بخش ۱۶ - باب پنجم در سخاوت که صرف مالست و تحصیل مراد و کمال
هوش مصنوعی: این شعر به موضوع ثروت، سخاوت و اهمیت بخشش می‌پردازد. شاعر از شخصی که دائم در خواب است و ثروت اندوزی می‌کند، می‌خواهد بیدار شود و به جای جمع‌آوری مال در پی بخشش و کمک به دیگران باشد. او تأکید می‌کند که ثروت واقعی در بخشش و سخاوت نهفته است و کسی که بخیل باشد، به اعتبار واقعی دست نخواهد یافت. شاعر همچنین اشاره می‌کند که ثروت باید برای آسایش دیگران و بهره‌مندی از میوه‌های آن باشد. در نهایت، او بر اهمیت کار نیک و صفات خوب در زندگی تأکید می‌کند و یادآور می‌شود که سخاوت منجر به ارزش و احترام فرد می‌شود.
بیا، ای خفته دایم بر سر گنجبزر پیچیده همچون اژدر گنج
هوش مصنوعی: بیا، ای کسی که همیشه در خواب هستی و بر روی گنج بزرگ خوابیدهای، همانند اژدهایی که به دور گنج پیچیده شده است.
زر و سیم جهان را جمع سازیباین سر رشته خود را شمع سازی
هوش مصنوعی: اگر تمام طلا و نقرههای دنیا را جمع آوری کنی، در نهایت با این کار تنها خودت را به مانند شمعی روشن میکنی.
بسوز این رشته را تا شمع باشیتلف کن سیم را تا جمع باشی
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که برای رسیدن به هدف یا ایجاد روشنایی، باید چیزی را فدای آن کنی. به عبارتی دیگر، اگر میخواهی در زندگی موفق شوی و روشنی و جمع و جوری داشته باشی، باید بعضی از چیزها را رها کنی یا از بین ببری.
کجایی؟ ای حریص مال عالممگر واقف نه ای از حال عالم؟
هوش مصنوعی: کجایی؟ ای کسی که به مال دنیا شوق زیادی داری، مگر از وضعیت و حال مردم خبر نداری؟
چه حاصل زانکه ماه و آفتابی؟که هرگز ذره ای بر کس نتابی
هوش مصنوعی: این بیت به این معنی است که داشتن زیبایی و شکوه مانند ماه و آفتاب، هیچ فایدهای ندارد اگر نتوانی چیزی از آن به دیگران منتقل کنی یا نفعی به کسی برسانی. به نوعی، به اهمیت بخشش و اشتراکگذاری اشاره دارد.
چه حاصل زانکه ابر نوبهاری؟که هرگز قطره ای بر کس نباری
هوش مصنوعی: ثمره و فایدهای ندارد که ابر بهاری باشی اگر هرگز قطرهای بر کسی نبارانی.
درم داری که او صاحب کرم نیستاگر صد گنج دارد محترم نیست
هوش مصنوعی: اگرچه تو داراییهای زیادی داری، اما شخصیت و بزرگواری واقعی را نداشته و به همین خاطر به تو احترام نمیگذارند.
بپای آن درخت آرام گیرندکه خلق از میوه او کام گیرند
هوش مصنوعی: به آرامش در کنار درختی بنشین که مردم از میوهاش بهرهمند میشوند.
سخاوت موجب قدر بلندستسخاوت پیشه دایم ارجمند است
هوش مصنوعی: سخاوت باعث افزایش مقام و ارزش شخص می‌شود و کسی که همیشه بخشنده و سخاوتمند باشد، در چشم دیگران محترم و باارزش خواهد بود.
سخا قصریست عالی پایه اوهزار آسودگی در سایه او
هوش مصنوعی: سخا مانند یک قصر بلند و شکوهمند است که در سایهاش هزار راحتی و آرامش وجود دارد.
ز دریای کرم ابری که خیزدنه باران، گوهر سیراب ریزد
هوش مصنوعی: از دریاچهای پر از نعمت، ابرهایی که میبارند، تنها باران نیست که میریزد، بلکه جواهراتی نیز از آن جاری می‌شود.
ز صحرای سخا برگی که رویدجواب گلشن فردوس گوید
هوش مصنوعی: برگى که از بیابان بخشش به دست میآید، سخنان دلانگیز و زیبا را از باغ بهشت بیان می‌کند.
کرم هر چند در عالم عزیزستکمال عزت او از دو چیزست:
هوش مصنوعی: هر چند که کرم موجودی ارزشمند در دنیا به شمار میرود، اما عظمت و بزرگی او به دو چیز وابسته است.
یکی پیش از توقع کام دادندوم بر خویشتن منت نهادن
هوش مصنوعی: شخصی که پیش از آنکه انتظار داشته باشد، از نعمتها بهرهمند می‌شود، باید خود را در برابر آن نعمتها شکرگذار و سپاسگزار بداند.
فقیه شهر اگر در بخل ماندکسی در زندگی نامش نداند
هوش مصنوعی: اگر فقیه و عالم شهر در بخل و خساست بماند، هیچکس در زندگیاش نام او را نخواهد شناخت و به یاد نخواهد آورد.
وگر کافر باحسان دست گیردچو حاتم نام او هرگز نمیرد
هوش مصنوعی: اگر کافری با نیکی و محبت دست دوستی به سوی کسی دراز کند، همانند حاتم طایی، نام او هرگز فراموش نخواهد شد.
چو پیش عیب جو نانی شکستیدهانش را فرو بستی و رستی
هوش مصنوعی: زمانی که نزد انسانهای عیبجو و انتقادگر قرار میگیری و خوراکی را خراب میکنی، بهتر است سکوت کنی و هیچ چیزی را نگویی تا از آسیب و قضاوتهای آنها دور بمانی.
مکن در لقمه دادن هیچ تقصیرکه بدگوی ترا گردد گلو گیر
هوش مصنوعی: در دادن لقمه به دیگران هیچ کم و کاستی نکن، زیرا ممکن است این کار باعث شود که دیگران در مورد تو بد بگویند و مورد سرزنش قرار بگیری.
درمهایی که ریزد خواجه بر همبرو داغست و بر درویش مرهم
هوش مصنوعی: وقتی که ثروتمند با بخششهایش بر مردم فقر میافزاید، هیچ تردیدی نیست که بر روی افراد نیازمند، باید تسلی باشد.
چرا این داغ را بر هم نهد کس؟همان بهتر کزان مرهم نهد کس
هوش مصنوعی: چرا کسی تلاش کند که این درد را بپوشاند؟ بهتر است که هیچ کس برایش درمانی نیاندیشد.
درم بگشا، که در بازار مقصودزیان مال باشد مرد را سود
هوش مصنوعی: در را باز کن، زیرا در بازار این دنیا، هدف افراد غالباً از دست دادن مال و ثروت است، در حالی که در این میان، افراد سودی برای خود کسب میکنند.
گر این سودا کنی سودت رساندوزین مقصد بمقصودت رساند
هوش مصنوعی: اگر به این کار مشغول شوی، به تو منفعت میرسد و از این راه به هدفت میرسی.