بخش ۴ - در نعت رسول اکرم
هوش مصنوعی: این متن شعری درباره‌ی ویژگی‌ها و مقام پیامبر اسلام، محمد (ص) است. شاعر با استفاده از نمادها و استعاره‌ها به معرفی شخصیت پیامبر و نقش او در تاریخ بشر پرداخته است. او از کلمات و حروف (الف و میم) به عنوان نمادهای الهی استفاده کرده و به مقام نبوت اشاره کرده است. همچنین، بر اهمیت علم و هدایت پیامبر تأکید شده و به اثری که او بر جهان دارد اشاره گردیده.
شاعر همچنین روی صفات او همچون صداقت، کمال و مهربانی تأکید دارد و او را به عنوان الگوی بشریت معرفی می‌کند. در ادامه، به فضایل نورانی پیامبر و تأثیر او بر عالم هستی پرداخته می‌شود و در نهایت به جایگاه او در معراج و ارتباطش با خدا اشاره می‌شود. در مجموع، این شعر تجلیلی از مقام رفیع پیامبر اسلام و تاثیر او بر روح و قلب انسان‌هاست.
تختهٔ اول که الف نقش بستبر در محجوبه احمد نشست
اولین صفحه و چارچوبی که الف برآن نقش بست بر در سرای محجوب احمد نشست.
حلقهٔ حی را کالف اقلیم دادطوق ز دال و کمر از میم داد
اولین حلقه «حا» وجود که بستهشد به طوق خدمت «د» و کمر خدمت «م» او درآمد.
لاجرم او یافت از آن میم و دالدایرهٔ دولت و خط کمال
بنابراین او از آن میم و دال، کمال نیکبختی و زیباییِ کمال را یافت.
بود درین گنبد فیروزه خشتتازه ترنجی ز سرای بهشت
در این گنبد فیروزهخشت و آبی فلک، او درخت پرطراوت ترنجی از بهشت بود.
رسم ترنج است که در روزگارپیش دهد میوه، پس آرد بهار
رسم و طبیعتِ ترنج است که اول میوه میدهد سپس بهار میآورد.
«کُنتُ نبیّا» چو علَم پیش بردختم نبوت به محمد سپرد
وقتی که «کنت نبیا» علم شاهی را پیش برد، ختم پیامبری را به محمد (ص) سپرد. (کنت نبیا اشارهاست به حدیث پیامبر که فرمود: «من نبی بودم آنگاه که آدم بین آب و خاک بود»)
مه که نگین‌دان‌ِ زبرجد شده‌ستخاتم او مهر محمد شده‌ست
هوش مصنوعی: مهی که در زیبایی و درخشش فوقالعاده است، به مانند نگین زبرجد جلوهگر می‌شود و این نشان از عشق و اهمیت خاتم به پیامبر محمد دارد.
گوش جهان حلقه‌کش میم اوستخود دو جهان حلقهٔ تسلیم اوست
هوش مصنوعی: گوش کل جهان مانند حلقهای است که به نام میم او میچرخد و تمامی دو جهان در تسلیم او قرار دارند.
خواجه مساح و مسیحش غلامآنت بشیر اینت مبشر به نام
هوش مصنوعی: این بیت به عشق و علاقه عمیق فردی نسبت به کسی اشاره دارد که او را برای پیامی خوش و شاداب به دنیا معرفی می‌کند. در واقع، شاعر از کسی میگوید که در عشق و محبت، به نوعی خدمتگزار و راهنمای او است و این ارتباط به نوعی مقدس و محترم تلقی می‌شود.
امی‌ِ گویا به زبان فصیحاز الف آدم و میم مسیح
هوش مصنوعی: این جمله به توانایی برقراری ارتباط و بیان شفاف و مؤثر اشاره دارد. میگوید که کسی با علم و آگاهی میتواند به راحتی و به طور فصیح صحبت کند، انگار که از الف و ب اولیه و پایهای شروع کرده و درک عمیقی از مفاهیم دارد. این بیان همچنین میتواند به نسبتهای خدایی و انسانی اشاره کند، یعنی دانش و حکمت از دو منبع مختلف، یکی انسانی و دیگری روحانی.
