بخش ۶۶ - قصهٔ هدهد و سلیمان در بیان آنک چون قضا آید چشمهای روشن بسته شود
هوش مصنوعی: داستان اشاره به اتفاقی دارد که هنگام برپا شدن خیمه سلیمان، تمامی مرغان به خدمت او می‌آیند و با همدیگر به گفتگو و ابراز همدلی می‌پردازند. این همزبانی و نزدیکی آنها با یکدیگر قابل مشاهده است و نشان می‌دهد که مردان با نامحرمان به مانند بندهایی هستند که آنها را به هم پیوند نمی‌دهد. در این بین، هدهد که از دیگر مرغان متفاوت است، به سلیمان گزارشی می‌دهد و هنری را مطرح می‌کند. او توانایی خود را در دیدن آب‌های زیرزمینی معرفی می‌کند و سلیمان از این هنر او قدردانی می‌کند و او را به عنوان یک همراه ارزشمند در نظر می‌گیرد. این داستان به ارزش همدلی و ارتباطات انسانی در کنار توانمندی‌های فردی اشاره دارد.
چون سلیمان را سراپرده زدندجمله مرغانش به خدمت آمدند
هوش مصنوعی: وقتی سلیمان برای خود خیمهای برپا کرد، همه پرندگان به خدمت او آمدند.
هم‌زبان و محرم خود یافتندپیش او یک یک بجان بشتافتند
هوش مصنوعی: آنها در حضور او با هم‌زبان و همراز خود سابقهای پیدا کردند و هر یک با شوق و رغبت به سوی او رفتند.
جمله مرغان ترک کرده چیک چیکبا سلیمان گشته اَفْصَحُ مِنْ اَخیک
هوش مصنوعی: همه پرندهها از ترکها به سوی سلیمان رفتهاند و با او سخن میگویند و حالا میگویند: «من از تو بهترین دوست هستم.»
همزبانی خویشی و پیوندی استمَرد با نامحرمان چون بندی است
هوش مصنوعی: دوستی و همزبانی مانند پیوندی است که مرد را به افراد نا آشنا متصل می‌کند، همانطور که یک بند کسی را به جایی میسزد.
ای بسا هندو و تُرکِ همزبانای بسا دو تُرک چون بیگانگان
هوش مصنوعی: بسیاری از هندوها و ترکیها هستند که با یکدیگر به زبان مشترکی صحبت میکنند، اما حتی دو ترک میتوانند مانند بیگانگان رفتار کنند و ارتباطی نداشته باشند.
پس زبانِ محرمی خود دیگرستهمدلی از همزبانی بهترست
هوش مصنوعی: پس زبان محرمی که انسان را از درون به هم نزدیک می‌کند، متفاوت است و بهتر است که همدل باشیم تا صرفاً هم‌زبان.
غیر نطق و غیر اِیما و سِجلصد هزاران ترجمان خیزد ز دل
هوش مصنوعی: بدون کلمات و حرکات، صدها هزار مترجم از دل برخیزند.
جمله مرغان هر یکی اسرار خوداز هنر وز دانش و از کار خود
هوش مصنوعی: تمام پرندگان هر کدام رازهای خود را از هنر و دانش و تلاش خود دارند.
با سلیمان یک بیک وا می‌نموداز برای عرضه خود را می‌ستود
هوش مصنوعی: سلیمان در انتظاری ایستاده بود که همه کائنات در مقابلش به عظمت و زیبایی خود را نشان دهند و او را تحسین کنند.
از تکبّر نه و از هستی خویشبهر آن تا ره دهد او را به پیش
هوش مصنوعی: از خودبزرگبینی و خودخواهی دوری کن، تا این که بتوانی به پیشرفت و تعالی دست یابی.
چون بباید بَرده را از خواجه‌ایعرضه دارد از هنر دیباجه‌ای
هوش مصنوعی: وقتی کسی مجبور باشد که بندهای را به اربابی تقدیم کند، باید از هنر و زیبایی خاصی استفاده کند.
چونک دارد از خریداریش ننگخود کند بیمار و کِرّ و شَلّ و لنگ
هوش مصنوعی: چون از داشتن او شرم دارد، بیمار و ناشنوا و ناتوان و لنگ است.
نوبت هدهد رسید و پیشه‌اشو آن بیانِ صنعت و اندیشه‌اش
هوش مصنوعی: هدهد نوبتش شده و حالا میتواند استعداد و هنر خود را نشان دهد و به بیان افکار و ایدههایش بپردازد.
گفت ای شه یک هنر کان کِهترستباز گویم گفتْ کوته بهترست
هوش مصنوعی: گفت: ای پادشاه، یک هنر کوچک هست که بهتر است آن را به طور مختصر بیان کنم.
گفت بر گو تا کدامست آن هنرگفت من آنگه که باشم اوج بَر
هوش مصنوعی: شخصی از من پرسید که آن هنر چیست، و من در پاسخ گفتم: زمانی که به اوج میرسم، آن هنر را دارم.
بنگرم از اوج با چشم یقینمن ببینم آب در قعر زمین
هوش مصنوعی: با یقین و اطمینان از بالا به زمین نگاه میکنم و میبینم که آب در عمق زمین وجود دارد.
تا کجایست و چه عُمقستش چه رنگاز چه می‌جوشد ز خاکی یا ز سنگ
هوش مصنوعی: این بیت پرسشهایی را درباره عمق و گستردگی چیزی مطرح می‌کند و به دنبال شناخت رنگ و منبعی است که این رنگ از آن ناشی میشود، آیا از خاک است یا از سنگ. به طور کلی، شاعر به جستجوی حقیقت و ماهیت آنچه در طبیعت وجود دارد میپردازد.
ای سلیمان بهرِ لشگرگاه رادر سفر می‌دار این آگاه را
هوش مصنوعی: ای سلیمان، در سفر خود برای لشگرگاه، این آگاه را همراه داشته باش.
پس سلیمان گفت ای نیکو رفیقدر بیابانهای بی آب عمیق
هوش مصنوعی: سلیمان گفت: ای دوست خوب، در کویرهای خشک و عمیق.