غزل شمارهٔ ۲۲۸۱
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف معانی عمیق عشق، خیال و وجود انسان می‌پردازد. شاعر به زیبایی ارتباط بین صورت و معنی را بررسی می‌کند، و می‌گوید که اندیشه‌ای زیبا می‌تواند صورت‌ها را زیبا کند. همچنین به نورانی بودن دل و تاثیرات عشق حق اشاره دارد، که در آن انسان به نور و روشنی می‌رسد. شاعر از مفهوم تمکین و نزدیکی به حق سخن می‌گوید و به عشق و جستجو برای رسیدن به حقیقت اشاره می‌کند. در پایان، شاعر به ویژگی‌های یگانه و بی‌نظیر عشق و وجود انسانی می‌پردازد و زیبایی‌های خاص آن را بررسی می‌کند.
ای از تو خاکی تن شده تن فکرت و گفتن شدهوز گفت و فکرت بس صور در غیب آبستن شده
هوش مصنوعی: ای کسی که از وجود تو، جسم من خاکی شده و فکر و گفتار من به نوعی دیگر شکل گرفته است. از گفتار و اندیشهام، تصاویر بسیاری در عالم غیب در حال شکلگیری و تولد هستند.
هر صورتی پرورده‌ای معنی است لیک افسرده‌ایصورت چو معنی شد کنون آغاز را روشن شده
هوش مصنوعی: هر شکلی که به وجود آوردهای، نمایانگر یک معناست، اما اکنون که آن معنا آشکار شده، باید صورت را هم زنده و شاداب کنی.
یخ را اگر بیند کسی و آن کس نداند اصل یخچون دید کآخر آب شد در اصل یخ بی‌ظن شده
هوش مصنوعی: اگر کسی یخ را ببیند و ناردی که یخ چیست، وقتی که ببیند یخ به آب تبدیل شده، بدون شک در اصل یخ تردید می‌کند.
اندیشه جز زیبا مکن کو تار و پود صورت استز اندیشه‌ای احسن تند هر صورتی احسن شده
هوش مصنوعی: بهتر است که فقط به افکار زیبا و مثبت بپردازی، چون افکار پایه و اساس زیبایی چهره و شخصیت هستند. هر چهرهای که زیبا و نیکو به نظر می‌رسد، نتیجهی اندیشههای خوب و شایستهای است که در پشت آن نهفته است.
زان سوی کاندازی نظر آن جنس می‌آید صورپس از نظر آید صور اشکال مرد و زن شده
هوش مصنوعی: از آن سو که نظر میاندازی، آن چیز به شکل ظاهر می‌آید و بعد از آنکه ببینی، اشکال مرد و زن نمایان میشود.
با آن نشین کو روشن است کز دل سوی دل روزن استخاک از چه ورد و سوسن است کش آب هم مسکن شده
هوش مصنوعی: با او که روشن است و از دلش به دل دیگران راهی وجود دارد، بنشین. علت اینکه خاک چرا زاینده گل و گیاه است، این است که آب نیز محل سکونت و زندگی شده است.
ور همنشین حق شوی جان خوش مطلق شوییا رب چه بارونق شوی ای جان جان من شده
هوش مصنوعی: اگر با حق دوست شوی، جانت به کمال و خوشی خواهد رسید. ای خدا، چه زیبایی و شکوهی به زندگیام اضافه میشود! جان من، همواره در جستجوی توست.
از جا به بی‌جا آمده اه رفته هیهای آمدهبی‌دست و بی‌پای آمده چون ماه خوش خرمن شده
هوش مصنوعی: بیتی که آوردهاید به توصیف حالتی از احساس می‌پردازد. گویا شخصی در وضعیتی آشفته و بیقرار است و بیدلیل از مکان خود دور شده است. او بیدست و پای خود، در حالی که مانند ماهی در جایی خوشنما و زیبا به سر میبرد، دچار حسرت و افسوس شده است. این توصیف می‌تواند نشاندهنده نوعی خستگی روحی یا احساس گمشدگی باشد.
یا رب که چون می‌بینمش ای بنده جان و دینمشخود چیست این تمکینمش ای عقل از این امکن شده
هوش مصنوعی: ای خداوند، وقتی او را میبینم، بندهام جان و دینم چه به حال من می‌آید؟ این تسلط و آرامش او چیست؟ ای عقل، از این حال چه برآید؟
هر ذره‌ای را محرم او هر خوش دمی را همدم اونادیده زو زاهد شده زو دیده تردامن شده
هوش مصنوعی: هر ذره‌ای از وجودش را درک می‌کند و با هر نسیم خوشی همنشین است. برخی از زاهدان به خاطر نادیده گرفتن او، از او بیخبر ماندهاند و در نتیجه، دچار تردید و دو دلی شدهاند.
ای عشق حق سودای او آن او است او جویای اووی می‌دمد در وای او ای طالب معدن شده
هوش مصنوعی: ای عشق، حق فقط در پی او است و او نیز در جستجوی او میباشد. او در دل و جان ما دمیده شده و ای کسی که به دنبال این معدن ارزشمندی هستی، بدان که این عشق او را جستجو می‌کند.
هم طالب و مطلوب او هم عاشق و معشوق اوهم یوسف و یعقوب او هم طوق و هم گردن شده
هوش مصنوعی: همه چیز در عشق او وجود دارد؛ هم خواهان و هم خواسته، هم عاشق و هم محبوب، هم یوسف و هم یعقوب، هم زنجیر و هم گردنآویز.
اوصافت ای کس کم چو تو پایان ندارد همچو توچند آب و روغن می‌کنم ای آب من روغن شده
هوش مصنوعی: ای کسی که مثل تو هیچکس انتها ندارد، من چند بار مانند آب و روغن با هم ترکیب میشوم. ای آب من، تو حالا مانند روغن شدهای.