بخش ۶۵ - قصهٔ آن گنج‌نامه کی پهلوی قبه‌ای روی به قبله کن و تیر در کمان نه بینداز آنجا کی افتد گنجست
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از دیدن خواب و پیغام هاتف سخن می‌گوید که به یک جوان صوفی می‌رسد. هاتف به او می‌گوید که نامه‌ای در دست وراق (نویسنده) است و باید آن را بخواند، اما باید این کار را در تنهایی انجام دهد و از دیگران پنهان نگه دارد.
این نامه حاوی پیام‌های مهمی است و جوان باید به آن توجه کند. او پس از شنیدن این پیغام بسیار خوشحال و سرشار از شوق می‌شود و به سمت دکان وراق می‌رود. وقتی نامه را می‌یابد، حیرت‌زده می‌شود که چطور چنین گنجی در دسترس او قرار گرفته است.
شاعر به این نکته اشاره می‌کند که هیچ چیز بدون خواست خداوند به دست نمی‌آید و انسان‌ها باید بدانند که دانش و معارف، از طریق تلاش و جستجو به دست می‌آید و نه به سادگی. در پایان، شاعر دوباره به موضوع گنج و فقیر و اهمیت علم و حکمت اشاره می‌کند.
دید در خواب او شبی و خواب کوواقعهٔ بی‌خواب صوفی‌راست خو
هوش مصنوعی: شخصی در خواب خود، صوفی را مشاهده می‌کند؛ این خواب به واقعیت زندگی بیخوابی و مشغلههای صوفی مربوط می‌شود.
هاتفی گفتش کای دیده تعبرقعه‌ای در مشق وراقان طلب
هوش مصنوعی: یک ندا کنندهای به او گفت: ای چشم! تلاش کن تا نامه‌ای را که در دست خط نویسها آماده شده، پیدا کنی.
خفیه زان وراق کت همسایه استسوی کاغذپاره‌هاش آور تو دست
هوش مصنوعی: از آن ورقهای مخفی که همسایه دارد، کاغذهایش را به دست تو بیاور.
رقعه‌ای شکلش چنین رنگش چنینبس بخوان آن را به خلوت ای حزین
هوش مصنوعی: به یک تکه کاغذ که اینطور به نظر می‌رسد و اینگونه رنگ دارد، خوب است در تنهایی آن را بخوانی ای غمگین.
چون بدزدی آن ز وراق ای پسرپس برون رو ز انبهی و شور و شر
هوش مصنوعی: وقتی که چیزی را از دست دادی، بهتر است از آن فضا بیرون بروی و به دنبال آرامش و خوشی باشی.
تو بخوان آن را به خود در خلوتیهین مجو در خواندن آن شرکتی
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که به خوب بیان شده که وقتی به تنهایی چیزی را میخوانی، نباید در خواندن آن به دیگران توجه کنی یا به دنبال جلب نظر دیگران باشی. بلکه باید فقط به خودت و احساسات درونیات توجه کنی.
ور شود آن فاش هم غمگین مشوکه نیابد غیر تو زان نیم جو
هوش مصنوعی: اگر آن موضوع بیان شود، نگران نباش که غیر از تو کسی از آن ناراحت نخواهد شد.
ور کشد آن دیر هان زنهار توورد خود کن دم به دم لاتقنطوا
هوش مصنوعی: اگر آن معبد تو را بگیرد، حذر کن و همه وقت به یاد خدا باش و ناامید نشوید.
این بگفت و دست خود آن مژده‌وربر دل او زد که رو زحمت ببر
هوش مصنوعی: این را گفت و دست او را بر دلش گذاشت که برود و زحمت بکشد.
چون به خویش آمد ز غیبت آن جوانمی‌نگنجید از فرح اندر جهان
هوش مصنوعی: زمانی که آن جوان از غیبت خارج شد و به خود بازگشت، از شادی و خوشحالیاش در جهان جا نمیشد.
زهرهٔ او بر دریدی از قلقگر نبودی رفق و حفظ و لطف حق
هوش مصنوعی: اگر محبت و حمایت الهی نبود، زیبایی او میتوانست دلها را بشکند.
یک فرح آن کز پس ششصد حجابگوش او بشنید از حضرت جواب
هوش مصنوعی: شخصی با پشت سر گذاشتن ششصد مانع و حجاب، صدای خوشی را که از جانب یک مقام بزرگ می‌آید، به گوش خود میرساند.
از حجب چون حس سمعش در گذشتشد سرافراز و ز گردون بر گذشت
هوش مصنوعی: وقتی که حیا و شرم او از بین رفت، او با افتخار و سربلندی بر مشکلات غلبه کرد و از محدودیتهای دنیا گذر کرد.
