غزل شمارهٔ ۲۸۶۲
هوش مصنوعی: این شعر به موضوعات هشدار و بیداری پرداخته و به فردی که غافل است توصیه می‌کند که باید هوشیار باشد و از خواب غفلت بیدار شود. شاعر بر این نکته تأکید می‌کند که اگر کسی نخواهد از مسیر صحیح خارج شود، باید خود را از خواسته‌های ناپسند دور کند و به حقایق زندگی توجه کند. او به فرد یادآوری می‌کند که اگر به طور ظاهری گوش به حرف‌های نیکو دهد، اما در باطن به آن پایبند نباشد، نمی‌تواند به حقیقت دست یابد. همچنین، وقتی به حقیقت و اصل خود فکر کند، ممکن است از فهم واقعیات دور شود. در نهایت، هشدار می‌دهد که اگر از خود و شرایط زمان و مکان خود رها نشود، به مانند چرخ در حال چرخش، به مقصد نخواهد رسید. شاعر به نوعی از مسافر دعوت می‌کند تا در سفر به خود و حقیقت بپردازد و به زندگی معنادار برسد.
هله هشدار که با بی‌خبران نستیزیپیش مستان چنان رطل گران نستیزی
هوش مصنوعی: بیدار باش که با کسانی که غافلاند و به دنیا مشغولاند، نباید درافتاد. تو در کنار افرادی که در حال خوشگذرانی و شادی هستند، مانند وزنهای سنگین هستی که میتواند بر آنها فشار بیاورد.
گر نخواهی که کمان وار ابد کژ مانیچون کشندت سوی خود همچو کمان نستیزی
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی که مانند کمانی به سمت اشتباه و کژ راه بروی، باید توجه کنی که دست به اقدامهای غلط نزنند، چون ممکن است همچون کمان به سمت خودشان کشیده شوی.
گر نخواهی که تو را گرگ هوا بردردچون تو را خواند سوی خویش شبان نستیزی
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی که حوادث و شرایط ناخوشایند تو را به دردسر بیندازند، باید مراقب باشی و به صدای راهنمایی که تو را به سوی خودش میخواند، توجه نکنید.
عجمی وار نگویی تو شهان را که کییدچون نمایند تو را نقش و نشان نستیزی
هوش مصنوعی: به طرز عجیبی با زبان عجیب و غریب صحبت نکن که مانند پادشاهان، تو را به چه صورتی نشان میدهند و هرگز با تو مانند کسی برخورد نمیکنند که اهمیتی نداشته باشد.
از میان دل و جان تو چو سر برکردندجان به شکرانه نهی تو به میان نستیزی
هوش مصنوعی: وقتی که بار دیگر از دل و جان تو سر بلند میکنم، برای شکرگزاری به خاطر تو، هیچ تلاشی نمیکنم که در میانه تو قرار بگیرم.
چو به ظاهر تو سمعنا و اطعنا گفتیظاهر آنگه شود این که به نهان نستیزی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وقتی تو به طور آشکار گفتی "شنیدیم و اطاعت کردیم"، در واقع این نشاندهندهی این است که نمیتوانی در باطن به مخالفت ادامه دهی. در واقع، اگر کسی به ظاهری پیروی می‌کند، نباید در دلش با آن در تضاد باشد.
در گمانی ز معاد خود و از مبدا خودشودت عین چو با اهل عیان نستیزی
هوش مصنوعی: اگر به سرنوشت و مرگ خود و منبع وجودت فکر کنی، مانند آن است که با کسانی که حقیقت را میبینند و به آنها نزدیک نمیشوی.
در تجلی بنماید دو جهان چون ذراتگر شوی ذره و چون کوه گران نستیزی
هوش مصنوعی: اگر به اوج کمال و نازکی برسید، دو دنیا مانند ذرات ریز به شما نشان داده میشود. پس اگر خود را کوچک و بیاهمیت کنید، همچون کوهی بزرگ و سرسخت نخواهید بود.
ز زمان و ز مکان بازرهی گر تو ز خودچو زمان برگذری و چو مکان نستیزی
هوش مصنوعی: اگر بتوانی از زمان و مکان جدا شوی و خود را فراتر از این دو مفهوم ببینی، مانند زمانی که از زمان میگذری و به هیچ مکان خاصی وابسته نیستی، به آزادی دست خواهی یافت.
مثل چرخ تو در گردش و در کار آییگر چو دولاب تو با آب روان نستیزی
هوش مصنوعی: اگر مانند چرخ موفق و روان در کار خود باشی، هیچ کس نمی‌تواند تو را متوقف کند؛ همانطور که چرخش یک دلاّل یا دولاب وابسته به جریان آب است و نمی‌تواند بایستد.
چون جهان زهره ندارد که ستیزد با شاهالله الله که تو با شاه جهان نستیزی
هوش مصنوعی: زیرا جهانی که زیبایی ندارد، نمی‌تواند با پادشاه درگیر شود. ای خدا، تو با پادشاه جهان در ستیز نیستی.
هم به بغداد رسی روی خلیفه بینیگر کنی عزم سفر در همدان نستیزی
هوش مصنوعی: اگر به بغداد بروی، چهره خلیفه را خواهی دید، اما اگر بخواهی به همدان سفر کنی، نباید تردید کنی.
حیله و زوبعی و شیوه و روبه بازیراست آید چو تو با شیر ژیان نستیزی
هوش مصنوعی: اگر به هنر فریب و نیرنگ و روشهای زیرکانه تسلط داری، باید بدانید که در برابر نیروی جوانمردی و شجاعت تو، هیچکدام از اینها کارساز نخواهند بود.
همچو آیینه شوی خامش و گویا تو اگرهمه دل گردی و بر گفت زبان نستیزی
هوش مصنوعی: اگر میخواهی مانند یک آیینه خاموش و در عین حال گویا باشی، باید دل پاک و روشن داشته باشی و از بحث و جدل خودداری کنی.