قصیدهٔ شمارهٔ ۱۱ - در ستایش حضرت رسول (ص)
هوش مصنوعی: این متن شعری است که به تلاش و پایداری در راه حق و رسیدن به حقیقت و فضائل انسانی اشاره دارد. شاعر به رهروانی که با اراده و ثبات قدم در مسیر حق حرکت می‌کنند، تحسین می‌کند و آنها را از تاثیرات منفی ملامت دور می‌داند. همچنین به اهمیت نیکوکاری و پیامدهای اعمال اشاره می‌شود، به ویژه اینکه افراد باید از ظلم و ستم پرهیز کنند زیرا ستمکاران نیز روزی به عاقبت خود دچار می‌شوند.
شاعر توصیه می‌کند که دل را از وسوسه‌های دنیا دور کرده و بر حقیقت و صدق تمرکز کنند. او از مخاطبان می‌خواهد تا در پی شادمانی‌های زودگذر نروند که ممکن است به غم تبدیل شود. در پایان، شاعر به رحمت الهی و ثنای پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص)، اشاره می‌کند و می‌گوید که علم و حکمت را از او بیاموزند و در زندگی خود به دنبال ارتقاء معنوی و اخلاقی باشند.
چو مرد رهرو اندر راه حق ثابت‌قدم گرددوجود غیر حق در چشم توحیدش عدم گردد
هوش مصنوعی: وقتی که یک انسان در مسیر حقیقت ثابت و استوار باشد، دیگر وجود هر چیزی غیر از حقیقت در نظر او به صورت عدم و هیچ دیده می‌شود.
کمر بندد قلم‌کردار سر در پیش و لب بر همبه هر حرفی که پیش آید به تارک چون قلم گردد
هوش مصنوعی: انسان باید به کارهای خود توجه کند و در برابر هر چیزی که پیش میآید، با دقت و احتیاط واکنش نشان دهد. باید مانند قلمی باشد که با تفکر و نظر درست عمل می‌کند.
ز چوگان ملامت نادر آن کس روی برتابدکه در راه خدا چون گوی سر تا سر قدم گردد
هوش مصنوعی: کسی که در راه خدا قدم میگذارد و با تمام وجود به این مسیر ادامه میدهد، به راحتی نمیتواند انتقادها و ملامتها را تحمل کند؛ او باید مثل گوی در میدان چوگان، در برابر هر سختی مقاومت کند.
سم یکران سلطان را در این میدان کسی بیندکه پیشانی کند چون میخ و همچون نعل خم گردد
هوش مصنوعی: کسی میتواند قدرت و توانایی بینظیر سلطان را در این میدان مشاهده کند که به سختی و استقامت در برابر چالشها ایستاده و مانند میخی محکم و استوار باقی بماند، حتی اگر فشارها او را خم کند.
تو خواهی نیک و خواهی بد کن امروز ای پسر کاینجاعمل گر بد بود ور نیک بر عامل رقم گردد
هوش مصنوعی: امروز، پسر، هر کاری که بخواهی انجام بده؛ اگر عملت بد باشد، یا خوب، نتیجهاش بر عهده خودت خواهد بود.
مبین کز ظلمِ جباری، کم‌آزاری ستم بیندستمگر نیز روزی کشتهٔ تیغ ستم گردد
هوش مصنوعی: این بیت اشاره دارد به اینکه ظلم و ستم، عواقب و پیامدهایی دارد. کسی که ظلم می‌کند، به خیال خود شاید در امان باشد، اما در نهایت خود نیز از این ظلم آسیب میبیند و ممکن است روزی بهای ستمگریاش را بپردازد. انسانها نمیتوانند از دایرهی عدالت خارج شوند و در نهایت هرکس به نوعی به پیروزی یا مجازات خواهد رسید.
در این گرداب بی‌پایان منه بار شکم بر دلکه کشتی روز طوفان غرقه از بار شکم گردد
هوش مصنوعی: در این شرایط سخت و پرچالش، بار سنگین نیازها و خواستههایت را بر دل خود نگذار، زیرا در روزهای دشوار و طوفانی، این بار میتواند کشتی زندگیات را غرق کند.
به سعی ای آهنین دل مدتی باری بکش کآهنبه سعی آیینهٔ گیتی‌نما و جام جم گردد
هوش مصنوعی: به دنبال تلاش و همت قوی باش و برای مدتی بار سنگینی را تحمل کن تا اینکه تواناییات به گونهای تبدیل شود که مثل آینهای برای دنیای پیرامونت و مانند جام جمی باشد.
تکاپوی حرم تا کی، خیال از طبع بیرون کنکه محرم گر شوی، ذاتت حقایق را حرم گردد
هوش مصنوعی: تلاش برای رسیدن به مقامهای معنوی را متوقف کن و از خودت دور نشو. اگر خود را در مسیر حق قرار دهی، وجودت تبدیل به مکانی مقدس خواهد شد.
