بخش ۲۳ - حذر از ناجنس
هوش مصنوعی: این متن هشدارهای اخلاقی در مورد انتخاب هم‌صحبت و دوستی را بیان می‌کند. شاعر به ما می‌آموزد که از همراهی با افراد ناپسند و فرومایه پرهیز کنیم، زیرا آنها نمی‌توانند برای ما خیری به ارمغان بیاورند و تنها باعث پشیمانی می‌شوند. همچنین تاکید می‌شود که دوستی واقعی باید پاکیزه‌خو و وفادار باشد. با انتخاب نادرست هم‌صحبت، ممکن است در زندگی دچار مشکلات و ناراحتی‌های زیادی شویم. در نهایت، به این نکته اشاره می‌شود که اگر تحت فشار قرار گرفتیم، باید با هوشیاری و عقل خود عمل کنیم تا دچار جنون و مشکلات بزرگ‌تر نشویم.
مکن تا توانی به ناجنس میلمنه خانه بنیاد بر راهِ سیل
هوش مصنوعی: به هیچ وجه به چیزهای بیکیفیت و نامناسب تمایل نشان نده و در کارهایت اساس و بنیانیگزاری نکن که پایدار نیست و مانند سیل به راحتی خراب می‌شود.
بود صحبت ناسزا فی‌المثلچو مستی که افعی نهد در بغل
هوش مصنوعی: گفتن حرفهای زشت و بیهوده مثل آن است که مستی افعی را در آغوش بگیرد.
ز جاهل بترس این مثل هم خوش استکه در زیر خاکسترش آتش است
هوش مصنوعی: از نادان پرهیز کن، زیرا او مانند آتش زیر خاکستر است که به ظاهر خاموش به نظر میرسد اما در واقع همیشه آماده شعلهور شدن است.
حذر کن ز هم صحبتِ ناپسندکه از تَخم حنظل محال است قند
هوش مصنوعی: مواظب باش با افرادی که خوب نیستند، معاشرت نکنی؛ چون از دانههای تلخ حنظل هرگز شیرینی بهدست نمیآید.
چو ضایع کنی بهرۀ روزگارپشیمانی آن‌گه نیاید به کار
هوش مصنوعی: اگر بهرهبرداری از زمان را بیملاحظه و غیرمسئولانه هدر دهی، زمانی که به پشیمانی بیفتی، دیگر هیچ فایدهای نخواهد داشت.
حریفی مکن با فراتر نشینوگرنه به حسرت بر آذر نشین
هوش مصنوعی: با کسی که از تو بالاتر است، رقابت نکن؛ وگرنه به حسرت و افسوس دچار خواهی شد.
به صابون بشوی از فرومایه دستوز آن که‌الفتش با فرومایه هست
هوش مصنوعی: دستت را با صابون بشوی تا از جمع افرادی که ارزش کمتری دارند دور شوی، زیرا دوستی با کسانی که خود را پایینتر از آنچه هستند میبینند، تو را نیز بیارزش می‌کند.
فرومایه را رَه مده زینهارکه هرگز به خیرت نیاید به کار
هوش مصنوعی: نباید به انسانهای بیارزش و کمتجربه اجازه دهی که در کارها و تصمیمات تو دخالت کنند، زیرا همکاری با آنها به نفع تو نخواهد بود و چیزی جز ضرر برایت به همراه نخواهد داشت.
به کُل از حریفِ مُعَربد ببُرکه از خود ندارد خبر چون شتر
هوش مصنوعی: از دشمنی که هیچگونه آگاهی از خود ندارد، فاصله بگیر؛ زیرا مانند شتری است که فقط به جلو میخزد و از محیطش بیخبر است.
بدان تا بدانی که معنیِ دوستحریفِ وفادارِ پاکیزه خوست
هوش مصنوعی: بدان که معنا و مفهوم دوست در واقع همان همراهی وفادار و خوشنهادی است که پاک و بیآلایش است.
دو مشکل بود هر دو در در کثیفکه بد مست و بد خفت باشد حریف
هوش مصنوعی: دو مشکل در یک نقطه وجود دارد: یکی اینکه در این مکان کثیف، فردی بدخو و بدرفتار، رفیقی برای هم نشینی وجود دارد.
ازین هر دو واجب شناس احترازوگر نه مکن کار بر خود دراز
هوش مصنوعی: از این دو واجب، دوری کن وگرنه کار را بر خود سخت نکن.
اگر عاجز آیی به دفع بلابه دستِ جنونی شوی مبتلا
هوش مصنوعی: اگر نتوانی بلایی را از خود دور کنی، به وسیله یک جنون و دیوانگی گرفتار میشوی.