بخش ۷۲ - شگفتی دیگر بتخانه ها
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به توصیف سفر مردی می‌پردازد که در مسیر خود به دیدن یک کوه و شهری پر از جمعیت می‌رسد. در دروازه شهر، بت بزرگی را می‌بیند و مردم آن جا مشغول پرستش آن هستند. مردی مست نیز در حال ستایش بت است. ناگهان، مرد مست به طرز وحشتناکی با تیغی به خود آسیب می‌زند و کشته می‌شود. مردم نگران و آشفته می‌شوند و او را در آتش می‌سوزانند.
سپس، مردی از میان جمعیت برای سوختن خود به این آتش می‌آید و شمن‌ها مشخصا با نیزه‌های خود او را تهدید می‌کنند. مرد همچنان به پروانه‌وار به آتش نزدیک می‌شود.
شاعر در ادامه به نقد این نوع پرستش و اعتقادات می‌پردازد و می‌گوید که بهتر است انسان‌ها از آتش بپرهیزند و خود را نسوزانند. او نمونه‌هایی از بت‌پرستی در شهرهای مختلف را شرح می‌دهد و به پیروان این آیین زشت می‌تازد.
در نهایت، شاعر به این نکته اشاره می‌کند که ارزش‌های بهتری از اعتقادات نادرست وجود دارد و مردم باید از عقل و خرد خود استفاده کنند به جای اینکه به این گونه خرافات وابسته باشند.
دگر جای خارا یکی کوه دیدبَرکوه شهری پُر انبوه دید
هوش مصنوعی: در جای دیگری، او کوهی را دید که بر فراز آن شهری پر از جمعیت و شلوغی وجود داشت.
به دروازهٔ شهر بر راه برنشانده بتی دید بر گاه بر
هوش مصنوعی: در دروازهٔ شهر، مجسمهای را مشاهده کردم که بر روی پایهای قرار داشت و در مسیر عبور مردم قرار گرفته بود.
برو مردم شهر پاک انجمنزده حلقه انبوه و چندی شمن
هوش مصنوعی: برو و به جمع مردم شهر بپیوند، جایی که دور هم نشستهاند و گفتگو می‌کنند. چندی از سحر و جادو نیز بگو.
بدان اَنبه اندر یکی مرد مستبه سنگی بر از دور تیغی به دست
هوش مصنوعی: یک مرد ساکت و تحت تأثیر قرار گرفته، با دیدن تیغی که از دور به دستش می‌رسد، به سنگی می‌زند.
نشستی گهی گاه بر خاستیبر آن بت به مهر آفرین خواستی
هوش مصنوعی: گاهی نشستهای و گاهی بلند شدهای و همواره به آن معشوق زیبایی که ستایشش میکنی، فکر کردهای.
پس از ناگه آن تیغ کش بُد به مشتبزد بر شکم برد بیرون ز پُشت
هوش مصنوعی: یکمرتبه آن شمشیرکش ضربهای به شکم زد و سپس از پشت او بیرون آمد.
بد و نیک هرچ آشکار و نهفتدر آن سال بد خواست یکسر بگفت
هوش مصنوعی: در آن سال، هرچه که خوب و بد بود، چه آشکار و چه پنهان، به طور کامل بیان شد و هیچ چیز پنهانی باقی نماند.
سراینده تا گاهِ شب هم چنینهمی بود ازو خون روان بر زمین
هوش مصنوعی: شاعر تا دقایق شب نیز به همین شیوه مشغول بود و از او خون بر زمین جاری بود.
از آن پس بیفتاد بی جان نگونبرو هر کس از دیده بارید خون
هوش مصنوعی: پس از آن، بیحال و بیجان روی زمین افتاد و هر کس که او را میدید، از چشمش اشکهای خونین میبارید.
همی تیز تیز آتشی ساختندمرآن کُشته در آتش انداختند
هوش مصنوعی: آنها آتش شدیدی ایجاد کردند و آن کشته را در آن آتش افکندند.
بیامد یکی مرد از آن انجمنکه سوزد ز مهرش همی خویشتن
هوش مصنوعی: مردی از آن جمع به حضور آمد که به خاطر محبتش، خودش را میسوزاند.
شمن هر چه بد گرد آتش فرازستادند با نیزه های دراز
هوش مصنوعی: دشمنان همگی در بالای آتش گرد آمدهاند و با نیزه‌های بلند آماده حمله شدهاند.
به کف طاس روغن کهان و مهانچو تنبول و فوفلش اندر دهان
هوش مصنوعی: در دستان من روغن کهنه و با ارزش است، مثل آن که در دهانش غذایی خوشمزه دارد.
به پای اندرون موزه و بسته رویزده گرد آن مرد صف همچو کوی
هوش مصنوعی: در اینجا به شخصی اشاره شده که به دور از نگاه دیگری، در سکوت و خلوت خود به یاد یک مرد بزرگ و باوارسته میباشد و خود را در آن اندیشه غرق کرده است. به نوعی میتوان گفت که او در جستجوی صفا و معنویت به دور از هیاهوی دنیا است.
