بخش ۱۲ - بقیهٔ داستان رفتن خواجه به دعوت روستایی سوی ده
هوش مصنوعی: این متن به انتقاد از دنیاگرایی و دوری از روحانیت و عبادت می‌پردازد. شاعر به داستانی اشاره می‌کند که خواجه‌ای به روستایی می‌رود و روستاییان با تملق و چاپلوسی سعی در تأثیرگذاری بر او دارند. خواجه که با حزم و بصیرت خود شناخته شده است، در نتیجه پیام‌های متنوع و فریبنده، دچار سردرگمی می‌شود و ارزش‌های خود را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
شاعر به مساله نفاق و فریب در روابط انسانی می‌پردازد و هشدار می‌دهد که بازیگری و مکر نه تنها انسان را از صدق و سادگی دور می‌کند بلکه می‌تواند او را از پیام‌های الهی و واقعیات زندگی غافل سازد.
در نهایت، متن با ذکر این نکته به پایان می‌رسد که خداوند روزی‌دهنده است و انسان نباید بیش از حد به دنیای مادی وابسته شود، بلکه باید به دعوت‌های معنوی و واقعیات الهی توجه کند.
شد ز حد هین باز‌گرد ای یار گُردروستایی خواجه را بین خانه برد
هوش مصنوعی: ای یار، از حد خود فراتر نرو و برگرد. به روستایی که خواجه دارد نگاه کن، خانهاش را در آنجا ببین.
قصهٔ اهل سبا یک گوشه نهآن بگو کان خواجه چون آمد به ده
هوش مصنوعی: داستان قوم سبا را فقط به گوشهای اشاره کن نه اینکه بگویی آقا وقتی به ده رسید چه شد.
روستایی در تملق شیوه کردتا که حزم خواجه را کالیوه کرد
هوش مصنوعی: یک روستایی تلاش می‌کند تا با محبت و مدحگویی، هوش و تدبیر فردی شایسته را تحت تأثیر قرار دهد و به نوعی او را فریب دهد.
از پیام اندر پیام او خیره شدتا زلال حزم خواجه تیره شد
هوش مصنوعی: از میان پیامها و اخبار او گیج و سردرگم شد، تا جایی که تدبیر و هوشیاری آن شخص تحتالشعاع قرار گرفت و دچار تاریکی و سردرگمی گردید.
هم ازینجا کودکانش در پسندنرتع و نلعب به شادی می‌زدند
هوش مصنوعی: کودکان از اینجا به شادی میرقصیدند و بازی میکردند.
همچو یوسف که‌ش ز تقدیر عجبنرتع و نلعب ببرد از ظل اَب
هوش مصنوعی: مانند یوسف که به خاطر سرنوشتش در درد و رنج است، ما نیز نباید در خوشی و بازی غرق شویم و از سایهی خداوند دور بمانیم.
آن نه بازی، بلکه جانبازی‌ست آنحیله و مکر و دغا‌سازی‌ست آن
هوش مصنوعی: این موضوع تنها یک بازی ساده نیست، بلکه وابستگی و فریبهایی در پس آن وجود دارد که به خوبی پنهان شدهاند.
هرچه از یارت جدا اندازد آنمشنو آن را کان زیان دارد زیان
هوش مصنوعی: هر چیز که تو را از محبوبت دور کند، به آن گوش نده، زیرا این چیز برایت ضرر خواهد داشت.
گر بود آن سودِ صد در صد، مگیربهر زر مگسل ز گنجور ای فقیر
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به سود صد در صد برسی، نگاهی به زر و سرمایهات نکن و از گنجینههای موجود خود بهرهبرداری کن، ای فقیر.
این شنو که چند یزدان زجر کردگفت اصحاب نبی را گرم و سرد
هوش مصنوعی: این را بشنو که چه اندازه خداوند بندگانش را آزمایش کرد و به پیامبر او نیز سختیها و راحتیهایی را ارزانی داشت.
زانک بر بانگ دهل در سال تنگجمعه را کردند باطل بی‌درنگ
هوش مصنوعی: به خاطر صدای دهل، در سالی که شرایط دشواری داشت، جمعه را بی‌درنگ بیاثر کردند.
تا نباید دیگران ارزان خرندزان جلب صرفه ز ما ایشان برند
هوش مصنوعی: تا زمانی که ما صرفهجویی نکنیم و دیگران را ارزان بفروشیم، به دستاوردهای خود دست نخواهیم یافت.
ماند پیغامبر به خلوت در نمازبا دو سه درویش ثابت پر نیاز
هوش مصنوعی: پیامبر در خلوت و در حال نماز بود و چند درویش نیازمند همراه او بودند.
گفت طبل و لهو و بازرگانییچونتان ببرید از ربانیی
هوش مصنوعی: گفت: از صدای طبل و موسیقی و تجارت شما، این مطالب را از روحانیت دور کنید.
قد فضضتم نحو قمح هائماثم خلیتم نبیا قائما
هوش مصنوعی: شما به سمت محصولی شتافتید و آن را به دست آوردید، سپس نبی را در حال قیام تنها گذاشتید.
بهر گندم تخم باطل کاشتیدو آن رسول حق را بگذاشتید
هوش مصنوعی: شما برای به دست آوردن گندم، بذرهای نادرست و بیفایدهای را کاشتید و در عوض پیامبر حقی را رها کردید.
صحبت او «خیرٌ مِن لهو»ست و مالبین که‌را بگذاشتی؟ چشمی بمال
هوش مصنوعی: گفتگوی او بهتر از بیهودگی و لهو است؛ آن را برای کسی بقا گذاشتی، چشمی به او بیفکن.
خود نشد حرص شما را این یقینکه منم رزاق و خیر الرازقین
هوش مصنوعی: شما نمیتوانید به خاطر حرص و ولع خود، به نتیجهای برسید. این حقیقت را در نظر داشته باشید که من تامینکننده و بهترین روزی‌دهنده هستم.
آنکه گندم را ز خود روزی دهدکی توکّل‌هات را ضایع نهد؟
هوش مصنوعی: گندم به خودی خود روزی می‌دهد، اما تو نگران چوپانی نباش که ممکن است زحمتهای تو را به هدر دهد.
از پی گندم جدا گشتی از آنکه فرستاده‌ست گندم ز آسمان
هوش مصنوعی: تو به دنبال گندم میروی، اما نمیدانی که گندم را از کجا به دست آوردهاند و چه کسی آن را از آسمان فرستاده است.