غزل شمارهٔ ۲۴۴۷
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی رابطه عقل و نفس می‌پردازد و بر عدم توانایی انسان در درک حقیقت تأکید می‌کند. شاعر می‌گوید که اگر آدمی از دلش خارج نشود و در دنیا غرق باشد، هرگز به مرتبه‌ای بالا دست نخواهد یافت. همچنین، در دوگانگی نیک و بد، همه چیز نزد خدا یکسان است و انسان از درک این حقیقت ناتوان است. حس انسان به مانند جاسوسی است که حقیقت را نمی‌بیند و به دام ظواهر افتاده است. شاعر به اهمیت اندیشیدن و درک معنای عمیق وجود اشاره می‌کند و از شمس تبریزی می‌خواهد تا حقیقت را در هر ذره نور بیابد. به طور کلی، این شعر دعوت به تفکر عمیق و درک حقیقت از طریق وجود و شناخت درونی است.
یک ساعت ار دو قبلکی از عقل و جان برخاستیاین عقل ما آدم بدی این نفس ما حَوّاستی
هوش م.صنوعی: اگر فقط یک ساعت از خواب و غفلت بیدار شوی و به عقل و دل خود توجه کنی، متوجه خواهی شد که عقل ما انسان را بد کرده و نفس ما به سوی خواستههای نادرست میکشاند. ترجمه: هر لحظه از زندگی صحنهی جنگ میان عقل و نفس است، عقل مثل آدم میماند و نفس مثل حوا که می‌خواهد آدم را گول بزند.
ور آدم از ایوان دل درنامدی در آب و گلتدریس با تقدیس او بالاتر از اسماستی
هوش م.صنوعی: اگر آدم از درون قلبش به مقام حقیقت نرسد، در دنیا تنها بدن و ظاهری خواهد بود. او بزرگتر از نامها و صفات است. ترجمه: اگر آدم از قالب دل به خاک زمین هبوط نمیکرد، در همان آسمان اسماء خداوند را به فرشتگان میآموخت و خداوند را تقدیس میکرد (اشاره به آیه و علم آدم الاسماء کلها)
ور لانسلم گوی ظن اسلمت گفتی چون خلیلنفس چو سایه سرنگون خورشید سربالاستی
هوش م.صنوعی: اگر زبان بگشایی، گمان کردی که مانند خلیل (ابراهیم) در سایه است، حال آنکه خورشید بالا آمده و تو زیر سایه افتادهای. ترجمه: اگر شک و تردیدی که در نفس توست جای خود را به یقین میداد مثل ابراهیم که تماما تسلیم خداوند شد، آنگاه میدیدی که نفس کامل از بین رفته و تنها دل باقی مانده است (اشاره به ساعت ظهر که وقتی خورشید درست بالای سر قرار میگیرد هیچ سایهای وجود ندارد)
ور هستی تن لا شدی این نفس سربالا شدیبعد از تمامی لا شدن در وحدت الاستی
هوش م.صنوعی: اگر جسم و تن خود را از دست بدهی، روح و نفس تو به اوج و بلندا میرسد. پس از اینکه تمام وجود خود را رها کردی، به یگانگی و وحدت حقیقی میرسی. ترجمه: اگر تأثیر خودت بر عالم را هیچ در نظر بگیری و تنها منشأ کل اثرات عالم را خداوند ببینی، آنگاه به وحدت و یگانگی خواهی رسید (اشاره به لفظ لا اله الا الله که اگر همه چیز لا شد، آنگاه الا الله رخ خواهد نمود)
گر ضعف و سستی نیستی در دیده خفاش تنبر جای یک خورشید صد خورشید جان افزاستی
هوش م.صنوعی: اگر در دید خفاش، ضعیف و ناتوان نباشی، میتوانی مانند یک خورشید باشی که جان و انرژی را به صد خورشید دیگر میدهد. ترجمه: چنانچه چشمان تو مانند خفاش ضعیف نبود میتوانستی تمام حرکت و انرژی عالم را درک کنی (خفاش واقعا در طبیعت چشمان ضعیفی دارد و از اصوات برای حرکت استفاده می‌کند)
گر نیک و بد نزد خدا یک سان بدی در ابتلابا جبرئیل ماه رو ابلیس هم سیماستی
هوش م.صنوعی: اگر نیک و بد در نظر خدا برابر باشد، در آزمایش و امتحان، حتی جبرئیل با چهره زیبایش و ابلیس نیز به یک شکل هستند. ترجمه: ابتلا به خوبی و بدی تنها به خود تو بازمیگردد (اشاره به اینکه فاصلهی میان خوبی و بدی تنها به اندازه تار موست و هر آدمی به نحو متفاوتی به خوبیها و بدیها مبتلا میگردد، چندین آیه قرآنی مثل "تلک الایام نداولها بین الناس" و " ما اصابکم من مصیبة..."
