غزل شمارهٔ ۲۷۰۰
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بررسی احساس ملول و بی‌حوصلگی می‌پردازد و از خداوند می‌خواهد که این حال را از او دور کند. او می‌گوید که فردی که ملول است باید با قاصد به جنگ برود و از این حال رهایی یابد. همچنین شاعر به تناقض‌های وجود انسان و تفاوت‌های او در حیات و دانش اشاره می‌کند. او بیان می‌کند که انسان کامل ممکن است در شرایط مختلف رفتارهای متفاوتی داشته باشد و این به مصلحت و اصول او مربوط می‌شود. شاعر از خواننده می‌خواهد که از خود فراتر رود و به محدودیت‌های خود توجه نکند. در نهایت، او تأکید می‌کند که باید بر نفس خود کنترل داشته باشد و از افکار منفی دوری کند.
ز هر چیزی ملول است آن فضولیملولش کن خدایا از ملولی
هوش مصنوعی: هر چیزی که بخواهد در کار دیگران دخالت کند، در نهایت خود هم خسته و بیحوصله می‌شود. خدایا، این خستگی را از او دور کن.
به قاصد تا بیاشوبد بجنگدبدو گفتم ملولی هست گولی
هوش مصنوعی: به پیام آور گفتم که وقتی میخواهی بیایی، نباید به جنگ و درگیری دل خوش کنی، زیرا من از این وضعیت خستهام و دلم نمیخواهد درگیری وجود داشته باشد.
بخورد آن بازی من خشمگین شدمرا گفتا خمش دیوانه لولی
هوش مصنوعی: در اینجا شخصی که بازی می‌کند، به دلیل اشتباهی که در بازی انجام داده، به شدت عصبی و خشمگین می‌شود. دیگری به او می‌گوید که باید خود را کنترل کند و از دست دادن عصبانیت خودداری کند تا دیوانه و بیقراری نشود. این جمله نشاندهنده اهمیت آرامش و کنترل نفس در موقعیتهای دشوار است.
نگوید هیچ را بد مرد این راهمبین بد هیچ را ور نی تو غولی
هوش مصنوعی: هیچکس در این مسیر نگوید که شخص بدی وجود ندارد. اگر تو خود را در مقام قضاوت قرار دهی، مانند غول خطرناکی خواهی شد.
بگفتم عین انکار تو بر مننه بد دیدن بود یا بی‌حصولی
هوش مصنوعی: گفتم اینکه که تو مرا انکار میکنی، نه به خاطر نگاه بد من بود و نه به دلیل عدم دستاورد.
مرا گفت او تناقض‌های بینابود از مصلحت نه از بی‌اصولی
هوش مصنوعی: او به من گفت که بینا بودن در مواجهه با تناقضها ناشی از مصلحت است، نه به خاطر نداشتن اصول.
محالی گر بگوید مرد کاملتو عین حال دانش ای حلولی
هوش مصنوعی: اگر بگویند که مردی کامل وجود ندارد، این گفته غیر ممکن است؛ زیرا تو خود نمونهای از علم و دانش هستی که در وجودت عینیت دارد.
گهی درد که داند گه بدوزدگهی شاهی کند گاهی رسولی
هوش مصنوعی: گاهی انسان به درد و رنجی دچار می‌شود که کسی از آن باخبر نیست، گاهی از آن رنج رهایی مییابد و به مقام بالایی میرسد و گاه نیز در نقش پیامآور و راهنمایی ظاهر می‌شود.
به تأویلات تو او درنگنجدکه تو هستی فصولی او اصولی
هوش مصنوعی: تفسیرها و برداشتهای تو آنقدر عمیق و گسترده است که او نمیتواند به تمامی آنها پی ببرد، زیرا تو مانند فصولی هستی و او فقط به اصولی ساده بسنده می‌کند.
ز خود منگر در او از خود برون آکه بر بی‌حد ندارد حد شمولی
هوش مصنوعی: به خودت نگاه نکن و از خودت فراتر برو، زیرا آنچه در بینهایت است هیچ محدودیتی ندارد.
خمش ای نفس تازی هم بگویمدوباره لا تقولی لا تقولی
هوش مصنوعی: ای نفس، ساکت شو! باز هم میگویم، نگو هیچ حرفی!