بخش ۱۵۹ - متهم کردن غلامان و خواجه‌تاشان مر لقمان را کی آن میوه‌های ترونده را که می‌آوردیم او خورده است
هوش مصنوعی: لقمان در بار خواجه‌ای زندگی می‌کرد که غلامان را به باغ می‌فرستاد تا میوه بیاورند. لقمان که به عنوان یک شخص خردمند شناخته می‌شد، در تلاش بود تا به خواجه بفهماند که غلامان نمی‌توانند از او تقلب کنند. خواجه به لقمان مشکوک شد و از او خواست تا خود را به آزمایش بگذارد.
لقمان از خواجه خواست تا همه غلامان را امتحان کند و سیر شوند تا ببینند چه کسی در برابر آب حمیم و سختی‌ها تسلیم می‌شود. وقتی غلامان با مشکلاتی مواجه شدند، برخی از آنها نتوانستند از خوی و طمع خود دست بکشند.
لقمان در این ماجرا حکمت‌هایی را شرح می‌دهد، به انسان‌ها توصیه می‌کند که به صفات و کنش‌های خود توجه کنند و بپذیرند که هر چیزی باید به همان چیزی که شایسته‌اش است برسد. او بر این باور است که اگر فردی بخواهد نیکو شود، باید به نوع خود و به صفات پسندیده نزدیک‌تر شود.
در نهایت، لقمان بر این نکته تأکید می‌کند که دریافت پند و عبرت از تجربیات زندگی بسیار مهم است و انسان باید در جستجوی حقیقت و خودشناسی باشد.
بود لقمان پیش خواجهٔ خویشتندر میان بندگانش خوارتن
هوش مصنوعی: لقمان در حضور آقای خود در میان بندگانش به حالت خوار و ذلیل نشسته است.
می‌فرستاد او غلامان را به باغتا که میوه آیدش بهر فراغ
هوش مصنوعی: او، غلامان را به باغ می‌فرستاد تا میوه‌ها برایش آماده شود و بتواند از آنها بهرهمند شود.
بود لقمان در غلامان چون طفیلپر معانی تیره‌صورت همچو لیل
هوش مصنوعی: لقمان، در میان غلامان، مانند طفیل است که دارای معانی بسیار و با ظاهری تیره و شبگونه است.
آن غلامان میوه‌های جمع راخوش بخوردند از نهیب طمع را
هوش مصنوعی: آن خدمتکاران از میوه‌های جمع شده به طرز لذتبخشی استفاده کردند و به خاطر طمع خود به آنها رسیدند.
خواجه را گفتند لقمان خورد آنخواجه بر لقمان ترش گشت و گران
هوش مصنوعی: به خواجه گفتند که لقمان چیزی خورد. خواجه به خاطر این موضوع ناراحت و عبوس شد و سنگینتر شد.
چون تفحص کرد لقمان از سببدر عتاب خواجه‌اش بگشاد لب
هوش مصنوعی: وقتی لقمان دربارهٔ دلیل سرزنش کردن آقایش جستوجو کرد، زبانش را باز کرد و شروع به صحبت کرد.
گفت لقمان سیدا پیش خدابندهٔ خاین نباشد مرتضی
هوش مصنوعی: لقمان به خدا گفت: "ای خداوند، بندهای که خیانت می‌کند، نباید مورد احترام و بزرگی قرار گیرد."
امتحان کن جمله‌مان را ای کریمسیرمان در ده تو از آب حمیم
هوش مصنوعی: ای بخشنده، ما را آزمایش کن، زیرا در بخشش تو، ما از آب گرم و لذتبخش سیراب شدهایم.
بعد از آن ما را به صحرایی کلانتو سواره ما پیاده می‌دوان
هوش مصنوعی: سپس ما را به یک بیابان وسیع میبری، در حالی که تو سوار بر مرکب هستی و ما پیاده دنبالت میدویم.
