بخش ۴۱ - نالیدن اسکندروس در مرگ پدر و رها کردن پادشاهی
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به تفسیر زندگی و مرگ می‌پردازد و پس از مرگ اسکندر شاه، به مشکلات و درگیری‌های قدرت اشاره می‌کند. او از احساس ناامیدی و درد ناشی از فقدان می‌گوید و به نقش غمگین موسیقی به عنوان تسکینی برای غم‌هایش اشاره دارد. شاعر در عین حال از بی‌اعتباری دنیا و ناپایدار بودن قدرت و ثروت سخن می‌گوید و به عنوان یک فرد آزادی‌خواه، ترجیح می‌دهد دور از دنیای پرآشوب قدرت زندگی کند. او می‌خواهد از تعلقات مادی رها شود و به درون‌نگری و عبادت خدا روی آورد. این نصیحت را به جوانان نیز می‌کند که از تدبیرهای خودخواهانه و دنیوی بپرهیزند و به دنبال اصول عالی انسانی و معنوی باشند. در نهایت، او بر این باور است که زندگی در خلوت و دور از شلوغی دنیا، روح را آزادتر می‌کند.
مغنی بدان ساز غمگین‌نوازدرین سوزش غم مرا چاره ساز
هوش مصنوعی: خواننده، لطفاً با نغمهی غمگین خود در این دیوانگی احساسات، به من آرامش بخش و راه حلی برای غمهای من پیدا کن.
مگر کز یک آواز رامش‌فروزمرا زین شب محنت آری به روز
هوش مصنوعی: آیا ممکن است با صدای دلنوازت، من را از این شب پرمشقت به روز روشن و شادی منتقل کنی؟
پس از مرگ اسکندر اسکندروسبه آشوب شاهی نزد نیز کوس
هوش مصنوعی: پس از مرگ اسکندر، حاکم دیگری به نام اسکندروس بر سر کار آمد و در زمان او نیز در سرزمین شاهی، شور و غوغایی برپا شد.
اگر‌چه ز شاهان پیروز‌بختجز او کس نیامد سزاوار تخت
هوش مصنوعی: با وجود اینکه هیچکس جز او از شاهان پیروز و خوشبخت، شایستهی تخت نیست.
بدین ملک دَه‌روزه رایی نداشتکه چندان نو‌آیین نوایی نداشت
هوش مصنوعی: در این ملک، برای دَه روز هیچ نظری نبود، چرا که هیچگونه نوآوری و تازگی در کارها دیده نمیشد.
بنالید چون بلبل دردمندکه زیر افتد از شاخ سرو بلند
هوش مصنوعی: فریاد و ناله کنید همچون بلبل غمگین که از شاخه درخت بلند به زمین میافتد.
بزرگان لشگر نمودند جهدکه با آن ولیعهد بندند عهد
هوش مصنوعی: پیشوایان و سرداران تلاش کردند که با ولیعهد پیمانی محکمی ببندند.
در گنج بر وی گشایند بازبه‌جای سکندر برندش نماز
هوش مصنوعی: در گنجی که بر او باز میشود، به جای سکندر، برای او نماز میخوانند.
ملک‌زاده را عزم شاهی نبودکه در وی جز ایزد پناهی نبود
هوش مصنوعی: فرزند پادشاه تصمیمی برای حکومت ندارد و تنها پناهش به خداست.
ز شاهان و لشگرکشان عذر خواستکه بر جز منی شغل دارید راست
هوش مصنوعی: او از پادشاهان و فرماندهان سپاه عذرخواهی کرد و گفت که تنها من هستم که در این مقام قرار دارم و شایسته این کار هستم.
که بر من حرام است می خواستنبه‌جای پدر مجلس آراستن
هوش مصنوعی: خواستن چیزهایی که برای من ممنوع است، بهجای پدرم در مراسمها و مجالس نقشآفرینی کردن.
