غزل شمارهٔ ۲۹۶۸
هوش مصنوعی: این متن به نوعی وصف حال عاشقان و دردی است که از فراق و جدایی می‌کشند. شاعر به نیابت از جان‌های تشنه‌ای که در جستجوی وصال و صفای درونی هستند، به چنگ و نوا و نوشیدن شربت عشق اشاره می‌کند. او از زهره، نماد زیبایی، می‌خواهد تا یا پرده‌ها را کنار بزند و از غم فراق آزاد شوند یا شعف و شادی بیاورد.
شاعر همچنین به این نکته می‌پردازد که بی‌زحمت و تلاش نمی‌توان به حاصل خوشی دست یافت. هرگونه خاموشی و سکوت نیز فرصت را از میان می‌برد. در این دنیای پر هرج و مرج، او خود را عاطفی و ناکام می‌داند که در میان افکارش دچار پارگی و جنگ است.
در پایان، شاعر به سفر خود به تبریز و گفت‌وگویش با شمس‌الدین اشاره می‌کند و از خصوصیت وحدت و وحدت‌خواهی صحبت می‌کند. این متن به وضوح بازتابی از سلوک عاطفی و روحانی انسان در پی اتصال به حقیقت و عشق الهی است.
ای چنگیان غیبی از راه خوش نواییتشنه دلان خود را کردید بس سقایی
هوش مصنوعی: ای نغمهسرایان پنهان، با صدای دلنوازتان، دلهای مشتاق را سیراب کردید.
جان تشنه ابد شد وین تشنگی ز حد شدیا ضربت جدایی یا شربت عطایی
هوش مصنوعی: جان من برای همیشه تشنه شده و این تشنگی از حد و اندازه فراتر رفته است. آیا این نتیجه جدایی است یا نوشیدن بادهای از محبت و لطف؟
ای زهره مزین زین هر دو یک نوا زنیا پرده رهاوی یا پرده رهایی
هوش مصنوعی: ای زهره، با زیبایی که داری، از هر دو حالت یکی را انتخاب کن: یا به نوای همدلانه بپرداز یا پردهای از آزادی بیفکن.
گر چنگ کژ نوازی در چنگ غم گدازیخوش زن نوا اگر نی مردی ز بی‌نوایی
هوش مصنوعی: اگر ساز را به نغمهای نغزا و ناهنجار بزنید، در دل غم و ناراحتی میافکنید. پس با خوشی و نغمه زیبا بنوازید، مگر اینکه از بدبختی و بینوا بودن رنج میبرید.
بی زخمه هیچ چنگی آب و نوا نداردمی‌کش تو زخمه زخمه گر چنگ بوالوفایی
هوش مصنوعی: بدون کشیدن زخمه بر چنگ، نه موسیقی وجود دارد و نه صدایی. پس ای تو، زخمه را بکش که اگر زخمهای نباشد، چنگ نمیتواند شکوه و زیباییاش را به نمایش بگذارد.
گر بگسلند تارت گیرند بر کنارتپیوند نو دهندت چندین دژم چرایی
هوش مصنوعی: اگر بندها و ارتباطها را قطع کنند، در کنار تو پیوندی تازه برقرار خواهند کرد. پس چرا اینقدر ناراحت هستی؟
تو خود عزیز یاری پیوسته در کناریدر بزم شهریاری بیرون ز جان و جایی
هوش مصنوعی: تو خود شخص باارزشی هستی که همیشه در کنار دیگران هستی و در محفل بزرگان، زیبایی و ارزش تو از جان و وجودت فراتر رفته است.
خامش که سخت مستم بربند هر دو دستمور نه قدح شکستم گر لحظه‌ای بپایی
هوش مصنوعی: سکوت کن زیرا من به شدت مست هستم، اگر دو دستم را نبندی، ممکن است که جام را بشکنم اگر فقط یک لحظه صبر کنی.
من پیر منبلانم بر خویش زخم رانممن مصلحت ندانم با ما تو برنیایی
هوش مصنوعی: من فردی هستم که خسته و فرسوده شدهام و زخمهای زیادی بر جانم دارم. من به مصلحت اندیشی اعتقادی ندارم و به همین دلیل، تو نمیتوانی با من مخالفت کنی یا در برابر من بایستی.
هم پاره پاره باشم هم خصم چاره باشمهم سنگ خاره باشم در صبر و بی‌نوایی
هوش مصنوعی: بسیار شکستخورده و ناتوانی هستم، هم در مقابل دشمنانم قرار دارم و هم به اندازه یک سنگ سخت و مقاوم، در تحمل مشکلات و فقر تلاش میکنم.
از بس که تند و عاقم در دوزخ فراقمدوزخ ز احتراقم گیرد گریزپایی
هوش مصنوعی: به خاطر شدت اندوه و درد فراق، دوزخ در درونم شعلهور است و من از این آتش نمیتوانم فرار کنم.
چون دید شور ما را عطار آشکارابشکست طبل‌ها را در بزم کبریایی
هوش مصنوعی: وقتی عطار شور و شوق ما را دید، بهوضوح طبل‌ها را در جشن بزرگ خُدایی شکست.
تبریز چون برفتم با شمس دین بگفتمبی حرف صد مقالت در وحدت خدایی
هوش مصنوعی: زمانی که به تبریز رفتم و با شمس‌الدین صحبت کردم، بدون نیاز به حتی یک کلمه، صدها مطلب را درباره وحدت خداوند بیان کردم.