بخش ۷۷ - اعتراض کردن معترضی بر رسول علیه‌السلام بر امیر کردن آن هذیلی
هوش مصنوعی: این متن به توصیف حال و روز انسان‌ها و جامعه‌ای می‌پردازد که در آن حسد، تفرقه و تعلق به دنیا آنها را در بند کرده است. شاعر با اشاره به روحانی و معنوی بودن زندگی، به تضاد بین زندگی دنیوی و روحانی اشاره می‌کند و این که انسان‌ها به رغم وجود حبس‌های دنیوی، کلید رهایی را در دست دارند. او به پیری و جوانی و تفاوت‌های آنها در بینش و فهم اشاره می‌کند و تأکید دارد که پختگی و کمال در شناخت و عقل نهفته است. همچنین به اهمیت سکوت و تفکر در مقابل گفتار بی‌معنا و بی‌خود می‌پردازد و از اینکه انسان‌ها به جستجوی حقیقت و رضایت از خداوند بپردازند، سخن می‌گوید. شاعر همچنین به مقام پیامبر اسلام و ویژگی‌های رهبر الهی اشاره می‌کند و این که هر انسان باید در جستجوی معنای واقعی باشد و از دلالان و جوانب بی‌ثمر دنیا دوری کند.
چون پیمبر سروری کرد از هذیلاز برای لشکر منصور خیل
هوش مصنوعی: وقتی که پیامبر پیشوایی و سروری خود را نشان داد، سپاه منصور از او الگو گرفت.
بوالفضولی از حسد طاقت نداشتاعتراض و لانسلم بر فراشت
هوش مصنوعی: بوالفضول، به خاطر حسادتش، دیگر نتوانست اعتراض کند و زبان به شکایت باز کرد.
خلق را بنگر که چون ظلمانی‌انددر متاع فانیی چون فانی‌اند
هوش مصنوعی: به اطراف خود نگاه کن و ببین که مردم چگونه در دنیای زودگذر و ماندگار به سر میبرند و چقدر شبیه به هم هستند.
از تکبر جمله اندر تفرقهمرده از جان زنده‌اند از مخرقه
هوش مصنوعی: همه به خاطر تکبر و خودخواهی جدا از یکدیگر هستند، در حالی که حقیقتاً از جان زنده‌اند و نیاز به اتحاد دارند.
این عجب که جان به زندان اندرستوانگهی مفتاح زندانش به دست
هوش مصنوعی: این عجیب است که جان در زندان قرار دارد و در عین حال کلید این زندان در دست خودش است.
پای تا سر غرق سرگین آن جوانمی‌زند بر دامنش جوی روان
هوش مصنوعی: آن جوان از سر تا پا در کثافت غوطهور است و در حالی که جوی آب در دامنش جاری است، تلاش می‌کند تا از این وضعیت رهایی یابد.
دایما پهلو به پهلو بی‌قرارپهلوی آرامگاه و پشت‌دار
هوش مصنوعی: همیشه بیقراری می‌کنم و به سمت و سوی آرامگاه و کنار آن میروم، در حالی که نگران و در اضطراب هستم.
نور پنهانست و جست و جو گواهکز گزافه دل نمی‌جوید پناه
هوش مصنوعی: نور پنهان وجود دارد و تلاش برای یافتن آن نشان میدهد که دل بهطور تصادفی به دنبال آرامش نیست.
گر نبودی حبس دنیا را مناصنه بدی وحشت نه دل جستی خلاص
هوش مصنوعی: اگر زندان دنیا وجود نداشت، نه ترسی بود و نه دلی به دنبال نجات میگشت.
وحشتت هم‌چون موکل می‌کشدکه بجو ای ضال منهاج رشد
هوش مصنوعی: نگرانی و ترس تو مانند نگهبانی است که تو را به سمت راه راست و هدایت میکشاند.
هست منهاج و نهان در مکمنستیافتش رهن گزافه جستنست
هوش مصنوعی: راهی وجود دارد و حقیقتی در نهان است که پیدا کردن آن به سادگی ممکن نیست. برای دستیابی به این حقیقت، نباید به جستجوی بیهدف بپردازیم.
تفرقه‌جویان جمع اندر کمینتو درین طالب رخ مطلوب بین
هوش مصنوعی: افرادی که به تفرقه و جدایی روی آوردهاند، در انتظار تو هستند و به جمع آمدهاند. در این حال، تو باید به دنبال چهره مورد نظر خود باشی.
مردگان باغ برجسته ز بنکان دهندهٔ زندگی را فهم کن
هوش مصنوعی: مردگان باغی که در آن زندگی را به خوبی درک کردهاند را بشناس.
چشم این زندانیان هر دم به درکی بدی گر نیستی کس مژده‌ور
هوش مصنوعی: چشمهای این زندانیان هر لحظه به در دوخته است و اگر تو اینجا نیستی، کسی هم نیست که به آنها امیدواری دهد.
