بخش ۸۷ - بیان حال خودپرستان و ناشکران در نعمت وجود انبیا و اولیا علیهم السلام
هوش مصنوعی: این متن به نقد انسان‌هایی می‌پردازد که به عیب و گناه خود آگاهی ندارند و در دام دنیای مادی گرفتار شده‌اند. شاعر به افرادی اشاره می‌کند که از نصیحت‌های نیکوکاران فرار می‌کنند و با اهل دل بیگانه هستند. او بر این باور است که انسان‌ها باید به خدا و صفات او توجه کنند و از دنیا و مادیات فاصله بگیرند. صبر در برابر مشکلات و آزمون‌های زندگی از اهمیت بالایی برخوردار است و تنها تکیه بر خداوند می‌تواند انسان را نجات دهد. شاعر از افرادی که در جستجوی حلال و حق هستند یاد می‌کند و تأکید می‌کند که بدون توجه به خدا، زندگی نمی‌تواند رضایت‌بخش باشد. در نهایت، او بر این نکته تأکید دارد که ترس از خداوند باید انسان را به سوی درست زندگی کردن هدایت کند.
هر که زیشان گفت از عیب و گناهوز دل چون سنگ وز جان سیاه
هوش مصنوعی: هر کسی که دربارهی آنها سخن بگوید و به عیبها و گناهانشان اشاره کند، دلی سنگی و جانی تاریک دارد.
وز سبک‌داری فرمانهای اووز فراغت از غم فردای او
هوش مصنوعی: از آسانی و سادگی دستورات او و آرامش از نگرانیهای فردا.
وز هوس وز عشق این دنیای دونچون زنان مر نفس را بودن زبون
هوش مصنوعی: این دنیا با همه هوسها و عشقهایش، مثل زنی است که نفس انسان را به کلامی خفیف و ضعیف وامیدارد.
وان فرار از نکته‌های ناصحانوان رمیدن از لقای صالحان
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که فرد از شنیدن نصیحت‌های درست و مفید دیگران فرار می‌کند و همچنین از ملاقات و همراهی با انسانهای خوب و صالح دوری میگزینید. این رفتار نشاندهندهی نارضایتی یا بیعلاقگی به اصلاح و بهبود خود است.
با دل و با اهل دل بیگانگیبا شهان تزویر و روبه‌شانگی
هوش مصنوعی: دل و اهل دل را باید از دنیای فریبکاران و ظاهرگرایان جدا کرد.
سیر چشمان را گدا پنداشتناز حسدشان خفیه دشمن داشتن
هوش مصنوعی: خیره شدن به چشمهای دیگران و حسرت داشتن به آنها، به معنای این است که فرد حسود، در پس محبت خود، کینه و عداوتی پنهان دارد.
گر پذیرد چیز تو گویی گداستورنه گویی زرق و مکرست و دغاست
هوش مصنوعی: اگر چیزی که تو داری مورد قبول قرار بگیرد، نشاندهنده ارزش آن است وگرنه به نظر میرسد که فریب و حیلهای در کار است.
گر در آمیزد تو گویی طامعستورنی گویی در تکبر مولعست
هوش مصنوعی: اگر در جمعی خود را مطرح کنی، به نظر میرسد که جویای سود هستی، اما اگر از خود بزرگبینی نشان دهی، به نظر میرسد که به خودپسندی علاقهمند هستی.
یا منافق‌وار عذر آری که منمانده‌ام در نفقهٔ فرزند و زن
هوش مصنوعی: شما به طریقی بهانهگیری میکنید که به خاطر مشکلات مالی، نمیتوانید به نیازهای خانوادهتان رسیدگی کنید.
نه مرا پروای سر خاریدنستنه مرا پروای دین ورزیدنست
هوش مصنوعی: من نه نگران آسایش خود هستم و نه به اصول دین اهمیت میدهم.
ای فلان ما را بهمت یاد دارتا شویم از اولیا پایان کار
هوش مصنوعی: ای فلانی، ما را به یاد عشق و محبتت بسپار تا در پایان کارمان، ازجمله دوستان و اولیای خدا شناخته شویم.
این سخن نی هم ز درد و سوز گفتخوابناکی هرزه گفت و باز خفت
هوش مصنوعی: این سخن به بیان احساساتی از درد و رنج می‌پردازد، گویی گوینده در حال نقل قول از کسی خوابآلود و بیخبر است که به طور تصادفی سخنانی بیمعنی می‌گوید و دوباره به خواب میرود.
هیچ چاره نیست از قوت عیالاز بن دندان کنم کسپ حلال
هوش مصنوعی: هیچ راهی جز تأمین معیشت خانواده وجود ندارد، باید با تمام وجود تلاش کنم تا درآمد حلال کسب کنم.