ز نظاره برخاسته بانگ و جوشز بانگ دهل رفته بر مه خروش
هوش مصنوعی: از دیدن به حالتی برخواستهام و صدای نوا، جوش و خروش از صدای دهل به سمت ماه می‌آید.
بسی پند دادند و نشنید پندچو پروانه تن را به آتش فکند
هوش مصنوعی: بسیاری به او نصیحت کردند، اما او حرفها را نشنید و مانند پروانهای که به آتش میرود، به خود آسیب زد.
بس از بیم آن خواست کآرد گریززدندش به نوک سنان های تیز
هوش مصنوعی: بسیار ترسید که مبادا فرار کند، به خاطر همین به او حمله کردند و با نیزه‌های تیز او را تهدید کردند.
فشاندند روغن بر او تا به جایسبکتر برافروخت سر تا به پای
هوش مصنوعی: به او روغن زدند تا اینکه به راحتی و سبکی شعلهور شود و از سر تا پا در آتش بسوزد.
چو انگشت گشت آتش و رفت دودببردند خاکستر هر دو زود
هوش مصنوعی: وقتی آتش را روشن کردند، دود آن به سرعت بلند شد و خاکستر نیز به زودی از بین رفت.
بر گنگ و حج گاهشان تاختندبد آن آب گنگ اندر انداختند
هوش مصنوعی: به مکانهای بیصدا و سکوت آنها حمله کردند و آن آب بیصدا را در میانشان ریختند.
چنین آمد آیین شان از نخستبُد آیین و کیشی بی اندام و سُست
هوش مصنوعی: این گونه است که از ابتدا، روش و دین آنان به شکل ناپایدار و بدون ثبات بوده است.
به یزدان به دین و دل افروختنرسد مرد نز خویشتن سوختن
هوش مصنوعی: مرد باید به خدا، دین و عشق خود پایبند باشد تا به کمال برسد، نه اینکه فقط به خود و خواستههایش فکر کند.
خردمند کوشد کز آتش رهدنه خود را بسوزنده آتش دهد
هوش مصنوعی: انسان خردمند تلاش می‌کند تا از آتش دوری کند و خود را نسوزاند، در حالی که نمیخواهد دیگران را هم در آتش قرار دهد.
خود ابلیس کز آتش تیز بودچه پاکیش بُد یا چه آمدش سود
هوش مصنوعی: شیطان که خود از آتش بسیار داغ و تند ساخته شده، چه فرقی می‌کند که پاک و درستکار باشد یا بهدنبال سود و منفعت شخصی!
گر آتش نمودی بدارنده راهنبودی به دوزخ درش جایگاه
هوش مصنوعی: اگر آتش را نشان میدادی، هیچگاه راهی نمییابی که به دوزخ برسی و در آنجا جایگاه داشته باشی.
به شهری دگر دید بتخانه ایشمن مرو را هر چه فرزانه ای
هوش مصنوعی: در شهری دیگر، معبدی را دید که همه آنجا جمع بودند و هر عالم و حکیمی را میتوانستی ببینی.
بدو در بُتی از خمآهنش تنز بُسدش تاج از گهر پیرهن
هوش مصنوعی: او در دنیای خود مانند بت و مجسمهای از آهن است و به خاطر زیباییاش همچون تاجی از سنگهای قیمتی، در پیراهنش جلوه می‌کند.
کف دست ها بر نهاده به بریکی دستش از سیم و دیگر ز زر
هوش مصنوعی: دستهایش را بر هم گذاشته و یکی از آنها از نقره و دیگری از طلاست.
به پیش اندرش حوضی از زر نابروان از دهانش در آن حوض آب
هوش مصنوعی: در جلوی او حوضی از طلا وجود دارد که آبی زلال از دهانش در آن جریان دارد.
کرا بودی از درد بیمار تنبشستی بدان آب در خویشتن
هوش مصنوعی: اگر کسی به درد و رنج بیمار توجهی نکند، باید بداند که آن درد در وجود خودش نیز وجود دارد.
سه ره بردی از پیش آن بت نمازسوی دست او دست بردی فراز
هوش مصنوعی: سه راه به سوی آن معبود رفتی و در حین نماز، دستت را به سمت او بردی.
بت ار دادی آن دست کز زر بودبدان درد در مُردی آن مرد زود
هوش مصنوعی: اگر آن بت را به دست دادی که از طلا بود، به همان درد، آن مرد سریعاً میمیرد.
ور آن دست دادی که بودی ز سیمبرستی ز بیماری و ترس و بیم
هوش مصنوعی: اگر آن دستانی را که از نقره بودند به من بدهی، از بیماری و ترس و نگرانی رها میشوم.
هر آن کز پی مزد آن هندوانفدا کردی از پیش آن بت روان
هوش مصنوعی: هر زمانی که برای به دست آوردن پاداش از آن دختران هندو فدای عشق آن معشوق میکنی، باید بدانی که جان خود را از دست میدهی.
پُر آتش یکی طشت رخشان ز زرز خیره سری بر نهادی به سر
هوش مصنوعی: یک طشت زرین پر از آتش را به خاطر خیرهسری بر سر گذاشتی.
