غزل شمارهٔ ۲۵
هوش مصنوعی: این متن شعر از سعدی به بررسی مفهوم قضا و قدر و نقش خداوند در زندگی انسان‌ها می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که اگر خدا نباشد، هیچ شفاعتی از پیامبران سودی نخواهد داشت و همه چیز به اراده الهی وابسته است. او به سرنوشت فرعون اشاره می‌کند که حتی با وجود قدرتش، نتوانست از سرنوشت شوم خود فرار کند. همچنین نشان می‌دهد که کارهای انسان‌ها و نتایج آن‌ها مقدر شده است و تلاش برای تغییر ذات و سرشت اشیاء بی‌ثمربود. در نهایت، شاعر به خواننده هشدار می‌دهد که در زندگی خود به سرنوشت و قضا رضایت داشته باشند زیرا آنچه مقدر شده، قطعی است و تغییر ناپذیر.
اگر خدای نباشد ز بنده‌ای خشنودشفاعت همه پیغمبران ندارد سود
هوش مصنوعی: اگر خداوندی وجود نداشته باشد، شفاعت هیچ پیامبری برای بندگان فایدهای نخواهد داشت.
قضای کن فیکون است حکم بار خدایبدین سخن سخنی در نمی‌توان افزود
هوش مصنوعی: الهی که هر چیزی به خواست و اراده تو ایجاد میشود، حکم خداوند است. به این گفته، هیچ کلمهای نمی‌توان اضافه کرد.
نه زنگ عاریتی بود بر دل فرعونکه صیقل ید بیضا سیاهیش نزدود
هوش مصنوعی: این شعر بیان می‌کند که دل فرعون از طبیعت واقعیاش تغییر نکرد و هیچ چیز نمیتوانست آن را پاک کند. حتی قدرت و معجزهای مانند ید بیضا هم نتوانست سیاهی و زشتی درون او را از بین ببرد. در واقع، او هرگز نتوانست به خاطر کارهای نادرستش از زشتیهایش فاصله بگیرد.
بخواند و راه ندادش کجا رود بدبخت؟ببست دیدهٔ مسکین و دیدنش فرمود
هوش مصنوعی: او را صدا زد و اجازه نداد کجا برود، بدبختی او را کجا خواهد برد؟ چشمان این بیچاره را بست و دستور داد که او را ببیند.
نصیب دوزخ اگر طلق بر خود اندایدچنان در او جهد آتش که چوب نفط اندود
طلق/talgh/سنگ شفاف ورقه شونده و نسوز
قلم به طالع میمون و بخت بد رفته‌ستاگر تو خشمگنی ای پسر وگر خشنود
هوش مصنوعی: اگر تو خشمگینی، به نظر میرسد که نوشتن و خوشبختی به طالع نیامده است. اما اگر راضی و خوشحال باشی، اوضاع بهتر خواهد بود.
گنه نبود و عبادت نبود و بر سر خلقنبشته بود که این ناجی است و آن مأخوذ
هوش مصنوعی: هیچ گناهی نبوده و عبادتی هم در کار نبوده است. اما بر سر مردم نوشته شده بود که این شخص نجاتدهنده است و آن شخص گرفتار است.
مقدر است که از هر کسی چه فعل آیددرخت مقل نه خرما دهد نه شفتالود
هوش مصنوعی: سرنوشت تعیین کرده است که هر فردی چه عمل و رفتاری از خود نشان می‌دهد. درختی نمیتواند محصولی بلااستثنا بدهد؛ نه از آن درخت خرما میتوان توقع میوه داشت و نه از آن شفتالو.
به سعی ماشطه اصلاح زشت نتوان کردچنان که شاهدی از روی خوب نتوان سود
هوش مصنوعی: با تلاش و کوشش نمی‌توان یک زشتی را به زیبایی تبدیل کرد، همانطور که از زیبایی یک چهره نمی‌توان بهرهبرداری کرد.
سیاه زنگی هرگز شود سپید به آب؟سپید رومی هرگز شود سیاه به دود؟
هوش مصنوعی: آیا ممکن است چیز سیاه هرگز به وسیله آب سفید شود؟ و آیا ممکن است چیز سفید هرگز به خاطر دود سیاه شود؟
سعادتی که نباشد طمع مکن سعدیکه چون نکاشته باشند مشکل است درود
هوش مصنوعی: اگر خوشبختی نباشد، به آن امید نبند. سعدی میگوید که چون چیزی را نکاری، انتظار برداشت خوب و خوشایند از آن میرود که دشوار خواهد بود.
قلم به آمدنی رفت اگر رضا به قضادهی و گر ندهی بودنی بخواهد بود
هوش مصنوعی: اگر قلم ثبت کرد که چیزی به وجود بیاید و تو بخواهی با رضایت یا عدم رضایت خود نسبت به سرنوشت عمل کنی، در هر حال آن چیز خواهد آمد.