همچو الف راست به عهد و وفااول و آخر شده بر انبیا
هوش مصنوعی: مانند حرف "الف" که آغاز و پایان است و همیشه به عهد و وفا پایبند میماند، پیامبران نیز در تمام مراحل خود وفادار و راستگو بودهاند.
نقطهٔ روشن‌تر پرگارِ «کن»نکتهٔ پرگارترین سخن
هوش مصنوعی: نقطهای که با پرگار مشخص می‌شود، بیانگر مهمترین و دقیقترین نکته است.
از سخن او، ادب آوازه‌ایوز کمر او، فلک اندازه‌ای
هوش مصنوعی: سخنان او به عنوان نشانهای از ادب در جامعه شناخته می‌شود و قامت او به اندازه‌ای بلند و باارزش است که مانند فلک میباشد.
کبر جهان گرچه بسر بر نکردسر به جهان هم به جهان در نکرد
هوش مصنوعی: عظمت و arrogance این دنیا هرچقدر هم که زیاد باشد، در نهایت هیچ چیز از خود به جا نمیگذارد و به زندگیام در این جهان هم تأثیری ندارد.
عصمتیان در حرمش پردگیعصمت از او یافته پروردگی
هوش مصنوعی: عصمتداران در آستان او به پاکی و خردمندی دست یافتهاند و از لطف و پرورش او بهرهمند شدهاند.
تربتش از دیده جنایت ستانغربتش از مکه جبایت ستان
خاک او از چشمان انسانها ظلم و ستم و گناه را میگیرد (پاک و بینا می‌کند) و دوری و غربت او (در مدینه) از مکه، جبایت میگیرد.
خامشی او سخن دلفروزدوستی او هنر عیب‌سوز
هوش مصنوعی: سکوت او جذاب و دلنشین است و دوستیاش هنری است که عیبها را میپوشاند.
فتنه فرو کشتن ازو دلپذیرفتنه شدن نیز برو ناگزیر
هوش مصنوعی: خواباندن یا خاموش کردن فتنهها و مشکلات برای انسان لذتبخش است، اما در نهایت گرفتار شدن در دام این فتنهها نیز از آن گریزی نیست.
بر همه سر خیل و سر خیر بودقطب گران‌سنگ سبک‌سیر بود
هوش مصنوعی: این جمله به نوعی از فضیلت و مقام عالی اشاره دارد. میگوید که در جمع و در میان مردم، کسی که دارای ویژگیهای برجسته و نیکو است، همیشه مورد توجه و احترام قرار میگیرد و از سایرین سبقت میگیرد. این شخص با سبکی و آسودگی در زندگی خود، ارزشها و خوبیها را به نمایش میگذارد.
شمع الهی ز دل افروختهدرس ازل تا ابد آموخته
هوش مصنوعی: شمع الهی از دل پرشور خود درسی را یاد گرفته که از آغاز تا همیشه ادامه دارد.
چشمهٔ خورشید که محتاج اوستنیم هلال از شب معراج اوست
هوش مصنوعی: چشمهٔ نور خورشید که به آن نیاز دارد، هلال نیمی از شب است که به خاطر زیباییاش در آسمان میدرخشد.
تخت‌نشین شب معراج بودتخت نشان کمر و تاج بود
هوش مصنوعی: در شب معراج، بستر و جایگاه اصلی او با نشانههایی از کمربند و تاج زینتافته بود.
داده فراخی نفس تنگ رانعل زده خنگ شب‌آهنگ را
هوش مصنوعی: در اینجا، صحبت از آن است که به کسی که دچار تنگی نفس است، در حالی که شب و سکوت اطراف او را احاطه کرده، فرصتی برای آرامش و تنفس بهتر داده شده است. به عبارت دیگر، در فضایی دلتنگ و تاریک، امکان آزاد شدن و تنفس آسان فراهم گردیده است.
از پی باز آمدنش پای بستموکبیان‌ِ سخن ابلق به‌دست
هوش مصنوعی: بعد از اینکه او بازگشت، گروهی از سخنوران با دستهای روشن و درخشان به دنبالش آمدند.
چون تک ابلق به تمامی رسیدغاشیه‌دار‌ی به نظامی رسید
هوش مصنوعی: وقتی که اسب آبیسفید به تمامی جمال و زیبایی خود رسید، به طور مرتب و منظم به نمایش درآمد.