غزل شمارهٔ ۳۸
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به اهمیت خودآگاهی و توجه به رفتارهای خود اشاره می‌کند. او به افراد یادآوری می‌کند که وقتی به جای خود ننشسته و با دیگران درگیر می‌شوند، تنها خود را به دردسری دامن می‌زنند. دشمنیِ نادانانه با دیگران و نادیده گرفتن خطاهای خود نتیجه‌ای جز آسیب به خود ندارد. شاعر همچنین به بی‌توجهی به پیامدهای اعمال تاکید می‌کند و می‌گوید که بهتر است به جای شنیدن نداهای دیگران، به نقاط ضعف و اشتباهات خود بیندیشیم. در پایان، توصیه می‌کند که ابتدا باید رضایت خداوند را در نظر بگیریم و بعد به فکر خواسته‌های خود باشیم.
ای روبهک چرا ننشینی به جای خویشبا شیر پنجه کردی و دیدی سزای خویش
هوش مصنوعی: ای روباه، چرا در جایی که متعلق به خودت است نمینشینی؟ با شیر درافتادی و حالا نتیجهاش را دیدی.
دشمن به دشمن آن نپسندد که بی‌خردبا نفس خود کند به مراد و هوای خویش
هوش مصنوعی: دشمن نمیپسندد که کسی با نادانی خود به خواستهها و آرزوهایش برسد.
از دست دیگران چه شکایت کند کسیسیلی به دست خویش زند بر قفای خویش
هوش مصنوعی: کسی که خود به خود آسیب میزند، نمیتواند از دیگران شکایت کند. این فرد باید بداند که تقصیر در نهایت متوجه خودش است، زیرا او به خود آسیب رسانده و باید مسئولیت عملش را بپذیرد.
دزد از جفای شحنه چه فریاد می‌کندگو گردنت نمی‌زند الا جفای خویش
دزد از رفتار خشونتآمیز شحنه و پاسبان چرا شکایت می‌کند. او فقط به خاطر بدرفتاری خود، این وضعیت را به وجود آورده و عقوبت کارهای خودش را میبیند.
خونت برای قالی سلطان بریختندابله چرا نخفتی بر بوریای خویش
ای انسان نادان خون تو را به خاطر دزدیدن قالی پادشاه ریختند. و تو را کشتند؛ چرا روی حصیر خود نخوابیدی و بر آن مقدار قناعت نکردی؟(و طمع به دست آوردن قالی پادشاه را داشتی؟)
گر هر دو دیده هیچ نبیند به اتفاقبهتر ز دیده‌ای که نبیند خطای خویش
هوش مصنوعی: اگر هر دو چشم چیزهایی نبینند، بهتر از این است که چشمی که نمیبیند، اشتباهات خودش را نبیند.
چاه است و راه و دیدهٔ بینا و آفتابتا آدمی نگاه کند پیش پای خویش
هوش مصنوعی: در اینجا مفهوم این است که انسان باید با دقت و هوشیاری، مسیر زندگی را ببیند و در انتخابهای خود هوشمندانه عمل کند. در این مسیر، چاهها و موانع وجود دارند، اما اگر فرد آگاه و بیدار باشد، میتواند از این خطرات فاصله بگیرد و زندگی بهتری را برای خود بسازد. آفتاب به عنوان نماد بینش و روشنایی به او کمک می‌کند تا بهتر ببیند و تصمیمات درستی بگیرد.
چندین چراغ دارد و بیراه می‌رودبگذار تا بیفتد و بیند سزای خویش
هوش مصنوعی: او خیلی چراغ و نور دارد اما در مسیر نادرستی قدم میگذارد. بگذار که سقوط کند تا عاقبت کارش را ببیند و نتیجهی اعمالش را درک کند.
با دیگران بگوی که ظالم به چه فتادتا چاه دیگران نکنند از برای خویش
هوش مصنوعی: به دیگران بگو که ظالم چگونه به سرنوشت بدی دچار شد، تا آنها برای خودشان هم چنین غلطی نکنند و به دام نیفتند.
گر گوش دل به گفتهٔ سعدی کند کسیاول رضای حق طلبد پس رضای خویش
هوش مصنوعی: اگر دل به سخنان سعدی گوش فرا دهد، ابتدا باید به رضایت خداوند توجه کند و پس از آن به رضایت خود.