زدی پیش او زانوان بر زمینهمی خواندی از دل به مهرآفرین
هوش مصنوعی: تو در حضور او زانو زدی و از عمق دل خود به خدای مهر و محبت دعا کردی.
چنین تاش دو دیده بگداختیز مژگان به رخسار بر تاختی
هوش مصنوعی: چنین بود که دو چشم تو از شدت گریه و عشق به مژههایت حرارت پیدا کرد و به صورتت جلوهگری کرد.
به شهری دگر با سپه برگذشتبه ره گنبدی دید بر پهن دشت
هوش مصنوعی: شخصی به شهری دیگر رفته و در مسیرش، گنبدی را در دشت وسیع مشاهده کرده است.
درو چشمهٔ آب روشن چو زنگبه نزدش بتی مَرد پیکر ز سنگ
هوش مصنوعی: در کنار چشمهٔ آب زلال، مجسمهای از سنگ به شکل یک مرد قرار دارد.
بدان شهر در هر زنی خوبرویکه تخمش برآور نبودی ز شوی
هوش مصنوعی: در آن شهر، هر زنی که زیبا باشد، نباید فرزندانی داشته باشد که از شوهرش به دنیا نیامده باشند.
چو هم جفت آن بُت شدی در نهفتاز آن پس برومند گشتی ز جفت
هوش مصنوعی: وقتی که به همسانی و هماهنگی با آن معشوق رسیدی، از آن زمان رشد و شکوفایی تو آغاز شد.
هر آن کس که کردی بکندنش رایفتادی همانگاه بی جان بجای
هوش مصنوعی: هر کس که به نیت انجام کار بدی تصمیم بگیرد، به محض آن که این تصمیم را میگیرد، از خود بیخود می‌شود و در واقع جانش را از دست می‌دهد.
دگر دید شهری چو خرّم بهاردرو نغز بتخانه ای زرنگار
هوش مصنوعی: شهر دیگری را مانند بهار خوشحال و سرزنده دیدم، که در آن معبد زیبایی با زرق و برق فراوان وجود داشت.
میانش درختی چو سرو سهیکه از بار هرگز نگشتی تهی
هوش مصنوعی: در وسط آنجا درختی بلند و زیبای سرو وجود دارد که هرگز از میوهی خود خالی نشده است.
هم از بیخ او خاستی کیمیابُدی برگ او چشم را توتیا
هوش مصنوعی: از ریشهاش برخاستی، تو هم مانند او خاصیتی درخشان داری، و از برگ او میتوانی به چشمی روشنکننده تبدیل شوی.
چو جستنی کسی با کسی گفتگویبه چیزی که سوگند بودی بدوی
هوش مصنوعی: وقتی که دو نفر با هم در حال گفتوگو هستند، به موضوعی اشاره می‌کنند که قبلاً بر سر آن، قسم خورده بودند.
ز پولاد سندانی اندر شتابببردی چو تفسیده اخگر ز تاب
هوش مصنوعی: در این بیت به سرعت و قدرت اشاره شده است، به طوری که مانند گرما و شعلهای که از طاقت و فشار برمیخیزد، موجودی از فولاد در حال حرکت و پیشرفت است. به عبارتی، اشاره به نیرویی دارد که از فشار و استقامت به وجود می‌آید و به جلو میرود.
یکی برگ تَر زآن درخت ببرنهادی ابر دست و سندان زبر
هوش مصنوعی: تویی که یک برگ تازه از آن درخت چیدی، ابر مانند دستانت سنگین و محکم است.
کفش سوختی گر بُدی آهمندو گر راست بودی نکردی گزند
هوش مصنوعی: اگر کفش تو سوخته باشد، آیا ناراحت میشوی؟ اگر این اتفاق راست بوده، چرا از آن دردی نمیکشی؟
ز پیروزه و نعل رویین دگرنبد چیزی آن جا بهاگیرتر
هوش مصنوعی: در آنجا که پیروزی و نعل آهنی وجود دارد، دیگر چیزی ارزشمندتر از آن نیست.
کزین هر دو از بهر نام بلندکُلا ساختی مرد و زن گیس بند
هوش مصنوعی: از این دو (مرد و زن) برای رسیدن به نام و مقام بلند، تو به هم پیوستهای و گیسوانت را به هم بافتهای.
ستاره پرستان بسی چند نیزشگفت اندر آن کیش بسیار چیز
هوش مصنوعی: پرستندگان ستارهها، در واقع، در کیش خود چیزهای زیادی دارند که جای تعجب است.
همان نیز کز پیش گاو و خروسشدندی پرستنده و چاپلوس
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که افرادی که قبلاً به نشانههای قوت و قدرت مانند گاو و خروس اهمیت میدادند و به آنها احترام میگذاشتند، حالا به همانها بهطور چاپلوسانهای خدمت می‌کنند. در واقع، این افراد بهجای اینکه مستقل و درست عمل کنند، به پرستش و تمجید از قدرتها روی آوردهاند.