که بود کان حس چشمش ز اعتبارزان حجاب غیب هم یابد گذار
هوش مصنوعی: کسی که زیبایی و جذابیت چشمانش به خاطر مقام و اعتبارش است، از آن پردهی پنهانی هم میتواند راه خود را پیدا کند.
چون گذاره شد حواسش از حجابپس پیاپی گرددش دید و خطاب
هوش مصنوعی: وقتی که حواس او از موانع دور شود، به طور مکرر بینش و فهم او افزایش می‌یابد.
جانب دکان وراق آمد اودست می‌برد او به مشقش سو به سو
هوش مصنوعی: او به دکان کتابفروشی می‌رود و در حین اینکه دستش به سمت چیزی می‌رود، مشغول نوشتن است و حواسش به آنچه که پیرامونش میگذرد نیست.
پیش چشمش آمد آن مکتوب زودبا علاماتی که هاتف گفته بود
هوش مصنوعی: او به سرعت نامه‌ای را که با نشانههایی که هاتف گفته بود، در پیش چشمانش دید.
در بغل زد گفت خواجه خیر باداین زمان وا می‌رسم ای اوستاد
هوش مصنوعی: او در بغل کسی را گرفته و می‌گوید: "ای آقا، امیدوارم این زمان بر تو خوشی و خیر به ارمغان بیاورد، من به زودی به تو خواهم رسید."
رفت کنج خلوتی و آن را بخواندوز تحیر واله و حیران بماند
هوش مصنوعی: به گوشهای خلوت رفت و شروع به خواندن کرد و از حیرت و شگفتی در وضعیت عجیبی قرار گرفت.
که بدین سان گنج‌نامهٔ بی‌بهاچون فتاده ماند اندر مشقها
هوش مصنوعی: این جمله بیانگر این است که یک اثر یا نوشتهی با ارزش، به دلیل بیتوجهی یا فراموشی، در میان یادداشتها و مشقهای بیاهمیت و بیارزش رها شده و نادیده گرفته شده است.
باز اندر خاطرش این فکر جستکز پی هر چیز یزدان حافظست
هوش مصنوعی: او دوباره در دلش به این فکر میافتد که برای هر چیزی، نگهدارنده و حامیای از سوی خداوند وجود دارد.
کی گذارد حافظ اندر اکتنافکه کسی چیزی رباید از گزاف
هوش مصنوعی: کی کسی اجازه میدهد که حافظ به دور و برش نگاه کند، در حالی که کسی به راحتی چیزی را از او میدزدد؟
گر بیابان پر شود زر و نقودبی رضای حق جوی نتوان ربود
هوش مصنوعی: اگر بیابان از طلا و نقره پر شود، بدون رضایت خدا نمیتوان چیزی از آن برداشت کرد.
ور بخوانی صد صحف بی سکته‌ایبی قدر یادت نماند نکته‌ای
هوش مصنوعی: اگر صد صفحه کتاب را بدون وقفه بخوانی، اما نتوانی نکته‌ای از آن را به خاطر بسپاری، چه فایدهای دارد؟
ور کنی خدمت نخوانی یک کتیبعلمهای نادره یابی ز جیب
هوش مصنوعی: اگر خدمت کنی و از یادگیری روگردان نباشی، علمهای نادر و ارزشمندی را از درون خود به دست خواهی آورد.
شد ز جیب آن کف موسی ضو فشانکان فزون آمد ز ماه آسمان
هوش مصنوعی: نور و درخشش حاصل از تیرکی که در دستان موسی قرار داشت، به قدری زیاد بود که از نور ماه نیز بیشتر میتابید.
کانک می‌جستی ز چرخ با نهیبسر بر آوردستت ای موسی ز جیب
هوش مصنوعی: اگر با جستجو و تلاش به سمت آسمان برخیزی، همانند مودی که از جیبش صدایی به بلندای تو می‌رسد.
تا بدانی که آسمانهای سمیهست عکس مدرکات آدمی
هوش مصنوعی: برای درک این موضوع که برخی از حقایق و دانستههای بشر ممکن است تحت تأثیر شرایط و محدودیتهای خاص قرار داشته باشند.
نی که اول دست یزدان مجیداز دو عالم پیشتر عقل آفرید
هوش مصنوعی: نی که ابتدا خداوند بزرگ از دو جهان، عقل را خلق کرد.
این سخن پیدا و پنهانست بسکه نباشد محرم عنقا مگس
هوش مصنوعی: این گفته به وضوح و به ناپیدایی است و نشان میدهد که تا زمانی که کسی از راز و رموز آن آگاه نباشد، نمیتواند به عمق آن پی ببرد. تنها کسانی میتوانند به آن دست یابند که شرایط و قابلیتهای لازم را داشته باشند.
باز سوی قصه باز آ ای پسرقصهٔ گنج و فقیر آور به سر
هوش مصنوعی: باز هم به داستان برگرد، ای پسر، داستان گنج و فقیر را به پایان برسان.