بخش ۶۱ - صاحب‌دلی دید سگ حامله در شکم آن سگ‌بچگان بانگ می‌کردند در تعجب ماند کی حکمت بانگ سگ پاسبانیست بانگ در اندرون شکم مادر پاسبانی نیست و نیز بانگ جهت یاری خواستن و شیر خواستن باشد و غیره و آنجا هیچ این فایده‌ها نیست چون به خویش آمد با حضرت مناجات کرد و ما یعلم تاویله الا الله جواب آمد کی آن صورت حال قومیست از حجاب بیرون نیامده و چشم دل باز ناشده دعوی بصیرت کنند و مقالات گویند از آن نی ایشان را قوتی و یاریی رسد و نه مستمعان را هدایتی و رشدی
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به تجربه‌ای از یک خواب اشاره می‌کند که معنی عمیق‌تری دارد. خواب در چله (چله‌نشینی) نشان‌دهنده‌ی جست‌وجو برای حقیقت و معنای زندگی است. شاعر در خواب صدای سگی را می‌شنود که بچه‌هایش در شکمش ناپدید شده‌اند و این او را به حیرت می‌اندازد.
شاعر در ادامه بیان می‌کند که در عالم خواب از خداوند یاری می‌طلبد تا از این حالت پریشانی رهایی یابد و به یاد خدا و ذکر او بیفتد. او از یک هاتف آواز می‌شنود که به او می‌گوید که اکثر آنچه در عالم وجود دارد، ناشی از حجاب و پرده است و بسیاری از صداها و آواها نادرست و بی‌معنی‌اند.
شاعر به نقد حرص و طمع می‌پردازد و این ویژگی‌ها را مانع دستیابی به حقیقت و بصیرت می‌داند. او تأکید می‌کند که محبت و عشق واقعی به خداوند باعث نجات از دیو طمع و مشکلات دنیا می‌شود. در نهایت، او به دینداری و صبوری در برابر آزمون‌های زندگی اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که اقبال و موفقیت واقعی در پی جستجوی معنوی و پرهیز از حرص و حشرت است.
آن یکی می‌دید خواب اندر چلهدر رهی ماده سگی بد حامله
هوش مصنوعی: او در چلهای خواب می‌دید که در راه، سگی ماده حاملهای حضور دارد.
ناگهان آواز سگ‌بچگان شنیدسگ‌بچه اندر شکم بد ناپدید
هوش مصنوعی: ناگهان صدای تولهسگها به گوش رسید و تولهسگ در شکم (مادر) ناپدید شد.
بس عجب آمد ورا آن بانگهاسگ‌بچه اندر شکم چون زد ندا
هوش مصنوعی: شگفتانگیز است که او (این فرد) هنگامی که صداهایی را شنید، مانند سگی کوچک در درون شکم خود صدا کرد.
سگ‌بچه اندر شکم ناله کنانهیچ‌کس دیدست این اندر جهان
هوش مصنوعی: سگکودکی که درون شکم مادرش ناله می‌کند، هیچکس در این دنیا چنین چیزی را ندیده است.
چون بجست از واقعه آمد به خویشحیرت او دم به دم می‌گشت بیش
هوش مصنوعی: زمانی که از آن واقعه فاصله گرفت، به خود آمد و هر لحظه بیشتر در حیرت و شگفتی فرورفت.
در چله کس نی که گردد عقده حلجز که درگاه خدا عز و جل
هوش مصنوعی: در میانهی سختیها و مشکلات، هیچکس نیست که بتواند دلایل نگرانکننده را رفع کند، جز اینکه به درگاه خدای بزرگ روی آوریم.
گفت یا رب زین شکال و گفت و گودر چله وا مانده‌ام از ذکر تو
هوش مصنوعی: پروردگارا، به خاطر این حال و صحبتهای بیپایان، در مدت چهل روز از یاد تو دور مانده‌ام.
پر من بگشای تا پران شومدر حدیقهٔ ذکر و سیبستان شوم
هوش مصنوعی: مرا آزاد کن تا به عوالم معنوی و زیباییهای ذکر و یاد خداوند بپردازم.
آمدش آواز هاتف در زمانکه آن مثالی دان ز لاف جاهلان
هوش مصنوعی: در زمانی که آن مثال را از لاف جاهلان میدانست، صدای هاتف به او رسید.
کز حجاب و پرده بیرون نامدهچشم بسته بیهده گویان شده
هوش مصنوعی: چشمهای بسته و ناآگاهان به دلیلی که هنوز از حجاب و پرده بیرون نیامدهاند، بیهیچ فایدهای در حال صحبت کردن هستند.
بانگ سگ اندر شکم باشد زیاننه شکارانگیز و نه شب پاسبان
هوش مصنوعی: سروصدای سگ از دل زمین برخاسته، نه برای شکار فایدهای دارد و نه در حفظ شب موثر است.
