غزل شمارهٔ ۲۳۴۹
هوش مصنوعی: این شعر درباره‌ی قدرت و زیبایی دیدن و تجربه‌ی درونی انسان است. شاعر به چشم (یا دید) اشاره می‌کند که با نگاه و درک خود به جهان پیرامون می‌نگرد. او به تأثیرات و احساساتی که دیدن به همراه دارد اشاره می‌کند، از جمله عشق و وابستگی به معشوق. شاعر همچنین به این نکته می‌پردازد که دیده‌ها به نوعی چشم خداوند هستند و در بیداری از خواب و روزمرگی به حقیقتی عمیق‌تر پی می‌برند. در نهایت، شاعر به رابطه‌ی بین دل و دیده اشاره می‌کند و می‌گوید که دیدن عمیق می‌تواند به درک جوهر وجود و کیمیاگری در زندگی منجر شود.
ای دیده راست راست دیدهچون دیده تو کجاست دیده
هوش مصنوعی: ای چشم، راستراست به ما نگاه کن، چرا که دیدهی تو کجاست؟
آن قطره بی‌وفا چه دیده‌ستبحر گهر وفاست دیده
هوش مصنوعی: آن قطره بی‌وفا که از دریا جدا شده، چه تجربیاتی دارد که بگوید دریا پر از جواهرات و ارزشهاست.
اجری خور توتیا چه بینداجری ده توتیاست دیده
هوش مصنوعی: توتیا که به صورت اجری خورشید را میبیند، چه تفاوتی با اجری در ده توتیاست دارد. در واقع، کسی که در جایی دور از حقیقت است، نمیتواند زیباییها و واقعیات را به درستی تشخیص دهد.
ای آنک ز روز و شب برونیروز و شب مر تو راست دیده
هوش مصنوعی: تو که از روز و شب فراتر رفتهای، برای تو روز و شب معنایی ندارد.
در پرتو آفتاب رویتدر رقص چو ذره‌هاست دیده
هوش مصنوعی: در نور آفتاب، چهرهات همچون ذراتی که در حال رقصیدن هستند، میدرخشد و توجهها را به خود جلب می‌کند.
بد بی‌تو دو دیده دشمن جاناکنون ز تو جان ماست دیده
هوش مصنوعی: دوتا چشم من که بدون تو بدحال و ناراحت هستند، اکنون زندگی من به تو وابسته است.
ای دیده تان چو دل پریشاندر عین دل شماست دیده
هوش مصنوعی: ای چشمهایتان مثل دل در حال آشفتگی هستند و در عین حال، دل شما هم همین وضعیت را دارد.
هر دیده جدا جدا از آن استکز دیده ما جداست دیده
هوش مصنوعی: هر چشمی که به چیزی نگاه می‌کند، احساسات و برداشتهای مخصوص به خود را دارد و این به دلیل این است که ما هر کدام از نظر روحی و ذهنی با یکدیگر متفاوتیم. اگر چیزی از نظر ما دور باشد، می‌تواند باعث شود که نگاه ما به آن متفاوت از دیگران باشد.
چون دیده خدای را ببیندگویی که مگر خداست دیده
هوش مصنوعی: وقتی کسی چهره خداوند را ببیند، گویی به چشم خود خدا را مشاهده کرده است.
چون دیده کوه بر حق افتاداز هر سنگیش خاست دیده
هوش مصنوعی: زمانی که چشم حقیقت را در کوه مشاهده کرد، از هر سنگی که در آن وجود داشت، چیزی پدید آمد.
زر شد همه کوه از تجلییعنی همه کیمیاست دیده
هوش مصنوعی: تمامی کوهها به خاطر نور و روشنی تجلی، به طلا تبدیل شدند؛ به این معنا که همه چیز در دیدگان ما با ارزش و گرانبها به نظر میرسد.