بخش ۱۹ - قصهٔ آغاز خلافت عثمان رضی الله عنه و خطبهٔ وی در بیان آنک ناصح فعال به فعل به از ناصح قوال به قول
هوش مصنوعی: قصه از عثمان است که بر منبر رفت و خلافت را به عهده گرفت. او به سرعت بر منبر نشسته و به توضیح نکات مهم در مورد خلافت می‌پردازد. شخصی از او می‌پرسد که چرا در مقام بالاتر از ابوبکر و عمر نشسته است، در حالی که به لحاظ فضیلت از آن‌ها پایین‌تر است. عثمان پاسخ می‌دهد که جایگاه منبر متعلق به پیامبر است و او خود را هم‌پایه با افراد دیگر نمی‌داند.
سپس وصفی از فضیلت نور خدا در مسجد و اثرات ایمان بر دل‌های مردم بیان می‌شود. این نور، بر دل‌های بینا و کور تاثیر می‌گذارد و کسانی را که به حقیقت عمل می‌کنند، به بینایی و فهم تازه‌ای می‌رساند.
در نهایت یادآوری می‌شود که حق همیشه به موقع به انسان‌ها می‌رسد، و با نگاهی واقع‌بینانه به عالم، قدرت خداوند در شکل‌گیری و ایجاد اثر در هر زمان نمایان است. در این شعر، به اهمیت نرمی نگاه به عالم و شناخت حقایق اشاره می‌شود.
قصهٔ عثمان که بر منبر برفتچون خلافت یافت بشتابید تفت
هوش مصنوعی: داستان عثمان که زمانی که به خلافت رسید، به سرعت به بالای منبر رفت و سخنرانی کرد.
منبر مهتر که سه‌پایه بدسترفت بوبکر و دوم پایه نشست
هوش مصنوعی: در اینجا به این موضوع اشاره شده است که رهبری و مقام پراهمیت در گذشته به بوبکر سپرده شده است. او شخصیتی است که بر اساس شایستگی و توانمندی، به مقام رهبری دست یافته و جایگاهش با تکیه بر اصول و پایههای استوار است.
بر سوم پایه عمر در دور خویشاز برای حرمت اسلام و کیش
هوش مصنوعی: در زندگیام، برای احترام به اسلام و دین خود، بر پایههای سوم ایستادهام.
دور عثمان آمد او بالای تختبر شد و بنشست آن محمودبخت
هوش مصنوعی: در دورانی که عثمان بر روی تخت سلطنت قرار گرفت و آرام نشسته بود، او شخصی خوششانس و نیکبخت به شمار میرفت.
پس سؤالش کرد شخصی بوالفضولکه آن دو ننشستند بر جای رسول
هوش مصنوعی: کسی از بوالفضول سوال کرد که چرا آن دو نفر در مقام پیامبر ننشستند؟
پس تو چون جستی ازیشان برتریچون برتبت تو ازیشان کمتری
هوش مصنوعی: وقتی تو از آن‌ها بلندتر و عالیتر هستی، نشان می‌دهد که در ظرفیت و تواناییهایت از آن‌ها پایینتری.
گفت اگر پایهٔ سوم را بسپرموهم آید که مثال عمرم
هوش مصنوعی: اگر من پایهٔ سوم را کنار بگذارم، ممکن است اوضاعی پیش بیاید که شبیه عمرم باشد.
بر دوم پایه شوم من جای‌جوگویی بوبکرست و این هم مثل او
هوش مصنوعی: من میخواهم بر دو پایه بایستم، همچون بوبکر که معروف است به جستجوگری و پیدا کردن مسیر، و من هم مانند او هستم.
هست این بالا مقام مصطفیوهم مثلی نیست با آن شه مرا
هوش مصنوعی: این بالا مقام پیامبر است و هیچ چیزی شبیه به او وجود ندارد، او با آن شهرت و ویژگیهای خاصش برای من بینظیر است.
بعد از آن بر جای خطبه آن ودودتا به قرب عصر لب‌خاموش بود
هوش مصنوعی: پس از آن، پس از بیان خطبه، آن محبوب تا نزدیک عصر آرام و بیصدا بود.
زهره نه کس را که گوید هین بخوانیا برون آید ز مسجد آن زمان
هوش مصنوعی: هیچکس را نیست که بگوید که زهره، بیا بخوان یا اینکه از مسجد خارج شو، در آن زمان.
هیبتی بنشسته بد بر خاص و عامپر شده نور خدا آن صحن و بام
هوش مصنوعی: یک شگفتی و جلوهای عظیم در میان مردم و خاص و عام مشاهده می‌شود که نور خدا تمام آن مکان و فضا را پر کرده است.
هر که بینا ناظر نورش بدیکور زان خورشید هم گرم آمدی
هوش مصنوعی: هر کس که بصیر و بیناست، اگر به نور آن خورشید نگاه کند، ممکن است که دیدش را از دست بدهد. از این رو، حتی از گرمای آن خورشید نیز آسیب میبیند.
پس ز گرمی فهم کردی چشم کورکه بر آمد آفتابی بی‌فتور
هوش مصنوعی: پس از اینکه با درک و بصیرت خود فهمیدی، متوجه شدی که چشمان نابینا با طلوع خورشید دیگر مشکلی نخواهند داشت و نور بیوقفهای در زندگی آن‌ها جریان خواهد یافت.