ور رازدارستی بشر پیدا نکردی خیر و شرهر چه که ناپیداستش بر وی همه پیداستی
هوش م.صنوعی: اگر رازهای بشر را درک نکردی، معنای خوبی و بدی که ناپیدا هستند، برای تو روشن و آشکار خواهد بود. ترجمه: ای بشر اگر رازدار بودی تمام ناپیداها بر تو پیدا بود اما بخاطر عدم رازداری خیر و شر زندگی خود را تشخیص نمیدهی (اشاره به آیه قد تبین الرشد من الغی فمن یکفر...)
این حس چون جاسوس ما شد بسته و محبوس ماچون می‌نبیند اصل را ای کاشکی اعماستی
هوش م.صنوعی: این احساس به گونهای عمل می‌کند که مانند یک جاسوس ما را تحت نظر دارد و در حالی که ما را محدود کرده است، نمیتواند به حقیقت وجودمان پی ببرد. ای کاش که این حس عمیقتر میشد. ترجمه: نفس ما به دنبال اخبار دنیاست و مرتب میان اخبار مختلف میگردد و چون اثر را از خداوند نمی‌بیند ای کاش همیشه کور باشد (اشاره به آیه و ان تصبهم حسنة یقولوا...)
بنشسته حس نفس خس نزدیک کاسه چون مگسگر کاسه نگزیدی مگس در حین مگس عنقاستی
هوش م.صنوعی: حس نفس خزیده در کنار کاسه مانند مگس نشسته است. اگر مگس به کاسه نچسبد، در واقع مگس در حالت خود باقی خواهد ماند، گویی هیچ چیز تغییر نکرده است. ترجمه: نفس در کنار دنیا نشسته و منتظرست تا شیرینیهای دنیا را بچشد، اگر از این لذتها چشم پوشیدی آنگاه با همهی کوچکی خود مثل سیمرغ بزرگ و باشکوه خواهی بود.
استاره‌ها چون کاس‌ها مانند زرین طاس‌هاآراستش بر طامعان ای کاشکی ناراستی
هوش م.صنوعی: ستارهها مانند کاسههای زرد و زیبا در افق درخشاناند و ای کاش که این زیبایی به دست جویندگانش برسد. ترجمه: اشاره به آیه "و زینا السماء الدنیا بمصابیح و..." ای کاش دنیا زینت داده نمیشد تا نفس آدم به آن طمع نمیکرد.
خاموش باش اندیشه کن کز لامکان آید سخنبا گفت کی پردازیی گر چشم تو آن جاستی
هوش م.صنوعی: سکوت کن و اندیشه کن که سخن از جایی فراتر از مکان و زمان میآید. وقتی به عمق موضوع فکر میکنی، آیا میتوانی چیزی بگویی، در حالی که چشمان تو در آن جا، یعنی در حقیقت، قرار دارند؟ ترجمه: در سکوت به این حرفها فکر کن، اگر حضور دل داری و خود را در محضر خداوند میبینی چرا با غیر او به سخن گفتن میپردازی؟
از شمس تبریزی ببین هر ذره را نور یقینگر ذوق در گفتن بدی هر ذره‌ای گویاستی
هوش م.صنوعی: از شمس تبریزی بیاموز که هر ذره‌ای، نور یقین را در خود دارد. اگر از حال و احساسات خود به خوبی سخن بگویی، هر ذره میتواند داستانی را روایت کند. ترجمه: نور یقین قلب شمس تبریزی تمام عالم را فرا گرفته و اگر میشد ذوق سخن گفتن از خداوند را نشان داد، تمام ذرات عالم از او سخن میگفتند.