بخش ۹۸ - اقتدا کردن قوم از پس دقوقی
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از نماز و مقام نمازگزاران سخن می‌گوید. وقتی دقوقی نماز را آغاز می‌کند، مردم مانند نگینی با او اقتدا می‌کنند. در این حالت، با تکبیرها به نزدیکی خداوند می‌رسند و به معنای قربانی شدن در پیشگاه او اشاره می‌شود. تن انسان به مانند اسماعیل باید قربانی شود و نفس را که حجاب است، از بین ببرد.
سپس در روز قیامت یزدان از انسان می‌پرسد که عمرش را چگونه گذرانده و چه دستاوردی داشته است. انسان از خجالت در رکوع و سجود به سر می‌افتد و ناتوان از ایستادن است. در این حالت، خداوند به او فرمان می‌دهد تا سر بلند کند و از کارهایش گزارش دهد. در نهایت، انسان در برابر نعمت‌های خداوند احساس شرم و حقارت کرده و از او می‌خواهد که شفاعت کند.
کل شعر به بیداری و عاقبت‌اندیشی انسان در برابر خالقش و لزوم قربانی کردن نفس برای رسیدن به مقام بندگی اشاره دارد.
پیش در شد آن دقوقی در نمازقوم همچون اطلس آمد او طراز
هوش مصنوعی: در پیش، آن مرد قاری با صدای دلنشین و زیبا وارد مسجد شد و همچون پارچهای نفیس و زیبا، جلوهگری کرد.
اقتدا کردند آن شاهان قطاردر پی آن مقتدای نامدار
هوش مصنوعی: آن شاهان به دنبالهروی از آن پیشوای مشهور و معتبر در صفی منظم قرار گرفتند.
چونک با تکبیرها مقرون شدندهمچو قربان از جهان بیرون شدند
هوش مصنوعی: زمانی که با ذکر و بزرگی خداوند همراه شدند، مانند قربانی که از دنیا جدا می‌شود، از این دنیا رفتند.
معنی تکبیر اینست ای اِمیمکای خدا پیش تو ما قربان شدیم
هوش مصنوعی: این جمله به معنای این است که ای خدا، ما به خاطر تو و در راه تو فدای تو شدهایم.
وقت ذبح، الله‌اکبر می‌کنیهمچنین در ذبح نفس کشتنی
هوش مصنوعی: در زمان قربانی کردن، با گفتن "الله‌اکبر" شروع میکنی، اما باید به یاد داشته باشی که در مبارزه با نفس و خواستههای درونی خود نیز باید اقدامی جدی و قاطع انجام دهی.
تن چو اسمعیل و جان همچون خلیلکرد جان تکبیر بر جسم نبیل
هوش مصنوعی: بدن شبیه اسماعیل است و روح مانند خلیل، که روح بر جسم نیکو فریاد تکبیر میزند.
گشت کشته تن ز شهوتها و آزشد به بسم الله بسمل در نماز
هوش مصنوعی: بدن آدمی به خاطر خواستهها و تمایلاتش آسیب دیده است و در هنگام نماز با ذکر "بسم الله" جان خود را قربانی می‌کند.
چون قیامت پیش حق صفها زدهدر حساب و در مناجات آمده
هوش مصنوعی: وقتی که قیامت فرابرسد، همه در مقابل حق صف بسته و برای حساب و کتاب آماده شدهاند و در حال دعا و مناجات هستند.
ایستاده پیش یزدان اشک‌ریزبر مثال راست‌خیز رستخیز
هوش مصنوعی: در حضور خداوند، با اشک و اندوه ایستادهام، مانند کسی که در روز قیامت به پا خواسته است.
