بخش ۱۸۳ - منع کردن دوستان او را از رجوع کردن به بخارا وتهدید کردن و لاابالی گفتن او
هوش مصنوعی: این متن به بررسی عواقب عدم تفکر و درک عمیق در زندگی می‌پردازد. ناصح به فردی که بی‌خبر از عواقب کارهایش است، هشدار می‌دهد که باید به عواقب کارهایش بیندیشد و شایستگی خود را بشناسد. فردی که به دنبال خوشی‌های زودگذر است، در واقع به دام می‌افتد و به زنجیر مشکلات می‌افتد. عشق و حرص او را گرفتار می‌کند و موکلان یا نگهبانان او نمی‌توانند به او کمک کنند. در نهایت، هشدار می‌دهد که تنها بودن و غفلت از عواقب اعمال، می‌تواند به دردسرهایی بزرگ منجر شود. به نوعی، این متن به اهمیت شناخت خود و توجه به عواقب افکار و رفتارهای انسانی اشاره دارد.
گفت او را ناصحی ای بی‌خبرعاقبت اندیش اگر داری هنر
هوش مصنوعی: او به شخصی که بی‌خبر است میگوید: ای کسی که فکر نمیکنی به عاقبت کارهایت، اگر هنری در دست داری، بهتر است آن را به کار ببری.
درنگر پس را به عقل و پیش راهمچو پروانه مسوزان خویش را
هوش مصنوعی: به جلو نگاه کن و مانند پروانه به عشق دلبستگی نشان بده، اما گذشته را با عقل و تدبیر بررسی کن.
چون بخارا می‌روی دیوانه‌ایلایق زنجیر و زندان‌خانه‌ای
هوش مصنوعی: وقتی به بخارا می‌روی، به نظر میرسد که شایستهی محدودیت و اسارت هستی.
او ز تو آهن همی‌خاید ز خشماو همی‌جوید ترا با بیست چشم
هوش مصنوعی: او به خاطر خشمش از تو مانند آهن چیزی میخواهد و با بیست چشم به دنبال تو میگردد.
می‌کند او تیز از بهر تو کارداو سگ قحطست و تو انبان آرد
هوش مصنوعی: او به خاطر تو کارش را با دقت انجام می‌دهد، در حالی که او مانند سگی بییار و تنهاست و تو مانند انباری پر از غله هستی.
چون رهیدی و خدایت راه دادسوی زندان می‌روی چونت فتاد
هوش مصنوعی: وقتی که از قید و بندها آزاد شدی و خدا تو را به سوی راهی هدایت کرد، حالا در حالی به زندان می‌روی که خودت در آن افتادهای.
بر تو گر ده‌گون موکل آمدیعقل بایستی کز ایشان کم زدی
هوش مصنوعی: اگر گروهی از موی سیاه و سفید به سراغ تو آمدند، باید عقل خود را به کار ببری و از میان آنها آنهایی را که کمتر به تو میآیند، انتخاب کنی.
چون موکل نیست بر تو هیچ‌کساز چه بسته گشت بر تو پیش و پس
هوش مصنوعی: هیچکس مسئول و ناظر بر تو نیست، پس چرا در گذشته و آینده خود را محدود کردهای؟
عشق پنهان کرده بود او را اسیرآن موکل را نمی‌دید آن نذیر
هوش مصنوعی: عشق او را به گونهای پنهان کرده بود که هرگز نمیتوانست آن نگهبان یا هشداردهنده را ببیند.
هر موکل را موکل مختفیستورنه او در بند سگ طبعی ز چیست
هوش مصنوعی: هر نمایندهای دارای یک ناظر یا موکل خاص است، وگرنه او در تحت تأثیر خواستهها و تمایلات خود به دام می‌افتد.
خشم شاه عشق بر جانش نشستبر عوانی و سیه‌روییش بست
هوش مصنوعی: خشم عشق به جان او چیره شد و بر چهرهاش سایه افکند.
می‌زند او را که هین او رابزنزان عوانان نهان افغان من
هوش مصنوعی: کسی او را می‌زند که توجه کن و او را مورد ضرب و شتم قرار بده، زیرا نالههای پنهان من از آن افراد است.
هرکه بینی در زیانی می‌رودگرچه تنها ، با عوانی می‌رود
هوش مصنوعی: هر کسی را ببینی که در حال ضرر و زیان است، حتی اگر به تنهایی باشد، او در حال رفتن به سوی گمراهی و بیراهی است.
گر ازو واقف بدی افغان زدیپیش آن سلطان سلطانان شدی
هوش مصنوعی: اگر از آن شخص باخبر بودی، به او اعتراض میکردی و در نزد آن سلطانِ بزرگ، خود را به مقام رفیعتری میرساندی.
ریختی بر سر به پیش شاه خاکتا امان دیدی ز دیو سهمناک
هوش مصنوعی: به خاطر حفظ جانت، به درگاه پادشاه خاک نشستی و از خطر دیو ترسناک نجات یافتی.
میر دیدی خویش را ای کم ز مورزان ندیدی آن موکل را تو کور
هوش مصنوعی: اگر میخواهی خود را بشناسی، باید مثل مورچه در جزئیات نباشی و از کوتهبینی دوری کنی، چون در نتیجه دیدگاه محدودت، از حقیقتی بزرگتر غافل ماندهای.
غره گشتی زین دروغین پر و بالپر و بالی کو کشد سوی وبال
هوش مصنوعی: فریبنده شدی به خاطر این ظاهرسازی و زرق و برق؛ ولی پر و بالی که تو را به سمت مشکل و گرفتاری میکشاند، کجاست؟
پر سبک دارد ره بالا کندچون گل‌آلو شد گرانیها کند
هوش مصنوعی: در اینجا به مفهوم اشاره شده که فردی با روحیهای آزاد و سبکبال، می‌تواند به راحتی به سمت هدفهای بلندتر و بالا برود. مانند یک گل که وقتی در معرض فشار و سنگینی قرار میگیرد، ممکن است دچار مشکل شود و نتواند به خوبی رشد کند. لذا، برای رسیدن به موفقیت، باید از بار سنگین و مشکلات دوری کرد.