بخش ۳ - (مناجات دوم) در بخشایش و عفو یزدان
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از خداوند می‌خواهد که او را مورد رحمت و بخشش خود قرار دهد. او توصیف می‌کند که خداوند هم در آغاز وجود داشته و هم تا ابد زنده است. شاعر به وابستگی و عشق خود به خدا اشاره می‌کند و می‌گوید که همه امیدها و fears او به او وابسته است. او از خدا می‌خواهد که دردی را که در دل دارد بشنود و به او کمک کند، و با تواضع از ناتوانی‌های خود سخن می‌گوید. شاعر در نهایت به درگاه خداوند می‌رسد و از او می‌خواهد که در روزهای سخت و بی‌کسی به او یاری رساند. در کل، این شعر ناله‌ای از دل برای طلب بخشش و رحمت الهی است.
ای به ازل بوده و نابوده ماوی به ابد زنده و فرسوده ما
ای که از ازل بودهای و ما نبودهایم، ای که به ابد زنده هستی و ما هلاک شده.
دور جنیبت‌کشِ فرمان تستسُفتِ فلک غاشیه‌گردان تست
زمانه و قضا و قدر، در پی و فرمانبردار فرمان توست و شانهٔ آسمان و فلک غاشیه‌گردان تو. (جنیبتکش کسی است که اسب یدکی را برای شاه یا ارباب نگهمیدارد و غاشیه‌گردان نوکری که زینپوش اسب سواری او را هماره بر دوش حمل می‌کند تا هرگاه که ارباب پیاده
شود زینپوش را روی زین بیندازد تا از گرد و باران محفوظ باشد. سُفت یعنی شانه)
حلقه‌زنِ خانه‌به‌دوش توایمچون در‌ِ تو حلقه‌به‌گوش توایم
خانه به دوش: بیخانمان، فقیر و پریشانحال.
داغ تو داریم و سگ داغدارمی‌نپذیرند شهان در شکار
شاهان در شکار، سگ شکارییی که داغ دیگری را داشته باشد نمیپذیرفتهاند و میبایستی داغ خودشان را داشته باشد.
هم تو پذیری که ز باغ توایمقمری طوق و سگ داغ توایم
هوش مصنوعی: تو باید بپذیری که ما از باغ تو آمدهایم، مانند قمری که در این باغ زندگی می‌کند و به شکل سگ وفادار تو هستیم.
بی‌طمعیم از همه سازنده‌ایجز تو نداریم نوازنده‌ای
هوش مصنوعی: ما از هیچ چیز توقعی نداریم و فقط تو را سازنده و نوازنده خود میدانیم.
از پی توست این همه امّید و بیمهم تو ببخشای و ببخش ای کریم
هوش مصنوعی: این همه نگرانی و امید من برای توست. ای بخشنده، لطفا مرا ببخش و از گناهانم درگذر.
چارهٔ ما ساز که بی‌داوریمگر تو برانی، به که روی آوریم؟
هوش مصنوعی: ما در وضعیتی قرار داریم که اگر تو ما را رها کنی و به ما توجه نکنی، با چه کسی باید پناه بریم و راه چارهای پیدا کنیم؟
این چه زبان؟ وین چه زبان‌رانی است؟گفته و ناگفته پشیمانی است
هوش مصنوعی: این چه زبانی است و این چه گویندهای دارد؟ هر آنچه گفته شده و نگفته مانده، پر از حسرت و پشیمانی است.
دل ز کجا؟ وین پر و بال از کجا؟من که؟ و تعظیم جلال از کجا؟
هوش مصنوعی: دل از کجا آمده و این احساسات و آرزوها از کجا نشأت گرفتهاند؟ من کیستم که برای عظمت و جلال چیزهایی تعظیم کنم و به آنها احترام بگذارم؟
جان به چه دل راه درین بحر کرد؟دل به چه گستاخی ازین چشمه خَورد؟
به چه دل؟ یعنی با چه جرأتی؟
در صفتت گنگ فرو مانده‌ایم«مَن عرف الله» فرو خوانده‌ایم
اشاره به حدیث «مَنْ عَرَفَ اللهَ کَلَّ لِسانُه» یعنی: هرکس خدا را بشناسد (به خاطر شدّت محبّت یا زیادیِ عظمتِ خدا یا ...) زبانش لال میشود.
چون خجلیم از سخن خام خویشهم تو بیامرز به انعام خویش
هوش مصنوعی: من از حرفهای ناپختهام شرمندهام، لذا از تو خواهش میکنم که با کرم و لطف خود بر من ببخشایی.
پیش تو گر بی‌سر و پای آمدیمهم به امید تو خدای آمدیم
هوش مصنوعی: ما بدون سر و پا به سمت تو آمدهایم، اما با این امید که تو خدایی هستی.
یار شو ای مونس غمخوار‌گانچاره کن ای چارهٔ بیچارگان
هوش مصنوعی: دوست عزیز، به من ملحق شو و به یاری آنهایی که در درد و غم هستند بشتاب و راه حلی برای مشکلات بیچارگان پیدا کن.
قافله شد، واپسیِ ما ببینای کَسِ ما! بی‌کَسیِ ما ببین
هوش مصنوعی: کاروان رفت و ما در حال بازگشتیم، ای کسی که به حال ما نگاه میکنی! به تنهایی و بیکسیام توجه کن.
بر که پناهیم؟ تویی بی‌نظیردر که گریزیم؟ تویی دستگیر
هوش مصنوعی: از کی باید پناه بگیریم؟ تویی که در همه چیز بینظیری. از کی باید فرار کنیم؟ تویی که همیشه یاریدهندهای.
جز در تو قبله نخواهیم ساختگر ننوازی تو، که خواهد نواخت؟
هوش مصنوعی: ما هیچ جا را به جز تو قبله نمیدانیم. اگر تو نوازی، چه کسی دیگر خواهد نواخت؟
دست چنین پیش که دارد که ما؟زاری ازین بیش که دارد که ما؟
هوش مصنوعی: دست چنین کسی چه کاری میتواند انجام دهد؟ آیا از این وضعیت ناراحتتر هم میشود؟
درگذر از جرم که خواننده‌ایمچارهٔ ما کن که پناهنده‌ایم
هوش مصنوعی: از اشتباهات و گناهان بگذر که ما فقط شنوندهایم و به یاری تو نیاز داریم، چون در پناه تو هستیم.
ای شرف نام نظامی به توخواجگی اوست غلامی به تو
هوش مصنوعی: این بیت بیانگر آن است که نام و مقام نظامی به خاطر تو اعتبار یافته و تو در واقع از آن شخص برتر و محترمتری.
نزل تحیّت به زبانش رسانمعرفت خویش به جانش رسان
هوش مصنوعی: سلام و احوالپرسی با زبانش، معرفت و شناخت واقعی خود را به روحش منتقل کن.