آنگهان بنگر تو بدکردار راصنعهای کاشف الاسرار را
هوش مصنوعی: سپس به بدکردار نگاه کن و آثار آن خالق اسرار را ببین.
گشت ساقی خواجه از آب حمیممر غلامان را و خوردند آن ز بیم
هوش مصنوعی: خدمتگزار خواجه به خاطر تشنگی، از آب گرم حمیم گذشت و به غلامان نوشیدنی داد تا از ترس و نگرانی، آن را بنوشند.
بعد از آن می‌راندشان در دشتهامی‌دویدند آن نفر تحت و علا
هوش مصنوعی: بعد از آن، آن شخص آنها را در دشتها به حرکت درمیآورد و آنها به سرعت میدویدند.
قی در افتادند ایشان از عناآب می‌آورد زیشان میوه‌ها
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به این است که گروهی به زمین افتادهاند و از آنها آب میآورند و میوه‌ها را جمع میکنند.
چون که لقمان را در آمد قی ز نافمی بر آمد از درونش آب صاف
هوش مصنوعی: وقتی لقمان به آرامش و سکوتی عمیق فرورفت، مانند آب زلالی که از عمق وجودش میجوشد، صدای شفاف و دلنشینی از او برخاست.
حکمت لقمان چو داند این نمودپس چه باشد حکمت رب الوجود
هوش مصنوعی: حکمت لقمان نشاندهندهی عمق و فهم بالای اوست، پس اگر اینقدر حکمت دارد، حکمت خداوند که خالق همه چیز است، چگونه خواهد بود؟
یوم تبلی والسرائر کلهابان منکم کامن لا یشتهی
هوش مصنوعی: در روزی که اسرار و ناپسندها برملا می‌شود، از شما کسانی هستند که چیزی را نمیخواهند یا نمیپسندند.
چون سقوا ماء حمیما قطعتجملة الاستار مما افضعت
هوش مصنوعی: وقتی که آب داغ آورده شود، پردهها به طور کامل قطع میشوند و این موضوع به شدت تاثیرگذار است.
نار زان آمد عذاب کافرانکه حجر را نار باشد امتحان
هوش مصنوعی: عذاب کافران از آتش به وجود آمده است، زیرا سنگ نیز در آتش آزمایش می‌شود.
آن دل چون سنگ را ما چند چندنرم گفتیم و نمی‌پذرفت پند
هوش مصنوعی: ما بارها تلاش کردیم تا دل سنگی او را نرم کنیم و او هیچکدام از نصیحتها را قبول نکرد.
ریش بد را داروی بد یافت رگمر سر خر را سر دندان سگ
هوش مصنوعی: به بدی، با بدی دیگر نمیتوان مقابله کرد. برای درمان مشکلات بد، باید از راه درست و مناسب استفاده کرد. اگر بخواهیم راهی نادرست را انتخاب کنیم، بیشتر به دردسر خواهیم افتاد و در نهایت نتیجهای معکوس خواهیم گرفت.
الخبیثات الخبیثین حکمتستزشت را هم زشت جفت و بابتست
هوش مصنوعی: زشتها برای زشتها مناسب هستند و هر چیز بد، همزاد خود را پیدا می‌کند.
پس تو هر جفتی که می‌خواهی برومحو و هم‌شکل و صفات او بشو
هوش مصنوعی: پس هر جفتی که می‌خواهی، به او نزدیک شو و خودت را شبیه او کن و صفات او را به خود بگیر.
نور خواهی مستعد نور شودور خواهی خویش بین و دور شو
هوش مصنوعی: اگر به دنبال نور و روشنی هستی، خود را برای دریافت آن آماده کن. اگر می‌خواهی از تاریکی و دوری بگریزی، خود را در آینهای از خود ببین و از آن فاصله بگیر.
ور رهی خواهی ازین سجن خربسر مکش از دوست و اسجد واقترب
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی از این زندان رهایی یابی، سر از دوست برندار و به او نزدیک شو.