چه حلال ای گشته از اهل ضلالغیر خونِ تو نمی‌بینم حلال
هوش مصنوعی: جز خون تو چیزی از اهل گمراهی حلال نمی‌بینم.
از خدا چاره‌ستش و از قوت نیچاره‌ش است از دین و از طاغوت نی
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که تنها راه نجات و کمک از طرف خداوند است و این قدرتی که انسان به آن نیاز دارد، تنها از خدا ناشی میشود، نه از دین یا طاغوت. به عبارت دیگر، انسان نمی‌تواند به قدرتهای غیرالهی تکیه کند و تنها باید به خدا اعتماد کند.
ای که صبرت نیست از دنیای دونصبر چون داری ز نعم الماهدون
هوش مصنوعی: ای کسی که صبر و تحملی در این دنیای پست و بیارزش نداری، چگونه میتوانی از نعمتهای خداوند بهرهمند شوی؟
ای که صبرت نیست از ناز و نعیمصبر چون داری از الله کریم
هوش مصنوعی: ای کسی که تحمل تو از لذتها و زیباییها کم است، پس چگونه میتوانی از خداوند بخشنده صبر داشته باشی؟
ای که صبرت نیست از پاک و پلیدصبر چون داری از آن کین آفرید
هوش مصنوعی: ای کسی که در برابر چیزهای پاک و ناپاک صبوری نداری، چگونه میتوانی در برابر کینهای که خلق شده است، صبر کنی؟
کو خلیلی کو برون آمد ز غارگفت هذا رب هان کو کردگار
هوش مصنوعی: کجاست خلیل که از غار بیرون آمد و گفت: این است پروردگار، این است خداوند؟
من نخواهم در دو عالم بنگریستتا نبینم این دو مجلس آن کیست
هوش مصنوعی: من در هیچ کجای دنیا نگاه نخواهم کرد، تا زمانی که ندانم این دو جمع چه کسانی هستند.
بی تماشای صفتهای خداگر خورم نان در گلو ماند مرا
هوش مصنوعی: اگر نتوانم صفات خدا را تماشا کنم، حتی اگر نان هم بخورم، در گلوی من خواهد ماند.
چون گوارد لقمه بی دیدار اوبی تماشای گل و گلزار او
هوش مصنوعی: وقتی لقمهای میخوریم که در آن دیدار او نیست، مانند این است که بدون تماشای گل و باغ او، چیزی را مصرف کردهایم.
جز بر اومید خدا زین آب و خورکی خورد یک لحظه غیر گاو و خر
هوش مصنوعی: جز بر امید خدا نمیتوان از این آب و غذا استفاده کرد، چرا که هیچ موجودی جز گاو و خر نمی‌تواند حتی برای یک لحظه از آن بهرهمند شود.
آنک کالانعام بد بل هم اضلگرچه پر مکرست آن گنده‌بغل
هوش مصنوعی: باید گفت که برخی انسان‌ها مانند چهارپایان بیخبر و نادان هستند. هر چند که ظاهر آنها ممکن است فریبنده و مکار به نظر برسد، اما در واقع از آنها کمتر عقل و درک دارند.
مکر او سرزیر و او سرزیر شدروزگارک برد و روزش دیر شد
هوش مصنوعی: دنیا به نوعی فریبنده است و گاهی اوقات انسان در دام آن گرفتار میشود، به طوری که در نهایت زمان و فرصتهایش به زودی سپری میشود.
فکرگاهش کُند شد عقلش خرفعمر شد چیزی ندارد چون الف
هوش مصنوعی: عقل او کمطاقت و ناتوان شده و عمرش هم به پایان نزدیک میشود، و در واقع هیچ چیزی از خود ندارد، مانند حرف "الف" که هیچ معنا و محتوایی ندارد.
آنچ می‌گوید درین اندیشه‌امآن هم از دستان آن نفسست هم
هوش مصنوعی: آنچه در ذهن من است، همان چیزی است که از دستان آن نفس (روح یا جوهر) برمیخیزد.
وآنچ می‌گوید غفورست و رحیمنیست آن جز حیلهٔ نفس لئیم
هوش مصنوعی: آنچه که گفته میشود خداوند بخشنده و مهربان است، در واقع چیزی جز فریب نفس پست نیست.
ای ز غم مُرده که دست از نان تهیستچون غفورست و رحیم این ترس چیست
هوش مصنوعی: اگر کسی به خاطر مشکلات و غم ها از زندگی ناامید شده و به نان و معیشت خود نرسیده است، باید بداند که خداوند همیشه بخشنده و رحیم است. پس چرا باید از ترس و ناامیدی رنج ببرد؟