مرا با حساب جهان کار نیستکه این رشته را سر پدیدار نیست
هوش مصنوعی: من درگیر محاسبات و حساب کتابهای دنیا نیستم، زیرا این موضوع به وضوح و روشنی مشخص نیست.
گمانم نبد کان جهانگیر شاهبه روز جوانی کند عزم راه
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که جهانگیر شاه در جوانی تصمیم میگیرد که مسیری را در زندگی خود انتخاب کند.
فرو ماند ایوان اورنگ راپذیرا شود دخمه تنگ را
هوش مصنوعی: خوابگاه شاهانه و مجلل جایی برای استراحت و آرامش دارد، اما در عوض، مکانهای کوچک و تنگ نیز به نظر میرسد که میتوانند به ما خوشامد بگویند و ما را در خود جای دهند.
من از خدمت خاکیان رسته‌امبه ایزد پرستی میان بسته‌ام
هوش مصنوعی: من از خدمت انسانها رهایی یافتهام و به پرستش خدا مشغول شدهام.
بر این سرسری پول ناپایدارچگونه توان کرد پای استوار؟
هوش مصنوعی: چطور میتوان بر روی پولی که ناپایدار و بیثبات است، با اطمینان و استواری ایستاد؟
همانا که بیش از پدر نیستمپدر چون فرو رفت من کیستم
هوش مصنوعی: من بیشتر از پدرم نیستم، اما وقتی او از دنیا برود، من چه کسی خواهم بود؟
نه خواهم شدن زو جهان‌گیر‌ترنه زو نیز بارای و تدبیرتر
هوش مصنوعی: من نه میخواهم از او پیروزی و قدرت بیشتری به دست آورم و نه از او در تدبیر و تدبیر کردن برتر شوم.
ز دنیا چه دید او بدان دلکشیکه من نیز بینم همان دل‌خوشی
هوش مصنوعی: او از دنیا چه چیزی دیده که آنقدر جذاب است، که من هم همان خوشی را احساس میکنم.
چو دیدم کزین حلقه هفت جوشبر آن تختور شد جهان تخته‌پوش
هوش مصنوعی: وقتی دیدم که از این حلقه، هفت رشته به دور آن تخت درهم پیچید و جهان را پوشاند.
همه تخت و پیرایه را سوختمبه تخت کیان تخته بردوختم
هوش مصنوعی: من تمام زرق و برق و زیباییهای زندگی را رها کردم و فقط بر روی تخت فرمانروایی خود تکیه کردم.
نشستم به کنجی چو افتادگانبه آزادی جان آزادگان
هوش مصنوعی: نشستم در گوشهای مانند کسانی که به حالتی افتادهاند، در حالی که روح آزادگان در شرف رهایی است.
هوس‌های این نقره زر خریدبسا کیسه کز نقره و زر درید
هوش مصنوعی: تمایلات بیپایه و بیمعنای کسانی که به دنبال پول و ثروت هستند، میتواند باعث از بین رفتن و بر باد رفتن دستاوردها و ثروتهای آنها شود.
چو پیمانه پر گشت و پرتر کنیبه سر درکنی هر چه در سر کنی
هوش مصنوعی: زمانی که پیمانه پر شد و تو بخواهی بیشتر در آن بریزی، ناگزیر باید از دهانهاش بریزی.
همان به که پیش از برانگیختنشوم دور ازین جای بگریختن
هوش مصنوعی: بهتر است که قبل از اینکه برانگیخته شوم، از این مکان دور شوم و فرار کنم.
ندارم سر تاج و سودای تختکه ترسم شبیخون درآید به بخت
هوش مصنوعی: من نه تاج و تختی دارم که به آن افتخار کنم و نه آرزویی در این زمینه دارم؛ چرا که میترسم شب ناگهانی گرفتار سرنوشت بدی شوم.