کبایر سهمگین سنگیست در ره مانده مردم راچنین سنگی مگر دایر به سیلاب ندم گردد
هوش مصنوعی: خطاهای بزرگ مانند یک سنگ عظیم در مسیر زندگی مردم هستند که آنها را متوقف می‌کند. تنها زمانی این سنگ میتواند از بین برود که با سیلابی مواجه شود و جابجا گردد.
غمی خور کان به شادی‌های بی‌اندازه انجامدچو بی‌عقلان مرو دنبال آن شادی که غم گردد
هوش مصنوعی: غم را تحمل کن، چرا که گاهی اوقات این غم به شادی‌های بی‌پایان منجر می‌شود. به دنبال شادیهایی که ممکن است به غم تبدیل شوند، نروید، زیرا این کار عقلانی نیست.
خداوندان فتح ملک و کسر دشمنان را گویبر ایشان چون بگشت احوال، بر ما نیز هم گردد
هوش مصنوعی: خدایان پیروزی بر کشور و شکست دشمنان را بر ایشان مقرر کردهاند و هنگامی که اوضاع تغییر کند، این موفقیتها نیز به ما خواهد رسید.
دلت را دیده‌ها بردوز تا عین الیقین گرددتنت را زخم‌ها برگیر تا کنز الحکم گردد
هوش مصنوعی: دل خود را با دیده‌ها پیوند بزن تا به یقین واقعی دست پیدا کنی. زخمهای بدنت را برطرف کن تا رازهای حكمت برایت آشکار شود.
درونت حرص نگذارد که زر بر دوستان پاشیشکم خالی چو نرگس باش تا دستت درم گردد
هوش مصنوعی: درونت را از حرص و طمع خالی کن و اجازه نده که به خاطر مال و ثروت، بر دوستانت بیرحمانه رفتار کنی. مانند نرگس، که شکم خالی دارد اما زیباییاش را حفظ کرده، تو نیز باید صبر کنی تا دستت به آنچه میخواهی برسد.
خداوندا گر افزایی بدین حکمت که بخشیدیمرا افزون شود بی‌آنکه از ملک تو کم گردد
هوش مصنوعی: ای خداوند، اگر به من دانایی بیشتری ببخشی، مرا در رشد و پیشرفت یاری کن، بدون اینکه از سلطنت و عظمت تو کاسته شود.
فتاد اندر تن خاکی، ز ابر بخششت قطرهمدد فرما به فضل خویش تا این قطره یم گردد
هوش مصنوعی: در دل این بدن خاکی، به من از رحمتت قطره‌ای عطا کن تا این قطره با لطف تو به دریا تبدیل شود.
امید رحمتست آری خصوص آن را که در خاطرثنای سید مرسل نبی محترم گردد
هوش مصنوعی: امید به رحمت وجود دارد، به ویژه برای کسانی که در دلشان عشق و ستایش پیامبر گرامی را حس می‌کنند.
محمد کز ثنای فضل او بر خاک هر خاطرکه بارد قطره‌ای در حال دریای نعم گردد
هوش مصنوعی: اگر کسی در مورد فضایل محمد (ص) سخن بگوید و از او یاد کند، همچون قطری در دریا خواهد بود که باعث گسترش نعمتها و برکات می‌شود.
چو دولت بایدم تحمید ذات مصطفی گویمکه در دریوزه صوفی گرد اصحاب کرم گردد
هوش مصنوعی: زمانی که نعمت و سعادت به من روی آورده است، باید ستایش و تمجید ذات پیامبر(ص) را به زبان بیاورم؛ زیرا در این حالت، در جمع نیکان و همنشینان بزرگان قرار میگیرم.
زبان را درکش ای سعدی ز شرح علم او گفتنتو در علمش چه دانی باش تا فردا علم گردد
هوش مصنوعی: ای سعدی، زبان را خوب درک کن، زیرا اینکه تو درباره علم او صحبت میکنی به چه معناست؟ تا زمانی که فردا بیاید، علم او ممکن است بیشتر روشن شود.
اگر تو حکمت آموزی به دیوان محمد روکه بوجهل آن بود کو خود به دانش بوالحکم گردد
هوش مصنوعی: اگر تو به دنبال دانش و حکمت هستی، به کتابهای محمد مراجعه کن؛ چرا که بوجهل (ابله) نیز با مطالعه آن میتواند به دانش و خرد تبدیل شود.
ز قعر جاودانی رست و صاحب مال دنیا شدهر آن درویش صاحبدل کز این در محتشم گردد
هوش مصنوعی: از عمق بیپایانی نجات یافت و صاحب ثروت دنیا شد هر درویش با دل پاک که با ورود به این در، محترم و با شخصیت خواهد شد.