قصیدهٔ شمارهٔ ۲۳ - قصیده
هوش مصنوعی: این شعر به تأمل دربارهٔ زندگی و مرگ می‌پردازد و به انسان یادآوری می‌کند که از اجلال و نمایش‌های دنیوی غافل نشود. شاعر می‌گوید که فرار از مرگ ممکن نیست و آنچه در دنیا به دست می‌آوری، ناپایدار است. مال و ثروت در نهایت به دیگران منتقل می‌شود و انسان‌ها در برابر مرگ برابر هستند. او به اهمیت اعمال خوب و تقوا اشاره می‌کند و خاطرنشان می‌سازد که در روز قیامت، اعمال فرد نشانهٔ شخصیت او خواهد بود. در نهایت، شاعر از خواننده می‌خواهد تا به زندگی معنادار و پرهیزگارانه توجه کند و از زندگی درست و حق‌مدار پیروی کند.
تو را ز دست اجل کی فرار خواهد بودفرارگاه تو دارالقرار خواهد بود
هوش مصنوعی: هیچگاه نمیتوانی از مرگ فرار کنی، زیرا محل امن تو همان جایی است که تقدیر برایت تعیین کرده است.
اگر تو ملک جهان را به دست آوردیمباش غره که ناپایدار خواهد بود
هوش مصنوعی: اگر به قدرت و مقام بزرگی دست یابی، فریبنده نباش که این مقام پایدار نخواهد بود.
به مال غره چه باشی که یک دو روزی بعدهمه نصیبهٔ میراث خوار خواهد بود
هوش مصنوعی: به چه چیزی مینازی که مال و ثروتت تنها برای مدت کوتاهی در اختیار توست و پس از مدتی به دیگران منتقل خواهد شد؟
تو را به تخته و تابوت درکشند از تختگرت خزانه و لشکر هزار خواهد بود
هوش مصنوعی: اگر در زندگی به دنبال قدرت و ثروت باشی، باز هم ممکن است به عاقبت تلخی دچار شوی و از مقام و جایگاهت به پایین کشیده شوی.
تو را به کنج لحد سالها بباید خفتتن تو طعمهٔ هر مور و مار خواهد بود
هوش مصنوعی: تو باید سالها در گوشه قبر خوابیده باشی و بدن تو طعمه هر مور و ماری خواهد شد.
اگر تو در چمن روزگار همچو گلیدمیده بر سر خاک تو خار خواهد بود
هوش مصنوعی: اگر در زندگی مانند گلی در باغی زیبایی، باید بدانید که در کنار تو مشکلات و سختیها نیز وجود خواهد داشت.
نیازمندی یاران نداردت سودیمگر عمل که تو را باز یار خواهد بود
هوش مصنوعی: اگر به یاری دیگران نیاز داری، در اصل آن یاری هیچ فایدهای ندارد مگر اینکه خودت عمل کنی، زیرا تنها در این صورت است که دوستان و یاران واقعی به یاریات خواهند آمد.
بسا سوار که آنجا پیاده خواهد شدبسا پیاده که آنجا سوار خواهد بود
هوش مصنوعی: بسیاری از افراد ممکن است در موقعیتی متفاوت از آنچه که اکنون هستند، قرار بگیرند؛ یعنی کسی که الان سوار است، ممکن است بعداً پیاده شود و برعکس.
بسا امیر که آنجا اسیر خواهد شدبسا اسیر که فرمانگذار خواهد بود
هوش مصنوعی: بسیاری از قدرتمندان ممکن است در شرایطی به گرفتار بیفتند و برعکس، بسیاری از کسانی که در وضعیت ضعیفتری هستند، روزی به مقام و قدرت خواهد رسید.
بسا امام ریایی و پیشوای بزرگکه روز حشر و جزا شرمسار خواهد بود
هوش مصنوعی: بسیاری از رهبران ظاهری و بزرگ که در دنیا به عنوان امام و پیشوا شناخته میشوند، در روز قیامت و حسابرسی شرمنده خواهند شد.
چرا ز حال قیامت دمی نیندیشیکه حال بیخبران سخت زار خواهد بود
هوش مصنوعی: چرا به وضعیت قیامت فکر نمیکنی؟ زیرا حال کسانی که در غفلت هستند، بسیار ناگوار خواهد بود.
بهشت می‌طلبی، از گنه نپرهیزی؟بهشت منزل پرهیزگار خواهد بود
هوش مصنوعی: اگر بهشت را میخواهی، اما از گناه دوری نمیکنی، باید بدان که بهشت مکانی برای پرهیزکاران است.
گذر ز باطل و مردانه حق‌پرستی کنز حق‌پرستی بهتر چه کار خواهد بود؟
هوش مصنوعی: از چیزهای بیمعنی عبور کن و به طور شجاعانه به دنبال حق باش؛ بهتر از پیروزی در راه حق چه کاری میتواند وجود داشته باشد؟
بساز چارهٔ رفتن که رهروان رفتندکه سعدی از تو سخن یادگار خواهد بود
هوش مصنوعی: راهی را برای رفتن آماده کن، چون مسافرانی که قبلاً رفتهاند در سفر هستند و نام سعدی از تو به یادگار خواهد ماند.
به قطره قطره حرامت عذابت خواهد بودبه ذره ذره حلالت شمار خواهد بود
هوش مصنوعی: هر قسمت از چیزی که حرام است، عذاب و سختی برای تو به همراه خواهد داشت، در حالی که هر جزء و ذره از آنچه که حلال است، موجب برکت و شمارش نیکویی برای تو خواهد شد.