شمارهٔ ۳۰۰
هوش مصنوعی: این شعر به نگرش عارفانه و فلسفی شاعر در مورد وجود، مستی و معرفة خداوند می‌پردازد. او به این نکته اشاره می‌کند که در خرابات (محل خلوت و سکر) واقعی، عراقی وجود ندارد و در واقع، دیوانگی و مستی در آنجا مهم‌تر از مسایل دنیوی نیست. شاعر به اهل راز اشاره می‌کند که فقط با دیده دل می‌توانند کرامات و حقایق را مشاهده کنند.
او تأکید می‌کند که دوگانگی وجود ندارد و در عشق به دوست، خود را فراموش می‌کنیم. خودپرستی و غفلت از حقیقت انسان را مرده‌دل می‌کند، در حالی که انسان زنده‌دل در غم خود نمی‌ماند. در نهایت، او به بینش افرادی اشاره می‌کند که از ظواهر دنیا عبور کرده و به حقیقت می‌رسند و تأکید می‌کند که امیدوار است از تصورات نادرست خود خارج شود، زیرا این توهمات مانع از رسیدن به حقیقت‌اند.
خراباتِ مردان خرابات نیستدر آن مصطبه عزّی ولات نیست
هوش مصنوعی: در جایی که مردان واقعی حضور دارند، خراباتی وجود ندارد; در آن مکان، نشانی از طمع و خودخواهی نیست.
در اوقاتِ دیوانگانِ الستمهم تر ز مستی مهمّات نیست
هوش مصنوعی: در زمانهای دیوانگانِ عالم، مهم‌تر از سرخوشی و شادی، مسائل و موضوعات اصلی و اساسی وجود ندارد.
به عین الیقین دیده اند اهلِ رازکراماتِ مردان ملاقات نیست
هوش مصنوعی: اهل معرفت و راز، به روشنی و یقین میبینند که ملاقات با بزرگان و اولیا، به صورت خاص و کراماتی که از آنها برجسته است، ممکن نیست.
دو وجهی بود نه یکی محض شرکاگر ذات مستغرق ذات نیست
هوش مصنوعی: در اینجا به این نکته اشاره شده که وجود خداوند دارای دو جنبه است و تنها به یک جنبه نمیتوان بسنده کرد. اگر ذات خداوند در ذات خودش غرق شده باشد، دیگر نمیتوان او را به طور کامل شناخت و این مسأله ممکن است به معناي شرک باشد. در واقع، شناخت خداوند نیازمند توجه به ابعاد مختلف وجود اوست و این شناخت باید در چارچوبی انجام شود که از انحراف به سوی شرک دور باشد.
همه مات باشند و در دوست محوسرِ خویش گیر ار سر مات نیست
هوش مصنوعی: اگر همه در عشق و محبت دوست غرق شوند و متوجه خود نباشند، تو هم اگر در این حالت نیستی و بیخبر از خودت هستی، به خودت بپرداز.
بلی خودپرستان همه میّت اندولی زنده دل را غم مات نیست
هوش مصنوعی: بله، خودپرستان همه مردهاند، اما کسی که دل زنده و پر از زندگی دارد، از غم مرگ نمیترسد.
اگر خود پیاده ست و گر شه سوارمجالِ توقّف در اوقاف نیست
هوش مصنوعی: اگر شخصی پیاده باشد یا یک پادشاه سوار بر اسب، هیچ فرصتی برای توقف و درنگ وجود ندارد.
به الّا الله از لا اگر بگذریدگر حاجتِ نفی و اثبات نیست
هوش مصنوعی: اگر از مفهوم وجود و عدم بگذری و به حقیقت مطلق برسید، دیگر نیازی به بحث درباره اثبات یا نفی نخواهد بود.
برون رفتگان راز کونِ خودیمحالاتِ دنیا مبالات نیست
هوش مصنوعی: کسانی که از دنیای مادی و ظاهری فاصله گرفتهاند، دیگر به مشکلات و ناچیزات این دنیا اهمیت نمیدهند.
نزاری برون کن محال از دماغکه طامات کردن مجالات نیست
هوش مصنوعی: بهتر است به دنبال کارهای غیر ممکن نروید، زیرا در این دنیا امکان انجام بسیاری از کارها وجود ندارد.
چو دعویّ آن می کنی در سلوککه الّا به فقرم مباهات نیست
هوش مصنوعی: وقتی در مسیر سلوک ادعا میکنی که فقط به خاطر فقر است که میتوانی به خود ببالید و افتخار کنی، باید توجه داشته باشی که این تنها جنبهای از حقیقت است.
فقیر ار نباشد ملامت پذیریقین دان که جز مرد طامات نیست
هوش مصنوعی: اگر کسی فقیر نباشد و مورد سرزنش قرار بگیرد، بدان که او جز یک مرد فریبنده و گمراه نیست.
اگر با تو بد می کند بد خموشبد و نیک خود بی مکافات نیست
هوش مصنوعی: اگر کسی با تو بدرفتاری می‌کند، بهتر است که ساکت بمانی، زیرا اعمال بد و خوب هر فرد عواقبی دارند و هیچ چیزی بیپاسخ نمی‌ماند.