بخش ۸۸ - تعظیم ساحران مر موسی را علیه‌السلام کی چه می‌فرمایی اول تو اندازی عصا
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به ماجرای ساحران در زمان فرعون و مقابله آن‌ها با حضرت موسی اشاره می‌کند. ساحران در ابتدا به عنوان جادوگران نتوانستند با معجزات موسی مقابله کنند و به او اعتراف کردند. آن‌ها برای موسی احترام قائل بودند و او را برتر از خود می‌دانستند. در ادامه، شاعر به اهمیت گوش‌دادن و فهمیدن اشاره می‌کند و می‌گوید که برای یادگیری باید صبر و سکوت کرد. او به رابطه آدم و گریه بر زمین اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که آدم از گناهانش توبه کرده و باید به سمت خداوند برگردد. همچنین، شاعر به اهمیت لقمه حلال و تأثیر آن بر علم، عشق و رقت قلب اشاره می‌کند و می‌گوید که از لقمه حرام، حسد و جهل به وجود می‌آید. در نهایت، وی به این نتیجه می‌رسد که برای پیشرفت و خدمت به دیگران، باید به دنیای معنوی و کمالات نزدیک شد.
ساحران در عهد فرعون لعینچون مری کردند با موسی بکین
هوش مصنوعی: ساحران در زمان فرعون بدجنس به دلیل اینکه با موسی مقابله کردند، به شدت گریستند.
لیک موسی را مقدم داشتندساحران او را مکرم داشتند
هوش مصنوعی: اما سحرگران موسی را برتر دانستند و او را مورد احترام قرار دادند.
زانک گفتندش که فرمان آن تستگر همی خواهی عصا تو فکن نخست
هوش مصنوعی: زیرا به او گفتند که این کار به اختیار توست، اگر میخواهی کار را شروع کن و اول خودت قدمی بردار.
گفت نی اول شما ای ساحرانافکنید ان مکرها را در میان
هوش مصنوعی: گفتند ای جادوگران، ابتدا آن ترفندها و نیرنگهای خود را در وسط بگذارید.
این قدر تعظیم دینشان را خریدکز مری آن دست و پاهاشان برید
هوش مصنوعی: آنقدر برای دینشان احترام قائل شدند که از درد و رنج، دست و پاهایشان را از دست دادند.
ساحران چون حق او بشناختنددست و پا در جرم آن در باختند
هوش مصنوعی: ساحران وقتی که حقیقت او را شناختند، دیگر در گناه و جرم خود غرق شدند و نتوانستند خود را نجات دهند.
لقمه و نکته‌ست کامل را حلالتو نه‌ای کامل مخور می‌باش لال
هوش مصنوعی: لقمه و نکتهای که تمام و بینقص است، اجازهاش را نداری، پس آن را نخور. بهتر است که خاموش بمانی و از آن دوری کنی.
چون تو گوشی او زبان نی جنس توگوشها را حق بفرمود انصتوا
هوش مصنوعی: وقتی تو فقط شنوندهای و زبانت کار نمیکند، خداوند به گوشها دستور داده که سکوت کنند.
کودک اوّل چون بزاید شیرنوشمدّتی خامُش بوَد او جمله گوش
هوش مصنوعی: زمانی که نخستین فرزند به دنیا می‌آید، به مدت زمانی خاموش و بیصدا میماند و فقط به شنیدن گوش میدهد.
مدّتی می‌بایدش لب دوختناز سخن، تا او سخن آموختن
هوش مصنوعی: مدتی باید از صحبت کردن خودداری کند تا او زبان و مهارت گفتار را یاد بگیرد.
ور نباشد گوش و تی‌تی می‌کندخویشتن را گنگِ گیتی می‌کند
هوش مصنوعی: اگر شنوا نباشد، خود را به خواب میزند و در دنیای اطرافش بیخبر و خاموش میماند.
کرّ اصلی کِش نبُد ز آغاز گوشلال باشد، کی کند در نطق جوش؟
هوش مصنوعی: اگر انسان ذاتاً بیصدا و خاموش باشد، از ابتدا نمیتواند سخن بگوید. چگونه ممکن است که در آینده، توانایی صحبت کردن پیدا کند؟
زانکه اوّل سمع باید نطق راسوی منطق از رهِ سمع اندر آ
هوش مصنوعی: ابتدا باید گوش فرا دهیم تا گفتار مناسب و منطقی از دل آن بیرون بیاید. باید با شنیدن به منطق و استدلال دست یابیم.
وادخلوا الابیات من ابوابهاواطلبوا الاغراض فی اسبابها
هوش مصنوعی: به خانهها وارد شوید از درهایشان و نیازهای خود را از منابعشان جستجو کنید.
نطق کان موقوف راه سمع نیستجز که نطق خالق بی‌طمع نیست
هوش مصنوعی: سخن گفتن وقتی که از شنیدنیهای ذاتی گذشته باشد، ممکن نیست، مگر اینکه گفتار خداوند، بیهیچ طمعی و برای هدایت و آگاهی باشد.