درین غار چون عنکبوتان غارز مور و مگس چند گیرم شکار؟
هوش مصنوعی: در این غار، مانند عنکبوتها، آیا شکار چند موریانه و مگس بکنم؟
یکی دیر خارا به‌دست آورمدر آن دیر، تنها نشست آورم
هوش مصنوعی: من میخواهم در آن مکان مقدس و قدیم، یک سنگ را به‌دست بیاورم و به تنهایی در آنجا بنشینم.
به اشک خود از گوهر جان پاکفرو شویم آلودگی‌های خاک
هوش مصنوعی: با اشکهای خود باید از عمق وجود پاک شویم و آلودگی‌های دنیوی را از خود دور کنیم.
بپیچم سر از هر چه پیچیدنیبسیچم به کار بسیچیدنی
هوش مصنوعی: من از هر چیزی که گیجکننده است دوری میکنم و تمام تلاشم را معطوف به کارهایی میکنم که نیاز به دقت و توجه دارند.
شوم مرغ و در کوه طاعت کنمبه تخم گیاهی قناعت کنم
هوش مصنوعی: میخواهم مانند پرندهای باشم که در کوه زندگی می‌کند و به پناهگاهی ساده راضی هستم. به جای جستجوی زندگی لوکس، با چیزهای کوچک و طبیعی که دارم، قانع میشوم.
به آسانی از رنج‌ها نگذرمکه دشوار میرم چو آسان خورم
هوش مصنوعی: من به راحتی از دردها و رنج‌ها چشمپوشی نمیکنم، زیرا وقتی که به راحتی به زندگی یا لذتها میرسم، مسیر سختی را در پیش دارم.
چو هنگام رفتن در آید فرازکنم بر فرشته در دیو باز
هوش مصنوعی: وقتی وقت جدایی فرا برسد، من بر فراز میروم و به فرشته میپیوندم، در حالی که به دیو پشت میکنم.
مرا چون پدر در مغاک افکنیدکفی خاک را زیر خاک افکنید
هوش مصنوعی: مرا مانند پدر در گودالی عمیق بیندازید، همچنان که کمی خاک را زیر خاک میگذارند.
چو از مرگ بسیار یاد آوریشکیبنده باشی در آن داوری
هوش مصنوعی: وقتی که خیلی به یاد مرگ باشی، در برابر چالشها و سختیها میتوانی صبورتر باشی.
وگر ناری از تلخی مرگ یادبه دشواری آن در توانی گشاد
هوش مصنوعی: اگر از تلخی مرگ آگاه شوی، در این صورت میتوانی به خوبی با دشواریهای آن کنار بیایی.
سرانجام در دیر کوهی نشستز شغل جهان داشت یک‌باره دست
هوش مصنوعی: در نهایت، در جایی مانند دیر که از شغل و کار دنیا جدا شده بود، انسانی آرام و بیخبر از همه چیز، به تفکر و contemplation نشسته بود.
دل از شغل عالم به طاعت سپردبرین زیست گفتن نشاید که مرد
هوش مصنوعی: دل از کار علم و دانش دور کرده و به عبادت و بندگی مشغول شده است. او بر این باور است که زندگی فقط به گفتن و دانایی محدود نیست و باید به عمل و رفتار نیز توجه کرد.
تو نیز ای جوان از پس پیر خویشمگردان ازین شیوه تدبیر خویش
هوش مصنوعی: ای جوان، تو هم مانند پیر خودت از این روش تدبیر و مدیریت دوری جسته، به آن روی نیاور.
که در عالم این چرخ نیرنگ‌سازنه آن کرد کان را توان گفت باز
هوش مصنوعی: در این دنیا که پر از فریب و نیرنگ است، نمیتوان به سادگی به بازگشت یا تغییر چیزی امید داشت.
بسا یوسفان را که در چاه بستبسا گردنان را که گردن شکست
هوش مصنوعی: زیادند افرادی که به سبب مشکلات و شرایط سخت دچار سقوط یا شکست شدهاند. بسیاری از افراد با استعداد و آیندهدار در شرایطی دشوار قرار گرفته یا به طرز غیرمنتظرهای شکست میخورند.