بخش ۵ - حکایت در مذلت بسیار خوردن
هوش مصنوعی: این متن درباره‌ی ماجرایی است که راوی از بصره آورده و به داستانی از یک مرد مسکین و کلانی در خرماستان می‌پردازد. مردی در تلاش برای خوردن خرما از درختی به سختی به زمین می‌افتد و به بی‌عفتی و نداشتن کنترل بر شکم خود اشاره می‌شود. این داستان به نوعی به نقد حرص و ولع انسان‌ها در خوردن و نیازهای مادی می‌پردازد و تأکید می‌کند که شکم همواره بنده‌ای است که نمی‌توان آن را با مال و منال پر کرد و در نهایت به خاک بازمی‌گردد.
چه آوردم از بصره دانی عجبحدیثی که شیرین تر است از رطب
هوش مصنوعی: از بصره چه خبری آوردهام که داستان آن به اندازهٔ رطب شیرین است.
تنی چند در خرقه راستانگذشتیم بر طرف خرماستان
هوش مصنوعی: گروهی از ما در کنار باغ خرما عبور کردیم که در آنجا افرادی با لباس منظم و مشخص در حال رفت و آمد بودند.
یکی در میان معده انبار بودز پر خواری خویش بس خوار بود
هوش مصنوعی: یک نفر در دل و درون خود غم جمع کرده بود و از بیخودی و یأس به شدت ناامید و خوار به نظر میرسید.
میان بست مسکین و شد بر درختوز آنجا به گردن در افتاد سخت
هوش مصنوعی: میان فقیر و درخت فاصلهای وجود داشت و از آنجا غلتی به گردن او افتاد.
نه هر بار خرما توان خورد و بردلت انبان بد عاقبت خورد و مرد
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که همیشه نمی‌توان از چیزهای خوب بهرهمند شد و گاهی اوقات انسان عواقب بدی را تجربه می‌کند. اگر کسی به فکر فقط کسب سود یا بهرهوری باشد، ممکن است در پایان با مشکل یا نتیجهای ناگوار روبهرو شود.
رئیس ده آمد که این را که کشت؟بگفتم مزن بانگ بر ما درشت
هوش مصنوعی: دهیار آمد و پرسید که چه کسی این را کشت؟ من پاسخ دادم که با tone تند و تیز بر ما فریاد نزن.
شکم دامن اندر کشیدش ز شاخبود تنگدل رودگانی فراخ
هوش مصنوعی: شکم به دامن کشیده شده بود و به خاطر دل تنگش، رودخانهای وسیع را در بر گرفته بود.
شکم بند دست است و زنجیر پایشکم بنده نادر پرستد خدای
هوش مصنوعی: شکم به دست انسان وصل است و زنجیری که به پای او بسته شده، نشاندهندهی وابستگی او به شکم و نیازهای مادیاش است. در این بین، نادر (یک شخصیت تاریخی) به ستایش خدا می‌پردازد.
سراسر شکم شد ملخ لاجرمبه پایش کشد مور کوچک شکم
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وقتی کسی دچار دردسر و مشکل می‌شود، ممکن است دیگران را نیز به دردسر بیندازد. در اینجا، به تصویری اشاره دارد که در آن موجودی بزرگتر (ملخ) به خاطر مشکلاتش، موجودی کوچکتر (مور) را زیر پا میگذارد و به نوعی آن را تحت تأثیر قرار میدهد. در واقع، مشکلات و ناملایمات گاهی اوقات میتوانند بر زندگی دیگران نیز تأثیر بگذارند.
برو اندرونی به دست آر، پاکشکم پر نخواهد شد الّا به خاک
هوش مصنوعی: به درون برو و به دست خود کار کن، زیرا شکم پر نخواهد شد مگر با خاک (به معنای تلاش و کوشش).