حق همی‌گوید چه آوردی مرااندرین مهلت که دادم من تورا
هوش مصنوعی: خداوند میفرماید: در این فرصتی که به تو دادم، چه چیزی برای من به ارمغان آوردی؟
عمر خود را در چه پایان برده‌ایقوت و قُوّت در چه فانی کرده‌ای
هوش مصنوعی: در چه راهی و برای چه هدفی عمرت را صرف کرده‌ای و نیروی خود را در چه چیزهایی صرف کرده‌ای که از بین رفتهاند؟
گوهر دیده کجا فرسوده‌ایپنج حس را در کجا پالوده‌ای
هوش مصنوعی: چشمانت چه گوهری را از دست دادهاند و پنج حسّ تو در کجا پاک و صیقل خوردهاند؟
چشم و هوش و گوش و گوهرهای عرشخرج کردی چه خریدی تو ز فرش
هوش مصنوعی: چشم و فکر و گوش و چیزهای باارزش آسمانی خود را خرج کردی، حالا از زمین چه به دست آوردی؟
دست و پا دادمت چون بیل و کلندمن ببخشیدم ز خود آن کی شدند
هوش مصنوعی: من به تو قدرت و تواناییهایی بخشیدم که به مانند بیل و کلنگ هستند، اما چرا بخواهم خود را ببخشم که چه پیش آمده است؟
همچنین پیغامهای دردگینصد هزاران آید از حضرت چنین
هوش مصنوعی: پیامهای غمانگیز بسیاری از این مقام به ما خواهد رسید.
در قیام این گفتها دارد رجوعوز خجالت شد دوتا او در رکوع
هوش مصنوعی: در اینجا گفته می‌شود که در موقعیت قیام و ایستاده بودن، او در حال صحبت کردن است و به همین خاطر دچار خجالت شده و دو بار مجبور به خم شدن شده است.
قوت استادن از خجلت نمانددر رکوع از شرم تسبیحی بخواند
هوش مصنوعی: در حالتی که فرد از خجالت نمیتواند خود را به خوبی حفظ کند، ممکن است در رکوع (عکسالعملی در هنگام نماز) از شرم، تسبیحی را بخواند.
باز فرمان می‌رسد بردار سراز رکوع و پاسخ حق بر شمر
هوش مصنوعی: دست از حالت رکوع بردار و به حق پاسخ بده.
سر بر آرد از رکوع آن شرمسارباز اندر رو فتد آن خام‌کار
هوش مصنوعی: سر از رکوع برمیآورد و شرمنده می‌شود، سپس دوباره به عقب برمیگردد و به کار نادانانهاش ادامه می‌دهد.
باز فرمان آیدش بردار سراز سجود و وا ده از کرده خبر
هوش مصنوعی: باز به او فرمان می‌رسد که از حالت سجده بلند شود و از اعمال خود آگاه شود.
سر بر آرد او دگر ره شرمساراندر افتد باز در رو همچو مار
هوش مصنوعی: او دوباره سر بلند می‌کند و وقتی به خود میآید، شرمنده و خجل به زمین می‌افتد، مانند ماری که در حال خزیدن است.
باز گوید سر بَرآر و باز گوکه بخواهم جست از تو مو به مو
هوش مصنوعی: او دوباره می‌گوید که سر خود را بلند کن و باز هم بگو که میخواهم تو را به دقت بررسی کنم.
قوت پا ایستادن نبودشکه خطاب هیبتی بر جان زدش
هوش مصنوعی: او به قدری ضعیف بود که نمیتوانست بایستد و ناگهان نیرویی از وجودش او را به پا داشت.
پس نشیند قعده زان بار گرانحضرتش گوید سخن گو با بیان
هوش مصنوعی: سپس در آن جا که نشسته است، بار سنگینی را تسلیم می‌کند و او با بیانی واضح سخن می‌گوید.
نعمتت دادم بگو شُکرت چه بوددادمت سرمایه هین بنمای سود
هوش مصنوعی: به تو نعمت دادم، حالا بگو که شکرگزاریات چه بوده است؟ به تو سرمایهای دادهام، اکنون نشان بده که چطور از آن سود بردهای.
رو به دست راست آرد در سلامسوی جان انبیا و آن کرام
هوش مصنوعی: با دست راست به سمت جان پیامبران و شخصیتهای بزرگ سلام می‌کند.
یعنی ای شاهان شفاعت کین لئیمسخت در گل ماندش پای و گلیم
هوش مصنوعی: ای پادشاهان، شفاعت و یاری شما در مشکلات، همچون کسی است که در گل و لای گرفتار شده و توان بیرون آمدن ندارد.