مبدعست او تابع استاد نیمسند جمله ورا اسناد نی
هوش مصنوعی: او خالق و مبتکر است و نه تابع و وابسته به استاد. همه چیز را خودش به وجود آورده و نسبت به آن هیچ ادعایی ندارد.
باقیان هم در حرف هم در مقالتابع استاد و محتاج مثال
هوش مصنوعی: افراد باقیمانده نیز در صحبت و گفتار خود به رفتار و سخنان استاد خود پیروی میکنند و به نمونههای او نیاز دارند.
زین سخن گر نیستی بیگانه‌ایدلق و اشکی گیر در ویرانه‌ای
هوش مصنوعی: اگر از این سخن دور نیستی، به خودت بیا و در این ویرانه، لباس دلق و اشکی بپوش.
زانک آدم زان عتاب از اشک رستاشک تر باشد دم توبه‌پرست
هوش مصنوعی: چون انسان از سرزنشها و انتقادها گریه می‌کند، پس اشک او در لحظهی توبه و پشیمانی تازه و بهشتی است.
بهر گریه آمد آدم بر زمینتا بود گریان و نالان و حزین
هوش مصنوعی: انسان به خاطر اندوه و غم به دنیا آمده است تا بتواند احساساتش را بروز دهد و دردی که در درونش دارد را ابراز کند.
آدم از فردوس و از بالای هفتپای ماچان از برای عذر رفت
هوش مصنوعی: انسان از بهشت و از دنیای بالاتر به خاطر عذر و درخواست از ما وداع می‌کند.
گر ز پشت آدمی وز صلب اودر طلب می‌باش هم در طلب او
هوش مصنوعی: اگر از پشت آدمی و از صلب او در جستجوی چیزی هستی، پس خودت هم در جستجوی آن باش.
ز آتش دل و آب دیده نقل سازبوستان از ابر و خورشیدست باز
هوش مصنوعی: از دل پرآتش و اشک چشم، داستان گلزار از ابر و خورشید روایت میشود.
تو چه دانی ذوق آب دیدگانعاشق نانی تو چون نادیدگان
هوش مصنوعی: تو نمیدانی چه حس زیبایی در اشکهای عاشق وجود دارد، درست مانند افرادی که هیچگاه احساسات واقعی را تجربه نکردهاند.
گر تو این انبان ز نان خالی کنیپر ز گوهرهای اجلالی کنی
هوش مصنوعی: اگر این کیسه را از نان خالی کنی، آن را پر از جواهرات گرانبها خواهی کرد.
طفل جان از شیر شیطان باز کنبعد از آنش با ملک انباز کن
هوش مصنوعی: ای جان کودک، از خوراک نادرست و گمراهکننده دست بکش و پس از آن با نیروی معنوی و پاکدلی همراه شو.
تا تو تاریک و ملول و تیره‌ایدان که با دیو لعین همشیره‌ای
هوش مصنوعی: تا وقتی که در حالتی تاریک و مأیوس هستی، بدان که به نوعی با بدیها و پلیدیها ارتباط داری.
لقمه‌ای کو نور افزود و کمالآن بود آورده از کسب حلال
هوش مصنوعی: یک لقمه‌ای که نور و کمال را به همراه دارد، باید از راه حلال به دست آمده باشد.
روغنی کاید چراغ ما کشدآب خوانش چون چراغی را کشد
هوش مصنوعی: روغنی که چراغ ما را روشن می‌کند، همانند آبی است که چراغ را خاموش می‌کند. این جمله به این معناست که چیزی میتواند باعث روشنایی و زندگی شود، اما در عین حال ممکن است همان چیز به نابودی و خاموشی هم ختم شود.
علم و حکمت زاید از لقمهٔ حلالعشق و رقت آید از لقمهٔ حلال
هوش مصنوعی: دانش و خرد از غذای حلال به دست می‌آید و لطافت و عشق نیز از خوراک پاک و حلال ناشی میشود.
چون ز لقمه تو حسد بینی و دامجهل و غفلت زاید آن را دان حرام
هوش مصنوعی: هرگاه ببینی که حسد از لقمهات برمیخیزد و جهل و غفلت را به دنبال میآورد، بدان که آنچه به دست آوردهای حق تو نیست و حرام است.
هیچ گندم کاری و جو بر دهددیده‌ای اسپی که کرهٔ خر دهد
هوش مصنوعی: در اینجا بیان میشود که هیچ زحمتی، بدون نتیجه و ثمر نخواهد بود. به معنای دیگر، هر کسی تلاش کند، در نهایت نتایجی از تلاش خود خواهد دید. بهعبارتی، اگر کسی به سختی کار کند، در نهایت به نتیجه و پاداش خواهد رسید.
لقمه تخمست و برش اندیشه‌هالقمه بحر و گوهرش اندیشه‌ها
هوش مصنوعی: لقمه‌ای که به دهان می‌آید، از فکر و اندیشهای تشکیل شده که مانند دریا و گوهر، غنی و ارزشمند است.
زاید از لقمهٔ حلال اندر دهانمیل خدمت عزم رفتن آن جهان
هوش مصنوعی: از غذای حلال که در دهان میگذاریم، علاقه به خدمت و تلاش برای رفتن به دنیای دیگر شکل میگیرد.