بخش ۱ - به نام ایزد بخشاینده
هوش مصنوعی: این شعر به موضوع خرد و حکمتی می‌پردازد که از جانب خداوند سرچشمه می‌گیرد. شاعر تأکید می‌کند که خرد، کلید فهم و دانایی است و خداوند به خردمندان یاری می‌رساند. او منبع تمامی چیزهاست و همه موجودات به وجود او وابسته‌اند. شاعر نشان می‌دهد که خداوند برترین مقام را دارد و هیچ‌کس نمی‌تواند به ذات او دست یازد. همه چیز تحت قدرت اوست و اوست که زندگی و مرگ را تعیین می‌کند. در نهایت، شاعر بر این باور است که تنها او کامل است و بقیه موجودات ناتمام هستند.
خرد هر کجا گنجی آرد پدیدز نام خدا سازد آنرا کلید
هوش مصنوعی: خرد، هر زمان که گنجی را آشکار کند، با ذکر نام خدا، آن را به دست میآورد.
خدای خرد‌بخش بخرد‌نوازهمان ناخردمند را چاره‌ساز
هوش مصنوعی: خداوندی که خرد را میافزاید و با نیکوکاری به انسانها کمک می‌کند، برای جاهلان و نادانان نیز راه حلی فراهم میآورد.
رهایی‌ده ِ بستگان سخُنتوانا‌کُنِ ناتوانان کُن
ناتوانانِ کن: درماندگان و ناتوانان عالَم کُن و وجود.
نهان آشکارای درون و برونخرد را به درگاه او رهنمون
هوش مصنوعی: در دل و ظاهر انسانی، حقیقتی نهفته است که فقط به درگاه او راهنمایی میشود.
برارندهٔ سقف این بارگاهنگارنده نقش این کارگاه
هوش مصنوعی: این جمله به معنای آن است که کسی که سقف این مکان زیبا را ساخته، همان کسی است که نقش و نگارهای این کارگاه را نیز طراحی کرده است. به عبارتی، خالق این اثر هنری و معمار این بنا یکسان هستند و هر دو کار نشاندهندهٔ هنر و مهارت او هستند.
ز دانستنش عقل را ناگزیربزرگی و دانایی‌اش دلپذیر
هوش مصنوعی: از آگاهی او، عقل انسان ناچار به بزرگی و دانش میرسد و این دانش برای دل دلپذیر است.
به حکم آشکارا به حکمت نهفتستاینده حیران ازو وقت ِ گفت
هوش مصنوعی: بر اساس حکم واضحی که وجود دارد، حکمت در درون خود نهفته است و ستاینده در زمان سخن گفتن از آن حیران و متعجب میشود.
سزای پرستش پرستنده راتولّا بدو مرده و زنده را
هوش مصنوعی: سزاوار پرستش کسی است که واقعاً شایستهی محبت و توجه است، و این تعلق خاطر به او، هم مردگان و هم زندگان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
ورای همه بوده‌ای بود اوهمه رشته‌ای گوهر آمود او
هوش مصنوعی: تو فراتر از همه چیز بوده‌ای و او، که هستیات را به تمامی گره زده، همچون گوهری ارزشمند به زندگیات پیوند میخورد.
یکی کز دویی حضرتش هست پاکنه از آب و آتش نه از باد و خاک
هوش مصنوعی: کسی که از دوگانگی و جدایی پاک است، نه از آب و آتش و نه از باد و خاک متاثر نمیشود.
همه آفریده‌ست در هفت پوستبدو آفرین، ک‌آفریننده اوست
مصرع اول: هرچه در هفت آسمان هست، آفریده و مخلوق است.
همه بود را هست ازو ناگزیربه بود کس او نیست نسبت‌پذیر
مصرع دوم: بودِ او شبیه بودِ هیچ‌کس یا هیچچیز دیگر نیست.
بدو هیچ پوینده را راه نیستخردمند ازین حکمت آگاه نیست
هوش مصنوعی: هیچ‌کس در این مسیر نمی‌تواند پیش برود، و تنها کسی که با智慧 است از این حقیقت مطلع نیست.
