حکمت شمارهٔ ۸۴
هوش مصنوعی: شاعر در این بیتها به مسألهی مشکلات گفتار و سنجش سخن اشاره میکند. او از ریش خود صحبت میکند و به شیخ میگوید که در مورد آن سوال میکند اما از محل آن سوال نمیکند. شاعر نتیجه میگیرد که بهترین روش ارتباط، احتیاط در گفتار و سنجش سخن است. او به این نکته تأکید میکند که باید در گفتار دقت کرد؛ زیرا دروغ به انسان آزادی نمیدهد و بهتر است که در بیان حقیقت صادق باشیم، حتی اگر باعث محدودیت ما شود. در نهایت، او به مفهومی اشاره میکند که سخن باید با دقت انتخاب شود تا از سوءتفاهم جلوگیری شود.
ریشی درون جامه داشتم و شیخ از آن هر روز بپرسیدی که چون است و نپرسیدی کجاست. دانستم از آن احتراز میکند که ذکر همه عضوی روا نباشد و خردمندان گفتهاند هر که سخن نسنجد، از جوابش برنجد.
من زخمی پنهان زیر لباسم داشتم. شیخ هر روز میپرسید اوضاع زخمت چطور است، اما هرگز نپرسید زخم کجای بدنت است. فهمیدم شیخ آگاهانه از پرسیدن اینکه زخم کجای بدنت است دوری میکند، چون ممکن بود زخم در ناحیهٔ خصوصی باشد و گفتن نام آن عضو، ناشایست و بیادبانه باشد و به صلاح نباشد. که عقلا گفتهاند کسی که سخن را نسنجد و با دقت نگوید، خود و طرف مقابل را میآزارد.
تا نیک ندانی که سخن عین صواب استباید که به گفتن دهن از هم نگشایی
تا یقین نداری حرفت کاملاً درست و سودمند است، نباید چیزی به زبان بیاوری.
گر راست سخن گویی و در بند بمانیبه زآن که دروغت دهد از بند رهایی
اگر راست بگویی و به خاطر راستگفتن، در بند بمانی، بهتر از آن است که با دروغ از بند آزاد شوی.