غزل شمارهٔ ۲۸۶۴
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و زیبایی و تأثیر آنها بر دل و جان انسان است. شاعر به زبان تصویرهای زیبا، دل را به شکرخنده تشبیه می‌کند که اگر از کسی دل ببرد، در عوض جان انسان را به خوشی می‌دهد. او به تقابل نور و تاریکی، و شادی و غم اشاره می‌کند و از عشق به عنوان نیرویی یاد می‌کند که می‌تواند دل را بدرد و شاد کند. در نهایت، شاعر به زیبایی و نور حقیقی اشاره می‌کند و از بینش عرفانی سخن می‌گوید که فراتر از دنیای مادی و خیالات است. او به اهمیت حقیقت و دانش عمیق روحانی تأکید می‌کند.
به شکرخنده اگر می‌ببرد دل ز کسیمی‌دهد در عوضش جان خوشی بوالهوسی
هوش مصنوعی: اگر کسی با لبخند شیرینش دل دیگری را ببرد، در عوض از آن شخص جان و زندگی پر از لذت و خوشی میگیرد.
گه سحر حمله برد بر دو جهان خورشیدشگه به شب گشت کند بر دل و جان چون عسسی
هوش مصنوعی: روزهایی است که خورشید به طرز شگفتانگیزی بر دو دنیا میتابد و گاه در شب، تأثیرش بر دل و روح آدمی مانند عسل است.
گه بگوید که حذر کن شه شطرنج منمبیدقی گر ببری من برم از تو فرسی
هوش مصنوعی: گاهی می‌گوید که مراقب باش، زیرا من در بازی شطرنج تسلط دارم. اگر تو پیروز شوی، من نیز از تو پیشی میگیرم.
طوطیانند که خود را بکشند از غیرتگر به سوی شکرش راه برد خرمگسی
هوش مصنوعی: پرندههای زیبا و دلانگیز به خاطر غیرت و احساس خودشان، خود را میسوزانند؛ اما اگر به سمت لذت و نعمت شکر بروند، زندگی شیرینتری خواهند داشت.
پاره پاره کند آن طوطی مسکین خود راگر یکی پاره شکر زو ببرد مرتبسی
هوش مصنوعی: اگر کسی یک تکه شکر از آن طوطی مسکین را بگیرد، او به شدت ناراحت و خشمگین میشود و شروع به آسیب رساندن به خودش می‌کند.
در رخ دشمن من دوست بخندید چو برقهمچو ابر این دل من پر شد و بگریست بسی
هوش مصنوعی: دوست من در دیدار دشمن، با لبخند بر چهرهاش شاداب و درخشان شد، همانگونه که آسمان پر از رعد و برق میشود. اما دل من همچون ابری متراکم از غم پر شد و اشک ریخت.
در دل عارف تو هر دو جهان یاوه شودکی درآید به دو چشمی که تو را دید خسی
هوش مصنوعی: در دل عارف، دنیای مادی و معنوی بیارزش میشود. چگونه میتوانند به چشمی که تو را دیده، چیز بیارزشی را وارد کنند.
جیب مریم ز دمش حامل معنی گرددکه منم کز نفسی سازم عیسی نفسی
هوش مصنوعی: مریم به خاطر نفسش، حامل معانی بزرگ میشود، چون من هم با نفس خود میتوانم انسانهای بزرگی را به وجود آورم.
مجمع روح تویی جان به تو خواهد آمدتو چو بحری همه سیل‌اند و فرات و ارسی
هوش مصنوعی: روح تو به جمع میآید و به تو نزدیک میشود؛ تو همچون دریایی هستی که همهی سیلها و نهرها به سمت تو حرکت میکنند.
ای که صالح تو و این هر دو جهان چون اشترما همه نعره زنان زنگله همچون جرسی
هوش مصنوعی: ای کسی که هم خودت خوب هستی و هم این دو جهان، ما همه مثل جرسی (ریشهدار) در حال نعرهزدن و سر و صدا هستیم.
نعره زنگله از جنبش اشتر باشدکه شتر نقل کند از کنسی با کنسی
هوش مصنوعی: صدای زنگله ناشی از حرکت شتر است، زمانی که شتر بار خود را از نقطهای به نقطه دیگر منتقل می‌کند.
هر چراغی که نسوزد مطلب زو نورینور موسی طلبی رو به چنان مقتبسی
هوش مصنوعی: هر چراغی که روشن شود، نشانهای از نور و روشنی است. مانند نور موسی که به دنبال او هستیم، به سوی جایی خاص هدایت میشود.
بس کن این گفت خیال است مشو وقف خیالچونک هستت به حقیقت نظر و دسترسی
هوش مصنوعی: ترجیح بده که به خیال و تصور نپردازی و وقتت را صرف آن نکنی، زیرا حقیقت و واقعیت در دسترس توست و میتوانی با آن روبهرو شوی.
ای ضیاء الحق ذوالفضل حسام الدین توعارف طب دلی بی‌رگ و نبض و مجسی
هوش مصنوعی: ای نور و روشنایی حقیقت، ای صاحب کرامت و فضل، حسامالدین! تو عالمی هستی که به درک عمیق و شناخت قلبی دست یافتهای، بدون اینکه نیازی به رگ و نبض داشته باشی.