بخش ۶۸ - حکایت آن درویش کی در کوه خلوت کرده بود و بیان حلاوت انقطاع و خلوت و داخل شدن درین منقبت کی أَنا جَلیسُ مَنْ ذَکَرَني وَ أَنیسُ مَنِ اسْتَأنَسَ بي گر با همه‌ای چو بی منی بی همه‌ای ور بی همه‌ای چو با منی با همه‌ای
هوش مصنوعی: در ویسنده‌ای از درویشی در کهسار زندگی می‌کند که در تنهایی‌اش رفیق و هم‌دل دارد. زمانی که او به خالق نزدیک می‌شود، از او و دیگران خسته و ملول می‌شود. برخی پس از آشتی و آرامش، به سفر می‌روند. مانند عاشقی که به محبوبش علاقه‌مند است، خواجه‌ای نیز عاشق آهنگری می‌شود. هر انسانی برای کاری خاص طراحی شده و میل درونی او در دلش قرار داده شده است. بدون میل، حرکت ممکن نیست. اگر کسی میل به آسمان داشته باشد، به موفقیت می‌رسد، و اگر میل به زمین داشته باشد، ناامید می‌شود. عاقل‌ها همواره پیشرفت و نتیجه را در نظر می‌گیرند، در حالی که جاهلان تنها در بی‌خبری به سر می‌برند. بنابرین باید از آغاز کار، عاقبت را مشاهده کرده و از پشیمانی در روز قیامت خودداری کرد.
بود درویشی به کُهساری مقیمخلوت او را بود هم خواب و ندیم
هوش مصنوعی: در یک کوه، درویشی زندگی میکرد که در تنهایی خود، همراه و همصحبتی داشت.
چون ز خالق می‌رسید او را شمولبود از انفاس مرد و زن ملول
هوش مصنوعی: وقتی که او از خالقش الهام میگرفت، تحت تأثیر سخنانی از مردان و زنان ناامید قرار میگرفت.
همچنانک سهل شد ما را حضرسهل شد هم قوم دیگر را سفر
هوش مصنوعی: مانند این که راحتی سفر برای ما فراهم شد، برای دیگر افراد هم سفر آسان شد.
آنچنانک عاشقی بر سروریعاشقست آن خواجه بر آهنگری
هوش مصنوعی: عاشق به زیبایی و محبت معشوق خود افتخار می‌کند، همانطور که استاد آهنگر به هنر خود میبالد و در کارش مهارت دارد.
هر کسی را بهر کاری ساختندمیل آن را در دلش انداختند
هوش مصنوعی: هر فردی برای انجام کار خاصی خلق شده و علاقه و تمایل انجام آن کار در درون او نهادینه شده است.
دست و پا بی میل جنبان کی شودخار و خس بی آب و بادی کی رود
هوش مصنوعی: وقتی که دست و پا با بیمیلی حرکت کنند، آیا میتوان انتظار داشت که گیاهان بیحیات و خشک بدون آب و باد به حرکت درآیند؟
گر ببینی میل خود سوی سماپرِّ دولت برگشا، همچون هما
هوش مصنوعی: اگر تمایل خود را به سوی آسمان ببینی، دروازهی خوشبختی همچون پرندهی هما برایت گشوده می‌شود.
ور ببینی میل خود سوی زمیننوحه می‌کن هیچ منشین از حنین
هوش مصنوعی: اگر ببینی که میل تو به زمین است، نوحه و فریاد نکن؛ هیچ غم و اندوهی در این حالت وجود ندارد.
عاقلان خود نوحه‌ها پیشین کنندجاهلان آخر به سَر بر می‌زنند
هوش مصنوعی: افراد با آگاهی و خرد، قبل از وقوع حادثه و برای پیشگیری از آن اقدام میکنند و به نوعی خود را آماده میسازند، اما نادانان و بیتوجهان، تنها پس از بروز مشکل و در شرایط بحرانی، به واکنش و تاسف میپردازند.
ز ابتدای کار آخر را ببینتا نباشی تو پشیمان یوم دین
هوش مصنوعی: قبل از شروع هر کاری، به نتایج و عواقب آن توجه کن تا در روز حساب دچار پشیمانی نشوی.