صد هزار آلودگان آب‌جوکی بدندی گر نبودی آب جو
هوش مصنوعی: چندین هزار نفر که در مشکلات و گناهان گرفتارند، اگر نبود آن چیزی که آنها را به هم وصل می‌کند، چه وضعیتی پیدا میکردند؟
بر زمین پهلوت را آرام نیستدان که در خانه لحاف و بستریست
هوش مصنوعی: بر روی زمین پهلو خوابیدن راحت نیست، زیرا در خانه لحاف و بستر نرمی وجود دارد.
بی‌مقرگاهی نباشد بی‌قراربی‌خمار اشکن نباشد این خمار
هوش مصنوعی: هیچ کجا نمیتوان بیقرار و بینظم ماند؛ وقتی که حالتی گیج و خمار وجود دارد، نمیتوان از این حالت رهایی یافت.
گفت نه نه یا رسول الله مکنسرور لشکر مگر شیخ کهن
هوش مصنوعی: گفت نه نه ای پیامبر، لشکر را شاد نکن، جز شیخ پیر.
یا رسول الله جوان ار شیرزادغیر مرد پیر سر لشکر مباد
هوش مصنوعی: ای پیامبر خدا، جوانی که شجاع و قوی باشد، بهتر از مرد پیری است که فرمانده لشکر است.
هم تو گفتستی و گفت تو گواپیر باید پیر باید پیشوا
هوش مصنوعی: تو گفتی و او هم گفت، باید که بزرگتر و داناتر، پیشوای ما شود.
یا رسول‌الله درین لشکر نگرهست چندین پیر و از وی پیشتر
هوش مصنوعی: ای پیامبر خدا، در این سپاه نگاه کن که چه تعدادی از بزرگان و پیشینیان در آن حضور دارند.
زین درخت آن برگ زردش را مبینسیبهای پختهٔ او را بچین
هوش مصنوعی: به جای اینکه تنها به برگهای زرد و خشک درخت توجه کنی، به میوههای رسیده و خوشمزهاش نگاه کن و آنها را بچین.
برگهای زرد او خود کی تهیستاین نشان پختگی و کاملیست
هوش مصنوعی: برگهای زرد درخت دیگر جوانی و طراوت خود را ندارند، اما این نشانهای از پختگی و کمال آن درخت است.
برگ زرد ریش و آن موی سپیدبهر عقل پخته می‌آرد نوید
هوش مصنوعی: برگ زرد و ریش سفید نشانههای پیری و تجربه هستند که حکایت از رسیدن به عقل و دانایی میکنند.
برگهای نو رسیدهٔ سبزفامشد نشان آنک آن میوه‌ست خام
هوش مصنوعی: برگهای تازهای که سبز شدهاند، نشانهای هستند از اینکه میوه هنوز نارس و خام است.
برگ بی‌برگی نشان عارفیستزردی زر سرخ رویی صارفیست
هوش مصنوعی: برگ بی‌برگی نشانهای از عارفانی است که در دل زردی و پژمردگی، ارزش واقعی را درک کردهاند. مانند زر زرد که در دست کسی است که میتواند آن را به طلای سرخ تبدیل کند، این افراد نیز توانایی دارند تا از ظواهر فریبنده و زودگذر بهرهبرداری کنند و به معانی عمیقتری دست یابند.
آنک او گل عارضست ار نو خطستاو به مکتب گاه مخبر نوخطست
هوش مصنوعی: او مانند گلی زیباست و در صورتی که خطش نو باشد، باید به مکتب برود تا به او آموزش دهند.
حرفهای خط او کژمژ بودمزمن عقلست اگر تن می‌دود
هوش مصنوعی: حرفهای کج و معوج او نشانهای از عقل ضعیف و ناتوانی است، چون اگر ذهن آدمی در پی آن باشد، بدن به طور خودکار در حرکت و بیفکری خواهد بود.
پای پیر از سرعت ار چه باز ماندیافت عقل او دو پر بر اوج راند
هوش مصنوعی: هرچند پاهای پیر از حرکت بازماندهاند، اما عقل او همچنان پرواز می‌کند و به اوج میرسد.
گر مثل خواهی به جعفر در نگرداد حق بر جای دست و پاش پر
هوش مصنوعی: اگر میخواهی درست و مناسب رفتار کنی، به جعفر نگاه کن که چگونه حق را به جای خود میدهد و در سایهاش دست و پا نزن.
بگذر از زر کین سخت شد محتجبهم‌چو سیماب این دلم شد مضطرب
هوش مصنوعی: از طلا بگذر که به خاطر آن، دلم به شدت در حال پنهان شدن است، مانند جیوه که بیثبات و مضطرب است.
ز اندرونم صدخموش خوش‌نفسدست بر لب می‌زند یعنی که بس
هوش مصنوعی: در درون من صدای سکوتی خوشایند وجود دارد که با انگشت بر لبش می‌زند، گویا می‌گوید کافی است.
خامشی بحرست و گفتن هم‌چو جوبحر می‌جوید ترا جو را مجو
هوش مصنوعی: سکوت همانند دریاست و سخن گفتن چون جوّی است که دریا را می‌جوید. بر توست که در جستجوی جو نباشی.
