شمارهٔ ۱۰ - از خون جوانان وطن لاله دمیده
هوش مصنوعی: عارف قزوینی در مقدمه تصنیف خود اشاره می‌کند که این اثر در دوره دوم مجلس شورای ایران و به یاد حیدرخان عمواوغلی، به عنوان یکی از قربانیان آزادی در آغاز انقلاب مشروطه سروده شده است. شاعر در متن تصنیف به مظلومیت وطن و جوانان آن اشاره می‌کند و از چرخ فلک به خاطر بدرفتاری و کینه‌اش نسبت به مردم می‌نالد. او به فساد و بی‌توجهی دولت‌مردان اشاره می‌کند و از شرایط نابسامان می‌گوید که جوانان کشور را به کام مرگ می‌کشاند. در نهایت، عارف بر عشق و فداکاری عاشقان وطن تأکید می‌کند و زندگی را بی‌ارزش می‌داند اگر هدف آن آزادی و عزت وطن نباشد.
عارف قزوینی در دیوان خود و در مقدمه‌ای بر این تصنیف، آورده‌است:
هوش مصنوعی: عارف قزوینی در دیوانش و در مقدمه‌ای که بر این تصنیف نوشته، بیان کرده است:
این تصنیف در دورهٔ دوم مجلس شورای ایران در تهران ساخته شده‌است. به واسطهٔ عشقی که حیدرخان عمواوغلی بدان داشت، میل دارم این تصنیف به یادگار آن مرحوم طبع گردد. این تصنیف در آغاز انقلاب مشروطه ایران به یاد اولین قربانیان آزادی سروده شده‌است.
هوش مصنوعی: این آهنگ در دورهٔ دوم مجلس شورای ایران در تهران ایجاد شده است. به دلیل علاقهای که حیدرخان عمواوغلی به آن داشت، تمایل دارم که این آهنگ به یاد او منتشر شود. این آهنگ در آغاز انقلاب مشروطه ایران به یاد نخستین قربانیان آزادی سروده شده است.
هنگام می و فصل گل و گشت و چمن شددربار بهاری تهی از زاغ و زغن شد
هوش مصنوعی: در زمان نوشیدنی و فصل شکفتن گلها و سرسبز شدن چمن، دربار بهاری خالی از پرندگان زشت و بدخلق شد.
از ابر کرم خطهٔ ری رشگ ختن شددلتنگ چو من مرغ قفس بهر وطن شد
خطهی ری آنقدر از بارش باران بهرمند گشته و سرسبز شده که مایهی حسادت و رشگ دشت ختن گشتهاست و پرندههای اسیر همچون جان من که عاشق وطن است، دلتنگ هستند.
چه کج رفتاری ای چرخ! چه بد کرداری ای چرخ!سر کین داری ای چرخ! نه دین داری، نه آیین داری ای چرخ!
هوش مصنوعی: چقدر رفتار تو نادرست و ناپسند است! چه اعمال بدی از تو سر میزند! تو به دنبال انتقام هستی و نه به اصولی پایبند هستی و نه به هیچ باور و مذهبی!
از خون جوانان وطن لاله دمیدهاز ماتم سرو قدشان سرو خمیده
هوش مصنوعی: از خون جوانان کشورمان، گلهای سرخ بوجود آمده و به خاطر غم فقدان آنها، قامت درختان بلند ما خم شده است.
در سایۀ گل بلبل ازین غصه خزیدهگل نیز چو من در غمشان جامه دریده
هوش مصنوعی: در زیر سایه گل، بلبل به خاطر این غم پنهان شده است و گل هم مانند من، به خاطر این درد و غم، لباسش پاره شده است.
چه کج‌رفتاری ای چرخ! چه بد کرداری ای چرخ!
هوش مصنوعی: ای روزگار! چقدر به ما ظلم میکنی و چقدر بد رفتار میکنی!
خوابند وکیلان و خرابند وزیرانبردند به سرقت همه سیم و زر ایران
هوش مصنوعی: وکیلها در خوابند و وزیران در حال فساد هستند؛ همه داراییهای ایران، شامل طلا و نقره، به طور نامشروع دزدیده شده است.
