بخش ۳۴ - مثل
هوش مصنوعی: این شعر به توصیفِ یک کاروان می‌پردازد که به دهی می‌رسد و در آنجا به دو گروه تقسیم می‌شود. یک گروه تلاش می‌کنند تا در آنجا مدتی بمانند و گروه دیگر آماده می‌شوند که از آن مکان خارج شوند. در ادامه، شاعر به تشبیه اشخاص و مفاهیم مختلف می‌پردازد و به این نکته اشاره می‌کند که بسیاری از افراد تنها به ظواهر امور نگاه می‌کنند و عمق و حقیقت را نمی‌بینند. او به اهمیت علم و نور ایمان اشاره می‌کند و می‌گوید که مانند مرغی که سرش پر از مو است، حقیقت در زیر ظواهر پنهان مانده است. در نهایت، به این نتیجه می‌رسد که علم و دانایی واقعی از درون انسان سرچشمه می‌گیرد و هیچ‌چیز عاریتی و مستعاری در آن وجود ندارد.
آن‌چنان که کاروانی می‌رسیددر دهی آمد دری را باز دید
هوش مصنوعی: مردی به یک ده رسید و دید که در ورودی آن باز است، مثل کاروانی که به مقصد خود می‌رسد.
آن یکی گفت اندرین برد العجوزتا بیندازیم اینجا چند روز
هوش مصنوعی: یکی گفت که این زن پیر را به اینجا بیاوریم تا چند روزی اینجا بماند.
بانگ آمد نه بینداز از برونوانگهانی اندر آ تو اندرون
هوش مصنوعی: ناگهان صدایی شنیده می‌شود که تو را از دنیای بیرون متوجه خود می‌کند و به درونت راه پیدا می‌کند.
هم برون افکن هر آنچ افکندنیستدر میا با آن که این مجلس سنیست
هوش مصنوعی: هر چیزی را که باید کنار بگذاری، کنار بینداز و در این مجلس با کسی که اهل ایمان است، همنشینی کن.
بد هلال استاددل جان‌روشنیسایس و بندهٔ امیری مؤمنی
هوش مصنوعی: بد هلال، ماهی است که در دلها روشنی میآورد و سایس (نگهدار) و بندهای است برای یک امیر مؤمن.
سایسی کردی در آخر آن غلاملیک سلطان سلاطین بنده نام
هوش مصنوعی: در نهایت، تو به عنوان یک وزیر رفتار کردی، اما در واقع سلطان همه سلاطین به تو وابسته است و نام تو را میداند.
آن امیر از حال بنده بی‌خبرکه نبودش جز بلیسانه نظر
هوش مصنوعی: آن والی نسبت به حال رعیت خود بیخبر بود، چرا که او تنها با گفتههای تملقآمیز و شگفتانگیز دیگران آگاه میشد.
آب و گل می‌دید و در وی گنج نهپنج و شش می‌دید و اصل پنج نه
هوش مصنوعی: شخصی میبیند که آب و گل در کنار هم وجود دارند، اما به جای آنکه تنها به ظاهر آنها توجه کند، به عمق و ارزش درون آنها پی میبرد. او درک می‌کند که حقیقت و معانی اصلی فراتر از عددها و چیزهای ظاهری هستند و در واقع باید به اصل و جوهر آنها توجه کرد.
رنگ طین پیدا و نور دین نهانهر پیمبر این چنین بد در جهان
هوش مصنوعی: رنگ ظرفی که از گل ساخته شده، نمایان است و نور دین پنهان است؛ هر پیامبری اینگونه در دنیا ظاهر شده است.
آن مناره دید و در وی مرغ نیبر مناره شاه‌بازی پر فنی
هوش مصنوعی: در اینجا منارهای مشاهده می‌شود که در بالای آن، پرندهای به زیبایی در حال پرواز است.
وان دوم می‌دید مرغی پرزنیلیک موی اندر دهان مرغ نی
هوش مصنوعی: او دومین پرنده را می‌دید که در حال پرواز بود، اما موهایی در دهان آن پرنده وجود داشت که او نمیتوانست آن را ببیند.
وانک او ینظر به نور الله بودهم ز مرغ و هم ز مو آگاه بود
هوش مصنوعی: او به نور خدا نگاه می‌کند و نسبت به هر دو، یعنی پرنده و مو، آگاهی دارد.
گفت آخر چشم سوی موی نهتا نبینی مو بنگشاید گره
هوش مصنوعی: در نهایت گفت که بهتر است به جای نگاه کردن به مو، به چشمان خودت دقت کنی تا گره مو به هم نریزد و کار را دشوارتر نکند.
آن یکی گل دید نقشین دو وحلوآن دگر گل دید پر علم و عمل
هوش مصنوعی: یک گل، زیبایی و رنگ و لعاب را دید و دیگری، گل را پر از علم و کار نیکو مشاهده کرد.
تن مناره علم و طاعت هم‌چو مرغخواه سیصد مرغ‌گیر و یا دو مرغ
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که که دانایی و بندگی انسان ممکن است به اندازهی یک مناره، بلند و باشکوه باشد، اما در عین حال، مانند پرندهای آسمانی، ممکن است به راحتی در چنگ افرادی که دارای علم و قدرت هستند، گرفتار شود. حتی اگر این افراد تعدادشان کم باشد، تاثیر آنها میتواند بسیار زیاد باشد. بنابراین، علم و عبودیت هرچقدر هم که بزرگ باشد، همیشه در معرض خطر است.
مرد اوسط مرغ‌بین است او و بسغیر مرغی می‌نبیند پیش و پس
هوش مصنوعی: انسان معمولی فقط به دنیا و تجربههای مادی خود توجه دارد و فراتر از آن چیزی نمیبیند. او تنها به ظواهر و چیزهای ملموس دقت می‌کند و از مسائل عمیقتر غافل است.
موی آن نوری ست پنهان آن مرغکه بدان پاینده باشد جان مرغ
هوش مصنوعی: موهای آن پرنده به مانند نوری پنهان است که به واسطه آن، حیات و وجود آن پرنده حفظ می‌شود.
مرغ ، کان موی است در منقار او / هیچ عاریت نباشد ، کار او
هوش مصنوعی: پرندهای که در منقار او موهایی وجود دارد، هیچ چیزی از دیگران قرضی نیست و تمام آنچه دارد، متعلق به خود اوست.
علم او از جان او جوشد مدامپیش او نه مستعار آمد نه وام
هوش مصنوعی: دانش او همیشه از وجود خود او سرچشمه می‌گیرد و نه اینکه از جایی قرض گرفته یا به امانت گرفته شده باشد.