بخش ۱۱ - در بیان آنک نور خود از اندرون شخص منوّر بی‌آنک فعلی و قولی بیان کند گواهی دهد بر نور وی؛ در بیان آنک آن نور خود را از اندرون سرّ عارف ظاهر کند بر خلقان بی‌فعل عارف و بی‌قول عارف افزون از آنک به قول و فعل او ظاهر شود، چنانک آفتاب بلند شود بانگ خروس و اعلام مؤذن و علامات دیگر حاجت نیاید
هوش مصنوعی: این متن به بررسی نور و حقیقت در سیر و سلوک روحانی می‌پردازد. شاعر می‌گوید نور سالکی که از مرزها گذشته، همه جا را پر کرده و از دنیا و تکلف‌ها رها شده است. او بیان می‌کند که گواهی و نشانه‌های واقعی چیست و اشاره به این دارد که باید به جوهر اصلی و حقیقت نگریست، نه ظواهر. اینجا، عمل و گفتار باید بی‌تناقض و عاری از اشتباه باشند تا پذیرفته شوند. در نهایت، تزکیه و پاکی لازم است تا گواهی‌ها و حقیقت‌ها مورد قبول قرار گیرد. شاعر به خواننده یادآوری می‌کند که عدم تناقض در قول و فعل از الزامات رسیدن به دریافت‌های صحیح و خدایی است.
لیک نور سالکی کز حد گذشتنور او پر شد بیابان‌ها و دشت
هوش مصنوعی: اما نوری که سالکی از حد و مرز خود گذشت، نوری است که بیابان‌ها و دشتها را پر کرده است.
شاهدی‌اش فارغ آمد از شهودوز تکلّف‌ها و جانبازی و جود
هوش مصنوعی: شاهدی از حضور و تجربههای مختلف آزاد و بیهیچ تظاهر، فریب و حتی از بذل و بخششهای خود گذشته است.
نور آن گوهر چو بیرون تافته‌ستزین تَسلِّس‌ها فَراغت یافته‌ست
هوش مصنوعی: نور آن گوهر که به بیرون درخشیده، از این پیچیدگیها رهایی یافته است.
پس مجو از وی گواه فعل و گفتکه ازو هر دو جهان چون گل شکفت
هوش مصنوعی: پس از او نشانهای برای کردار و گفتار نخواه، زیرا از او هر دو جهان مانند گلی که میشکفد، شکوفا میشود.
این گواهی چیست؟ اظهار نهانخواه قول و خواه فعل و غیر آن
هوش مصنوعی: این بیان چه نشانهای دارد؟ آشکارا در مورد آنچه که در دل داریم، خواه از قول باشد یا عمل و چیزهای دیگر.
که غَرَض اظهار سرّ جوهرستوصفْ باقی وین عَرَض بر مَعبَر‌ست
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که هدف اصلی نشان دادن عمق و ماهیت درونی یک چیز است و ویژگیهای ظاهری آن فقط گذرا و موقتی هستند. در حقیقت، جوهر و ذات چیزها مهمتر از ظاهر آنهاست.
این نشان زر نمانَد بر مِحَکزر بمانَد نیک‌نام و بی ز شک
هوش مصنوعی: این نشان زری که به تن دارد، همیشگی نیست، ولی حافظه و شهرت نیک او همیشه در خاطرها باقی میماند و هیچکس در آن شک ندارد.
این صلات و این جهاد و این صیامهم نمانَد، جان بمانَد نیک‌نام
هوش مصنوعی: این عبادتها و تلاشها و روزهداریها پایدار نخواهند ماند، اما اگر جان آدمی نیکو باشد، یاد و نامش باقی میماند.
جان چنین افعال و اقوالی نمودبر مِحکِّ امر، جوهر را بسود
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که جان و روح انسان با انجام کارها و بیان سخنانی مشخص، نشاندهنده و نمایانگر ذات و ماهیت حقیقی اوست.
که اعتقادم راستست اینک گواهلیک هست اندر گواهان اشتباه
هوش مصنوعی: ایمان من به حقیقت درست است و شواهدی بر آن وجود دارد، اما در میان شاهدان اشتباهاتی نیز وجود دارد.
تزکیه باید گواهان را، بدانتزکیه‌ش صدقی که موقوفی بدان
هوش مصنوعی: تزکیه و پاکسازی نیاز است برای شاهدان، چرا که این پاکی و تصفیه بر صدق و راستگویی آنها تاثیر دارد و به آن وابسته است.
حفظ لفظ اندر گواهِ قولی استحفظ عهد اندر گواهِ فعلی است
هوش مصنوعی: حفظ کلمات نشاندهنده اعتبار یک سخن است، اما نگهداشتن پیمان و عهد، نشاندهنده اعتبار عمل و رفتار است.
گر گواه قول کژ گوید رَد‌َستور گواه فعل کژ پوید رَد‌َست
هوش مصنوعی: اگر شاهدی چیزی نادرست بگوید، باید او را نادیده گرفت، و اگر شاهدی عملی نادرست انجام دهد، باید از او دوری کرد.
قول و فعلِ بی‌تناقض بایدتتا قبول اندر زمان پیش آیدت
هوش مصنوعی: برای اینکه در زمان به چیزی قبول و پذیرش برسی، باید حرفها و عملهایت با هم تناقض نداشته باشد.
سَعیُکُم شَتّی، تناقض اندریدروز می‌دوزید، شب بر می‌درید
سعیکم شتی، اشاره است به آیهٔ ۴ سورهٔ لیل.
پس گواهی با تناقض کِشنَوَد؟یا مگر حلمی کند از لطف خَود
هوش مصنوعی: آیا ممکن است که کسی با وجود تناقضات، شهادتی بدهد؟ یا اینکه او از روی بزرگواری و لطف خود، صبر و بردباری داشته باشد؟
فعل و قول اظهار سرّست و ضمیرهر دو پیدا می‌کند سرّ سَتیر
سَتیر یعنی پوشیده و مستور
چون گواهت تزکیه شد، شد قبولورنه محبوس است اندر مول، مول
مولمول یعنی ایندست و آندست کردن، تأخیر کردن و درنگیدن
تا تو بستیزی، ستیزند ای حَرونفانتَظِرهُم اِنَّهم منتظرون
حرون یعنی سرکش و نافرمان