از اشارتهای دریا سر متابختم کن والله اعلم بالصواب
هوش مصنوعی: به دلایل و نشانههای دریا توجه کن و از آن روی برنیارد. تصمیم خود را بگیر و خداوند بهترین را میداند.
همچنین پیوسته کرد آن بی‌ادبپیش پیغامبر سخن زان سرد لب
هوش مصنوعی: این بیادب همچنان پیش پیامبر سخن میگفت و از دهانش کلمات سرد و بیروح خارج میشد.
دست می‌دادش سخن او بی‌خبرکه خبر هرزه بود پیش نظر
هوش مصنوعی: او بدون اینکه بداند، با او حرف میزد، در حالی که حرفهای او بیمعنی و بیمحتوا بود.
این خبرها از نظر خود نایبستبهر حاضر نیست بهر غایبست
هوش مصنوعی: این خبرهایی که بیان میشود، فقط برای کسانی که حاضر هستند اهمیت دارد و برای افراد غایب ارزشی ندارد.
هر که او اندر نظر موصول شداین خبرها پیش او معزول شد
هوش مصنوعی: هر کسی که به حقیقت و واقعیت نزدیک شود، این اخبار و افکار نامناسب برای او بیاهمیت و دور از ارزش میشود.
چونک با معشوق گشتی همنشیندفع کن دلالگان را بعد ازین
هوش مصنوعی: زمانی که با معشوقت همنشین شدی، پس از این دلالان و واسطهها را دور کن.
هر که از طفلی گذشت و مرد شدنامه و دلاله بر وی سرد شد
هوش مصنوعی: هر کس که از دوره کودکیش گذر کرده و به بزرگسالی رسیده است، دیگر نشانهها و علامتهای سرنوشتش برای او نمایان شده و مشخص شده است.
نامه خواند از پی تعلیم راحرف گوید از پی تفهیم را
هوش مصنوعی: نامهای که خوانده میشود برای یادگیری است و سخنانی که بیان میشود برای فهماندن مفهوم.
پیش بینایان خبر گفتن خطاستکان دلیل غفلت و نقصان ماست
هوش مصنوعی: گفتن خبر در مورد آینده به کسانی که به بصیرت و بینش معروف هستند، اشتباه است، زیرا این کار نشاندهندهی ناآگاهی و کمبود ماست.
پیش بینا شد خموشی نفع توبهر این آمد خطاب انصتوا
هوش مصنوعی: سکوت و آرامش، برای تو سودمند است. بنابراین، در اینجا کمی سکوت کن و گوش به زنگ باش.
گر بفرماید بگو بر گوی خوشلیک اندک گو دراز اندر مکش
هوش مصنوعی: اگر بفرمایی، با کمال میل سخن میگویم، ولی کمی و به اختصار، زیرا درازگویی را خوش نمیدارم.
ور بفرماید که اندر کش درازهم‌چنان شرمین بگو با امر ساز
هوش مصنوعی: اگر او دستور دهد که به درازا بکش، همچنان خجالتزده بگو با فرمانش سازگار باش.
همچنین که من درین زیبا فسونبا ضیاء الحق حُسام‌الدین کنون
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به زیبایی و جاذبهای اشاره می‌کند که او را به سوی حقیقت و نور هدایت می‌کند. او در حال حاضر در جستجوی حضور یک شخصیت بزرگ و الهامی به نام حسام‌الدین است، که به وضوح نشاندهنده اهمیت و قدرت روشنگری در زندگیاش میباشد.
چونک کوته می‌کنم من از رَشَداو به صد نوعم بگفتن می‌کشد
هوش مصنوعی: وقتی من از رشد او کم می‌کنم، او به صد شکل در گفتن من را تحت فشار میآورد.
ای حسام‌الدین ضیاء ذوالجلالچونک می‌بینی چه می‌جویی مقال
هوش مصنوعی: ای حسام‌الدین، تو که نور و روشنی را مینگری، پس چرا در طلب کلامی دیگر هستی؟
این مگر باشد ز حُبِّ مُشتَهَیاِسقِنِی خَمراً و قُل لِی انَّها
هوش مصنوعی: آیا این عشق نمیتواند به من اجازه دهد تا از شراب بنوشم و به من بگوید که آن چه مینوشم چیست؟
بر دهان تست این دم جام اوگوش می‌گوید که قسم گوش کو
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که سخن در حال جاری شدن است و چیزی برای گفتن وجود دارد، اما لازم است که با دقت گوش کنیم تا آن را بشنویم و درک کنیم. این اشارهای به اهمیت توجه و شنیدن در لحظه دارد.
قسم تو گرمیست نک گرمی و مستگفت حرص من ازین افزون‌ترست
هوش مصنوعی: این جمله اشاره به شدت و حرارت احساسات دارد. گوینده می‌گوید که اگر تو به آنچه که برایش مهم است گرمی میدهی، او بیشتر از اینها، احساس نیاز و اشتیاق دارد. در واقع، او میخواهد بگوید که آرزوها و خواستههایش فراتر از آن چیزی است که احساس می‌کند.