لیک این گرمی گشاید دیده راتا ببیند عین هر بشنیده را
هوش مصنوعی: اما این گرما باعث می‌شود که چشم باز شود و انسان بتواند واقعیت هر آنچه را که شنیده، ببیند.
گرمیش را ضجرتی و حالتیزان تبش دل را گشادی فسحتی
هوش مصنوعی: گرما و حرارتش موجب دلتنگی و حالتی خاص شد و در نتیجه، دل را از غم و تنگی رها کرد و فضا را باز کرد.
کور چون شد گرم از نور قدماز فرح گوید که من بینا شدم
هوش مصنوعی: کور که وقتی از نور قدم گرم شد، از شادی میگوید که من بینا شدم.
سخت خوش مستی ولی ای بوالحسنپاره‌ای راهست تا بینا شدن
هوش مصنوعی: بسیار خوب است که شاد و سرخوش هستی، اما ای بوالحسن، هنوز راهی هست که باید طی کنی تا به دانایی و بینش عمیقتری دست یابی.
این نصیب کور باشد ز آفتابصد چنین والله اعلم بالصواب
هوش مصنوعی: اگر یک نابینا هم بتواند از تابش آفتاب بهرهمند شود، پس به چه اندازه دیگران میتوانند بهرهمند شوند. و خداوند بهتر میداند کدام کار درست است.
وآنک او آن نور را بینا بودشرح او کی کار بوسینا بود
هوش مصنوعی: او آن نور را میبیند و درک می‌کند، اما توضیح دادن آن نور چگونه ممکن است؟
ور شود صد تو که باشد این زبانکه بجنباند به کف پردهٔ عیان
هوش مصنوعی: اگر هزاران شما هم در کار باشید، این زبان چگونه میتواند پردهٔ آشکار را به حرکت درآورد؟
وای بر وی گر بساید پرده راتیغ اللهی کند دستش جدا
هوش مصنوعی: ای کاش بر او بیفتد، اگر پرده را کنار بزند، تیغ الهی دستش را قطع می‌کند.
دست چه بود خود سرش را بر کندآن سری کز جهل سرها می‌کند
هوش مصنوعی: چه دستی میتواند سر خود را جدا کند، در حالی که آن سری که از نادانی دیگران را میبرد، دیگران را نابود می‌کند؟
این به تقدیر سخن گفتم تراورنه خود دستش کجا و آن کجا
هوش مصنوعی: من این کلمات را به خاطر تقدیر و سرنوشت گفتم، وگرنه خودم هم میدانم که من کجا هستم و دست من کجا قرار دارد.
خاله را خایه بدی خالو شدیاین به تقدیر آمدست ار او بدی
هوش مصنوعی: اگر به عمهات احترام نگذاری، به همان اندازه میتوانی در روابط و مناسبات خانوادگی دچار مشکل شوی. این وضعیت مقدر شده است و اگر چنین احترامی را قائل نباشی، عواقبش مشخص است.
از زبان تا چشم کو پاک از شک ستصد هزاران ساله گویم اندکست
هوش مصنوعی: از دهن تا نگاه اگرچه سالها در دل شکستگیها و مشکلات وجود داشته، اما چیزی که میگویم خیلی کم است.
هین مشو نومید نور از آسمانحق چو خواهد می‌رسد در یک زمان
هوش مصنوعی: هرگز ناامید نشو؛ نور و روشنایی از جانب خداوند به زمین میآید و در یک زمان مشخص به تو می‌رسد.
صد اثر در کانها از اخترانمی‌رساند قدرتش در هر زمان
هوش مصنوعی: به وسیلهی قدرتی که دارد، در هر زمان نشانههایی از ستارهها به ما منتقل می‌شود.
اختر گردون ظلم را ناسخستاختر حق در صفاتش راسخست
هوش مصنوعی: ستارهی آسمان ظلم، زبونترین ستاره است و ستارهی حق در ویژگیهایش راسخ و ثابت است.
چرخ پانصد ساله راه ای مستعیندر اثر نزدیک آمد با زمین
هوش مصنوعی: ای چرخ کهن و دوراندار، به کمک خداوند، پس از پانصد سال، به زمین نزدیکتر شدهای.
سه هزاران سال و پانصد تا زحلدم بدم خاصیتش آرد عمل
هوش مصنوعی: به مدت سه هزار و پانصد سال، زحل به طور مداوم تاثیراتش را بر اعمال مردم نمایان میسازد.
در همش آرد چو سایه در ایابطول سایه چیست پیش آفتاب
هوش مصنوعی: وقتی سایه به حرکت در میآید، در واقع خود را با طولانی شدن یا کوتاه شدن متناسب با زاویه تابش آفتاب تطبیق می‌دهد. در مقابل نور آفتاب، طول سایه در واقع چیزی نیست و تنها نشانهای از وجود نور و تغییرات آن است.
وز نفوس پاک اختروش مددسوی اخترهای گردون می‌رسد
هوش مصنوعی: از روحهای پاک و نیکو، یاری به سوی ستارههای آسمانی می‌رسد.
ظاهر آن اختران قوام ماباطن ما گشته قوام سما
هوش مصنوعی: ظاهر ستارهها نشاندهندهی استحکام و پایداری وجود ماست و درون ما نیز به همان اندازگی که در ظاهر دیده می‌شود، قوام و استحکام دارد.