکی ما چه بود؟ اعمال نادرست ما در برابر لطف و زیبایی تو چه اهمیتی داشت؟
روزیم چو سایه ما بر گرد درخت توشب تا به سحر نالان ایمن ز ملال تو
هوش مصنوعی: ما مانند سایهای هستیم که در روز، بر دور درخت تو میچرخیم و تا صبح، از غم و اندوه تو بیخبر و آسودهایم.
از شوق عتاب تو آن آدم بگزیدهاز صدر جنان آمد در صف نعال تو
هوش مصنوعی: از فرط شادی و عشق تو، آن مرد برگزیده که از بهترین مکانها انتخاب شده، به دنبال تو و در صف خدمت تو آمده است.
دریای دل از مدحت می‌غرد و می‌جوشدلیکن لب خود بستم از شوق مقال تو
هوش مصنوعی: دل من به خاطر ستایش و زیباییهای تو مانند دریایی خروشان و جوشان است، اما به خاطر شوق و عشق به تو، ساکت ماندهام و حرفی نمیزنم.