غزل شمارهٔ ۲۷۹۴
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به انتقاد از کسی می‌پردازد که عاشقان را خُفیف و بی‌اهمیت می‌پندارد. او تأکید می‌کند که عشق و عاشقی با پند و نصیحت نمی‌توانند درک شوند و این موضوع باید از درون وجود انسان نشأت گیرد. شاعر به صورت استعاری به زمین ریگ و تخم اشاره می‌کند و می‌گوید که عشق و حقیقت در وجود هر شخص باید کاشته شود تا نتیجه‌ای خوب بدهد. در نهایت، او به زیبایی عشق و روحانی بودن آن اشاره کرده و می‌گوید که عشق نمی‌تواند با جدال و پند تغییر کند، بلکه باید با درک و قبول آن زندگی کرد.
ای ملامت گر تو عاشق را سبک پنداشتیتا به پیش عاشقان بند و فسون برداشتی
هوش مصنوعی: ای کسی که ملامت میکنی، اگر عاشق را بیارزش و سبک میدانی، باید بدانی که خود را به آن عشق سپردهای و از جهانی که آنها در آن هستند، غافل هستی.
گه مثال و رمز گویی گه صریح و آشکارتخم را اندر زمین ریگ ما چون کاشتی
هوش مصنوعی: گاهی به طور غیر مستقیم و با اشاره صحبت می‌کند و گاهی به صورت واضح و روشن. همانند دانهای که در زمین شن میکاریم، تو هم باید خودت را بگسترانی.
ای زمین ریگ شرمت نیست از انبار تخمفارغی چون تخم‌ها را تو عدم انگاشتی
هوش مصنوعی: ای زمین، چرا از انبار تخمهات شرمندهای؟ وقتی که تو تخم‌ها را بیمقدار میدانی و به عدم و نبودن شبیه میکنی.
ای زمین تخم گیر آخر توی هم اصل تخمکز نتیجه خویش شاخ سنبلی افراشتی
هوش مصنوعی: ای زمین، تو که میتوانی دانه را در خود بپروری، در نهایت میوهای زیبا به بار میآوری که از نتیجهاش خوشه سنبلهای به وجود میآید.
چونک هر جزوی به غیر اصل خود پیوند نیستتو چرا طیره شدی و پند و جنگ آغاشتی
هوش مصنوعی: هر جزئی باید به اصل خود متصل باشد، پس چرا تو از مسیر خود خارج شدی و با نصیحت و درگیری رابطه برقرار کردهای؟
ریش خندی می‌کند بر پند تاب عاشقیکی شود سرد آتشی از پند و جنگ و آشتی
هوش مصنوعی: عشق و احساسات عمیق نمی‌توانند با نصیحت یا درسهای عقلانی سرد شوند؛ حتی اگر با دعوا و آشتی هم همراه باشند، آتش عشق همچنان فروزان و سوزان باقی میماند.
ماهتاب ار چه جهان گیرد تو در تبریز باشدر شعاع شمس دین زیرا که مرغ چاشتی
هوش مصنوعی: هرچند که ماهتاب زیبایی و روشنایی خاصی دارد، اما تو باید در تبریز بمانی و از نور خورشید دین بهرهمند شوی، چرا که تو از نوع خاصی هستی که به لذتها و نعمتها علاقهمند است.