گرگ نادیده که منع او بوددزد نادیده که دفع او شود
هوش مصنوعی: اگر گرگ از دید پنهان بماند، نمیتوان او را کنترل کرد؛ همانطور که دزد پنهان نیز وقتی دیده نشود، نمیتوان او را دفع کرد.
از حریصی وز هوای سروریدر نظر کند و بلافیدن جری
هوش مصنوعی: شخصی به خاطر طمع و آرزوی مقام و سلطنت، به طور بیپروا و عاقلانه عمل نمیکند و در نظرش تنها به دنبال به دست آوردن خواستههایش است.
از هوای مشتری و گرم‌داربی بصیرت پا نهاده در فشار
هوش مصنوعی: کس بیتوجه و ناآگاه، در میان وضعیتهای دشوار و تحت فشار قرار گرفته است. او به جای درک صحیح از اوضاع، تنها به تحت تأثیر قرار گرفتن از جذابیتها و خوشیها می‌پردازد.
ماه نادیده نشانها می‌دهدروستایی را بدان کژ می‌نهد
هوش مصنوعی: ماه در تاریکی شب، نشانههایی از یک روستا را نمایان می‌کند و به نوعی به راه رفتن در آنجا کمک می‌کند.
از برای مشتری در وصف ماهصد نشان نادیده گوید بهر جاه
هوش مصنوعی: برای مشتری، در وصف زیبایی ماه، هزاران نشانه پنهان را بیان می‌کند تا به خواسته خود برسد.
مشتری کو سود دارد خود یکیستلیک ایشان را درو ریب و شکیست
هوش مصنوعی: مشتری که سودی میبرد، تنها خود اوست، اما دیگران در این موضوع شک و تردید دارند.
از هوای مشتری بی‌شکوهمشتری را باد دادند این گروه
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که گروهی از افرادی که در اجتماع هستند، تحت تأثیر حال و هوای خوبی قرار گرفتهاند، اما این تجربه و شادی آنها از جایی دیگر به آنها منتقل شده است. یعنی حال و هوای خوش آنها به خاطر یک خوشبختی یا چیزی شیرین و دلپذیر است که خارج از خودشان به آنها رسیده است.
مشتری ماست الله اشتریاز غم هر مشتری هین برتر آ
هوش مصنوعی: خداوند خریدار ماست و از غم هر مشتری خرید می‌کند. پس بر ماست که از هر نگرانی فراتر برویم.
مشتریی جو که جویان توستعالم آغاز و پایان توست
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال توست، همانند جوی خروشان است که دنیا و همه چیز را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این نشاندهنده اهمیت و جایگاه تو در زندگی آن فرد است.
هین مکش هر مشتری را تو به دستعشق‌بازی با دو معشوقه بدست
هوش مصنوعی: هرگز اجازه نده که عشق به دو معشوق باعث آسیب به دیگران شود. مراقب باش که محبت و عشقورزیات به کسی آسیب نرساند.
زو نیابی سود و مایه گر خردنبودش خود قیمت عقل و خرد
هوش مصنوعی: اگر از عقل و خرد بیبهره باشی، نمیتوانی از آن سود ببری و ارزش واقعی عقل و خرد را درک نمیکنی.
نیست او را خود بهای نیم نعلتو برو عرضه کنی یاقوت و لعل
هوش مصنوعی: او ارزش نیم نعل تو را ندارد که بخواهی برایش یاقوت و لعل عرضه کنی.
حرص کورت کرد و محرومت کنددیو هم‌چون خویش مرجومت کند
هوش مصنوعی: حرص و طمع چشمانت را کور می‌کند و تو را از نعمتها بینصیب میسازد، مانند دیوانی که به خودت آسیب میزند و تو را ویران می‌کند.
هم‌چنانک اصحاب فیل و قوم لوطکردشان مرجوم چون خود آن سخوط
هوش مصنوعی: همانطور که افرادی که در داستان فیل و قوم لوط به عذاب الهی دچار شدند، به طور مشابه مردم آن زمان نیز گرفتار مجازات خواهند شد.
مشتری را صابران در یافتندچون سوی هر مشتری نشتافتند
هوش مصنوعی: صبر و شکیبایی در انتظار مشتریان باعث می‌شود که آنها را بهتر بشناسند و به سمت آنها بروند. این نشان می‌دهد که اگر صبر کنیم و به دقت نگاه کنیم، در نهایت نتایج بهتری خواهیم گرفت.
آنک گردانید رو زان مشتریبخت و اقبال و بقا شد زو بری
هوش مصنوعی: او از آن مشتری که بخت و اقبالش را به او داده بود، روی گرداند و به این ترتیب، از او جدا شد.
ماند حسرت بر حریصان تا ابدهم‌چو حال اهل ضروان در حسد
هوش مصنوعی: حسرت همیشه بر دل کسانی که طمع دارند باقی میماند، همانطور که اهل حسد همیشه در حسرت و غصه به سر میبرند.