گرت مذهب این شد که بالا بودز تعظیم او زیر تنها بود
هوش مصنوعی: اگر دین تو به گونهای است که بالا بودن خود را از بزرگداشت او میدانی، پس تنها بودن در زیر، در واقع چیزی است.
وگر ذات او زیر گویی که هستخدا را نخواند کسی زیردست
هوش مصنوعی: اگر کسی بگوید که وجود خداوند پایینتر از آن است که بگوییم او خداست، هیچ‌کس در مقام پستتر نمی‌تواند او را بخواند.
چو از ذات معبود رانی سخنبه زیر و به بالا دلیری مکن
هوش مصنوعی: اگر درباره خداوند صحبت میکنی، در گفتارت احتیاط کن و جرأت نداشته باش که به او توهین کنی یا از روی بیاحترامی سخن بگویی.
چو در قدرت آید سخن زان دلیرکه بی قدرتش نیست بالا و زیر
هوش مصنوعی: وقتی که فردی در موقعیت قدرت قرار می‌گیرد، سخنان او به شدت تأثیرگذار میشود و کسی که در شرایط ضعف است، نمی‌تواند در بحثهای مهم شرکت کند یا حرفی برای گفتن داشته باشد.
به هرچ آرد از زیر و بالا پدیدسر از خط فرمان نباید کشید
هوش مصنوعی: هر چیزی که از زیر و بالای سطح ظاهر شود، نباید از خط تعیین شده عبور کرد.
یکی را ز گردون دهد بارگاهیکی را ز کیوان درآرد به چاه
هوش مصنوعی: یکی را خداوند به مقام و جایگاه بلند می‌رساند، در حالی که دیگری را به زیر میکشاند و به ذلت میاندازد.
دلی را فروزان کند چون چراغنهد بر دل دیگر از درد داغ
هوش مصنوعی: اگر کسی قلبی را روشن کند، مانند چراغی که بر دل دیگری میافکنیم، میتواند از درد و زخمهایش بکاهد.
همه بیشی‌یی پیش او اندکی‌ستبزرگی و خردی به پیشش یکی‌ست
هوش مصنوعی: همه انسانها، چه بزرگ و چه کوچک، در برابر او به اندازه یکدیگرند و تفاوتی میانشان نیست.
چه کوهی بر او، چه یک کاه برگچه با امر او زندگانی چه مرگ
هوش مصنوعی: زندگی و مرگ برای او چنان بیاهمیتاند که مثل تحمل یک کوه سنگین یا برداشتن یک کاه بیوزن است.
نه گوینده خاکی کس آرد به‌دستنه بر آب نقشی توان نیز بست
هوش مصنوعی: هیچ شخصی نمی‌تواند به واسطهی خاکی بودن خود، چیزی ارزشمند به دست آورد و همچنین نمی‌تواند بر روی آب، نقشی پایدار ایجاد کند.
جز او کیست که از خاکْ آدم سرشت؟بر آبْ اینچنین نقش داند نوشت؟
هوش مصنوعی: به جز خداوند، چه کسی میتواند انسان را از خاک بیافریند؟ چگونه ممکن است که کسی بتواند چنین نقش زیبایی بر آب بزند؟
چو ره یاوه گردد، نماینده اوستچو در بسته باشد، گشاینده اوست
نماینده: نمایندهٔ راه، راهنما.
تواناست بر هر چه او ممکن استگر آن چیز جنبنده یا ساکن است
هوش مصنوعی: هر چیزی که او قادر به انجام دادن باشد، چه متحرک باشد و چه ساکن، با توانایی او انجام میشود.
تنومند ازو جمله کایناتبدو زنده هر کس که دارد حیات
هوش مصنوعی: خداوند منبع قدرت و زندگی است و همه موجودات زنده به او وابسته‌اند. هر موجودی که جانی دارد، به لطف او زنده است.
همه بودی از بود او هست نامتمام اوست، دیگر همه ناتمام
هوش مصنوعی: همه چیز از وجود او به وجود آمده و نام او بر همه چیز سایه انداخته است. در واقع، دیگر چیزها ناقص و ناتمام هستند.