بخش ۱۱۱ - شرح کردن شیخ سِرّ آن درخت با آن طالب مقلد
هوش مصنوعی: در این متن، یک شیخ عالم به نام قطبی کریم وجود دارد که شخصی به نام سلیم، با حالتی ناامید و اشک‌آلود به او مراجعه می‌کند. سلیم به شیخ می‌گوید که به دنبال یک درخت نادر می‌گردد که میوه‌اش آب حیات است، اما سال‌هاست که جستجو می‌کند و هیچ نشانی نیافته است. شیخ به سلیم می‌گوید که درختی که او به دنبالش است، درخت علم است و به او توضیح می‌دهد که علم و معانی عمیق آن بسیار باارزش‌تر از جستجوی صرف نام‌ها هستند. در نهایت، شیخ به سلیم می‌آموزد که باید به صفات و واقعیت‌های درون خود توجه کند و از اختلافات و نام‌ها دوری گزیند تا به حقیقت راه یابد و آرامش پیدا کند.
بود شیخی عالمی قطبی کریماندر آن منزل که آیس شد ندیم
هوش مصنوعی: یک شیخ بزرگ و فرزانه و بخشنده در آن خانه وجود داشت که در آنجا هیچ چیز ناامید کنندهای نبود.
گفت من نومید پیش او رومز آستان او به راه اندر شوم
هوش مصنوعی: گفت که من ناامید هستم و به سوی او میروم، از درگاهش وارد مسیر میشوم.
تا دعای او بود همراه منچونک نومیدم من از دلخواه من
هوش مصنوعی: دعای او همیشه با من است، زیرا من از آنچه میخواهم ناامید هستم.
رفت پیش شیخ با چشم پر آباشک می‌بارید مانند سحاب
هوش مصنوعی: او به نزد شیخ رفت و چشمانش پر از اشک بود، مانند باران که از ابر میریزد.
گفت شیخا وقت رحم و رقتستناامیدم وقت لطف این ساعتست
هوش مصنوعی: شیخ گفت: اکنون وقت احساس رحمت و لطافت است. من ناامید نشدم، زیرا وقت لطف و محبت همین لحظه است.
گفت واگو کز چه نومیدیستتچیست مطلوب تو رو با چیستت
هوش مصنوعی: بگو چرا ناامیدی؟ خواستهات چیست و آنچه را که میخواهی، با چه چیزی به دست میآوری؟
گفت شاهنشاه کردم اختیاراز برای جستن یک شاخسار
هوش مصنوعی: شاهنشاه گفت که من تصمیم گرفتهام برای رسیدن به یک هدف جدید.
که درختی هست نادر در جهاتمیوهٔ او مایهٔ آب حیات
هوش مصنوعی: درختی وجود دارد که میوههایش مایهٔ حیات و سرزندگی هستند.
سالها جستم ندیدم یک نشانجز که طنز و تسخر این سرخوشان
هوش مصنوعی: سالها به دنبال نشانهای بودم، اما جز شوخی و تمسخر از این خوشحالان چیزی نیافتم.
شیخ خندید و بگفتش ای سلیماین درخت علم باشد در علیم
هوش مصنوعی: شیخ لبخند زد و به سلیم گفت: این درخت، نشانه علم است که در علیم وجود دارد.
بس بلند و بس شگرف و بس بسیطآب حیوانی ز دریای محیط
هوش مصنوعی: آب حیات، بسیار بزرگ و شگفتانگیز و کامل است و مانند دریا، همواره وسیع و گسترده است.
تو بصورت رفته‌ای ای بی‌خبرزان ز شاخ معنیی بی بار و بر
هوش مصنوعی: تو به نوعی از دنیا و از واقعیتها دور شدهای، غافل از اینکه مثل شاخی بیبار و بر، نمیتوانی از منابع و معنای واقعی زندگی بهرهمند شوی.
گه درختش نام شد گه آفتابگاه بحرش نام گشت و گه سحاب
هوش مصنوعی: گاهی درخت آنقدر معروف میشود که نامش بر سر زبانها میافتد، گاه نور خورشید شناخته میشود و گاه دریا نام میگیرد، و گاهی هم ابرها مورد توجه قرار میگیرند.
آن یکی کش صد هزار آثار خاستکمترین آثار او عمر بقاست
هوش مصنوعی: هر چه نشانه و اثر از او برمیخیزد، از میان آن همه نشانه، کوچکترین اثرش عمر جاودان است.
گرچه فردست او اثر دارد هزارآن یکی را نام شاید بی‌شمار
هوش مصنوعی: اگرچه فردا تاثیر زیادی بر امروز دارد، اما ممکن است آن یک اثر، نامهای بیشماری داشته باشد.
آن یکی شخصی تو را باشد پدردر حق شخصی دگر باشد پسر
هوش مصنوعی: یک نفر برای تو مانند پدر میباشد، اما همان فرد برای شخص دیگری همچون پسر است.
در حق دیگر بود قهر و عدودر حق دیگر بود لطف و نکو
هوش مصنوعی: در یک مورد ممکن است کسی با ما سختگیرانه و دشمنانه رفتار کند، اما در مورد دیگر با مهربانی و نیکی برخورد کند.
صد هزاران نام و او یک آدمیصاحب هر وصفش از وصفی عمی
هوش مصنوعی: او دارای ویژگیها و صفاتی بیشماری است، اما در عین حال تنها یک انسان است که هر یک از این صفات به عمق و معنا در او نهفته است.
هر که جوید نام گر صاحب ثقه‌ستهمچو تو نومید و اندر تفرقه‌ست
هوش مصنوعی: هر کس به دنبال نام و شهرت برود، اگر مانند تو فرد معتبری باشد، در نهایت ناامید میشود و در بین تفرقهها گرفتار می‌گردد.
تو چه بر چفسی برین نام درختتا بمانی تلخ‌کام و شوربخت
هوش مصنوعی: منظور این است که اگر به دنبال چیزهای بیثمر و نامناسب بروی، در زندگیات تنها تلخی و دلتنگی برایت به ارمغان خواهد آورد.
در گذر از نام و بنگر در صفاتتا صفاتت ره نماید سوی ذات
هوش مصنوعی: به جای توجه به نام‌ها و عناوین، به ویژگیها و صفات خود نگاه کن، چرا که همین صفات میتوانند تو را به شناخت واقعیتری از وجودت هدایت کنند.
اختلاف خلق از نام اوفتادچون به معنی رفت آرام اوفتاد
هوش مصنوعی: اختلاف و درگیریهای بین مردم زمانی پایان مییابد که به مفهوم واقعی بپردازند و آرامش پیدا کنند.