ما را نگذارند به یک خانۀ ویرانیا رب بستان داد فقیران ز امیران
هوش مصنوعی: ما را در یک خانهٔ خراب تنها نگذارید، ای خدا، کمک کن تا فقرای نیازمند از دست ثروتمندان متمول چیزی دریافت کنند.
چه کج رفتاری ای چرخ! چه بد کرداری ای چرخ!سر کین داری ای چرخ! نه دین داری، نه آیین داری ای چرخ!
هوش مصنوعی: ای گردونهٔ حوادث، چه رفتار نابجا و ناپسندی داری! چه کارهای بدی انجام میدهی! گویی سر کینه و دشمنی داری و نه به مذهب اهمیت میدهی و نه به اصول و آداب.
از اشک همه روی زمین زیر و زبر کنمشتی گرت از خاک وطن هست به سر کن
آنقدر گریه کن که اشکهایت زمین را دگرگون کند؛ اشاره به شدت غم و اندوه دارد.اگر مشتی خاک سرزمینت داری، آن را بر سر خود بریز؛ این یک رسم قدیمی ایرانی است که هنگام غم و اندوه یا سوگواری، خاک بر سر میریختند.
غیرت کن و اندیشۀ ایام بتر کناندر جلو تیر عدو سینه سپر کن
هوش مصنوعی: با غیرت و دقت به وضعیتهای ناگوار فکر کن و در برابر دشمن با قدرت بایست و از خود دفاع کن.
چه کج رفتاری ای چرخ! چه بد کرداری ای چرخ!سر کین داری ای چرخ! نه دین داری، نه آیین داری ای چرخ!
هوش مصنوعی: ای چرخ، چه رفتاری عجیب و غریب داری! چه بدیهایی مرتکب میشوی! تو به دنبال کینهای و نه به اصول و آیینهایت پایبندی!
از دست عدو نالۀ من از سر درد استاندیشه هر آن کس کند از مرگ، نه مرد است
هوش مصنوعی: من از درد و رنجی که دشمن به من وارد کرده، ناله میزنم. هر کسی که در فکر مرگ باشد، در حقیقت به معنای واقعی برای زندگی نزیسته است.
جانبازی عشاق نه چون بازی نرد استمردی اگرت هست، کنون وقت نبرد است
هوش مصنوعی: فداکاری عاشقان مانند یک بازی نیست. اگر مردانگی در تو هست، اکنون زمان جنگ و تلاش است.
چه کج رفتاری ای چرخ! چه بد کرداری ای چرخ!سر کین داری ای چرخ! نه دین داری، نه آیین داری ای چرخ!
هوش مصنوعی: ای چرخ فلک! چه رفتار نادرستی داری! چه نیکی نکردهای! در دل خود کینه جای دادهای و نه به دین اهمیت میدهی و نه به اصول و قوانین.
عارف ز ازل تکیه بر ایام نداده‌ستجز جام به کس دست چو خیام نداده‌ست
هوش مصنوعی: عارف از گذشته هیچ اتکایی به روزگار نکرده و تنها به کسی مانند خیاط که جام میدهد، دل خوش نمیکند.
دل جز به سر زلف دلارام نداده‌ستصد زندگی ننگ به یک نام نداده‌ست
هوش مصنوعی: دل هیچ وقت به غیر از موی زیبا و دلنشین معشوقهاش وابسته نشده است و برای یک زندگی بی‌ارزش، به خاطر یک نام بیاهمیت، شرمنده نیست.
چه کج رفتاری ای چرخ! چه بد کرداری ای چرخ!سر کین داری ای چرخ! نه دین داری، نه آیین داری ای چرخ!
هوش مصنوعی: ای چرخ (سرنوشت) چه رفتاری کج و نادرستی داری! چه ظلمی را انجام میدهی! به نظر میرسد که همیشه با کینه عمل میکنی و نه به اصول دین اعتنایی داری و نه به قوانین اخلاقی.