غزل شمارهٔ ۶۳ - این غزل در تذکرهٔ مرآت الخیال امیر علیخان سودی به نام شیخ سعدی است
هوش مصنوعی: این شعر توصیفی از زیبایی و جاذبه معشوق است. شاعر به تشبیه معشوق پرداخته و او را به ویژگی‌های مختلفی چون سرو، خورشید، ماه و یاقوت تشبیه نموده است. او از احساسات عشق و زیبایی‌های ظاهری و باطنی معشوق سخن می‌گوید و همچنین به درد و رنج ناشی از عشق اشاره میکند. شاعر در نهایت به بینظیری و تأثیر این عشق در وجودش اشاره کرده و از احوال درونی و غم و شوق عاشقانه خود سخن می‌گوید.
بربود دلم در چمنی سرو روانیزرین کمری، سیمبری، موی میانی
هوش مصنوعی: دل من در چمنی سبز و خرم گرفتار شده است، جایی که سروی با قامت بلند و کمر طلایی، و موی شنی رنگ در وسط دارد.
خورشیدوشی، ماهرخی، زهره جبینییاقوت لبی، سنگدلی، تنگ دهانی
این بیت توصیف زیبایی‌های ظاهری یک شخص است. این فرد مانند خورشید درخشنده و جذاب است، چهره‌اش شبیه به ماه و زیبایی‌اش مانند زهره است. لب‌هایش به رنگ یاقوت می‌درخشد، اما از طرفی نیز به سنگدلی و سختی وی در برخورد اشاره دارد و در آخر به تنگی دهان او که یکی از ویژگی‌های زیبایی به شمار می‌رفته اشاره کرده است.
عیسی نفسی، خضر رهی، یوسف عهدیجم مرتبه‌ای، تاجوری، شاه نشانی
هوش مصنوعی: من عیسا هستم، برای هدایت و راهنمایی؛ خضر معنای سفرها و راه‌های نجات است. من یوسف هستم، نماد زیبایی و وفا در زمانه، و در اوج مقام و منزلت قرار دارم، چون شاهی که نشانی از قدرت و عظمت است.
شنگی، شکرینی، چو شکر در دل خلقیشوخی، نمکینی، چو نمک شور جهانی
هوش مصنوعی: به شادی و شیرینی همچون شکر در دل مردم باش و به شوخی و نمکینی مانند نمک در زندگی جهانیان.
جادوفکنی، عشوه‌گری، فتنه‌پرستیآسیب دلی، رنج تنی، آفت جانی
هوش مصنوعی: فریب‌کاری و جذبه‌نمایی، باعث درد دل و رنج تن شده و به جان آسیب می‌زند.
بیدادگری، کج کلهی، عربده‌جوییلشکرشکنی، تیر قدی، سخت کمانی
هوش مصنوعی: این عبارت به توصیف ویژگی‌ها یا صفات منفی یک فرد یا گروه می‌پردازد. بیدادگری نشان‌دهنده ظلم و ستم است، کج‌کلاهی به بی‌راهه رفتن فکر اشاره دارد، عربده‌جویی به جنجال و سروصدا کردن معنا می‌دهد، لشکرشکنی به قدرت نمایی و تضعیف دیگران مرتبط است، تیرقدی به دقت و قدرت در هدف‌گیری می‌پردازد و سخت کمانی نشان‌دهنده استحکام و مقاومت می‌باشد. در مجموع، این صفات به تصویر کشیدن صفات ناپسند و خشونت‌آمیز است.
در چشم امل معجزهٔ آب حیاتیدر باب سخن نادرهٔ سحر بیانی
هوش مصنوعی: در نگاه امل، شگفتی معجزه مانند آب حیات وجود دارد و سخن گفتن او به اندازه افسون و سحر جذاب است.
بی زلف و رخ و لعل لب او شده سعدیآهی و سرشکی و غباری و دخانی
هوش مصنوعی: سعدی می‌گوید که وجود یار بی‌زلف و رخ و لب زیبا، برای او باعث شده که درد و اندوهی عمیق احساس کند، به گونه‌ای که دلش به شدت غمگین و آزار دیده است.