غزل شمارهٔ ۲۸۶۳
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به ما توصیه می‌کند که به روح و جان خود توجه کنیم و مانند مرغی زیرک و آزاد باشیم. او به ما می‌گوید که سینه‌هامان را باید مانند درختان به سوی بهار بگشاییم و از زهر پاییز دوری کنیم. همچنین از ما می‌خواهد که با شکر و شادی به صفات خوب خود بپردازیم و از ترشی و ناپسندیدگی دوری کنیم. شاعر به وجود گنجی درون ما اشاره دارد که با بیداری و تلاش می‌توانیم آن را به دست آوریم. او از ما می‌خواهد که با شجاعت به میدان زندگی برویم و همچون شمشیری تیز از خود دفاع کنیم. در پایان، او ذکر می‌کند که باید از چشمه‌های زندگی بهره‌مند شویم و به سوی نور و روشنایی حرکت کنیم.
وقت آن شد که بدان روح فزا آمیزیمرغ زیرک شوی و خوش به دو پا آویزی
هوش مصنوعی: زمان آن رسیده است که با روحی پرنشاط و زنده آشنا شوی. مانند پرندهای زیرک، به پایت آویزان شده و خوشحال باش.
سینه بگشا چو درختان به سوی باد بهارز آنک زهر است تو را باد روی پاییزی
هوش مصنوعی: سینهات را باز کن مانند درختان که به سمت نسیم بهاری میچرخند، زیرا نسیم پاییزی برای تو زهرآگین است.
به شکرخنده معنی تو شکر شو همگیدر صفات ترشی خواجه چرا بستیزی
هوش مصنوعی: به خاطر لبخند شکرین تو، همه باید شکرگزار باشیم. حالا چرا باید به ویژگیهای تلخ و منفی خواجه بپردازیم و به او انتقاد کنیم؟
زیر دیوار وجود تو توی گنج گهرگنج ظاهر شود ار تو ز میان برخیزی
هوش مصنوعی: اگر تو از میان برآیی، گنجهایی که در زیر دیوار وجود تو پنهان است، به روشنی و ظهور خواهند رسید.
آن قراضه ازلی ریخته در خاک تن استکو قراضه تک غلبیر تو گر می‌بیزی
هوش مصنوعی: این بیت به مفهوم این است که وجود ما از همان ابتدا، چیزی مانند یک تکه از ماده اصلی یا وجود ابدی است که به جسم خاکی ما پیوند خورده است. اگر به درون خود بنگری، میتوانی آن جوهر اصلی را که بخشی از ذات توست، پیدا کنی.
تیغ جانی تو برآور ز نیام بدنتکه دو نیمه کند او قرص قمر از تیزی
هوش مصنوعی: ای تیغ جان تو را از آستین برکش که با تیزیات، مانند قمر، دو نیمه خواهد شد.
تیغ در دست درآ در سر میدان ابداز شب و روز برون تاز چو بر شبدیزی
هوش مصنوعی: با شمشیری در دست، وارد میدان مبارزه شو و از تاریکی شب و روشنایی روز خارج شو و مانند اسبی رعدآسا، به جلو بتاز.
آب حیوان بکش از چشمه به سوی دل خودز آنک در خلقت جان بر مثل کاریزی
هوش مصنوعی: آب حیات را از چشمه به دل خود بیاور، زیرا در خلقت جان تو به مانند یک کاریز است.
ور نتانی بگریز آ بر شه شمس الدینکو به جان هست ز عرش و به بدن تبریزی
هوش مصنوعی: اگر نتوانی در زندگی بر خودت تسلط داشته باشی، بهتر است به نزد پادشاه شمسالدین بروی، کسی که روح او از عرش بالاتر بوده و وجودی تبریز دارد.