غزل شمارهٔ ۸۲
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر احساسات عمیق خود را درباره دوستی و عشق بیان می‌کند. او می‌گوید که هزار سختی هم تحمل کند، آسان‌تر از دوری از دوست است. او عشق را به یک سفر نزدیک تشبیه می‌کند که با همه دشواری‌هایش، هدفش همیشه دوست است. شاعر معتقد است که اگر کسی محبت را درک کند، هیچ چیزی نمی‌تواند او را از محبت دور کند و حتی در سختی‌ها، دوستی و ارادت او بر همه چیز غلبه دارد. او در نهایت بر این نکته تأکید می‌کند که خاموشی و صبر در مقابل جهل بر دانشمندان بهتر است و خود را نیز از هر گونه برتری دور می‌داند.
هزار سختی اگر بر من آید، آسان استکه دوستی و ارادت، هزار چندان است
هوش مصنوعی: اگر هزار مشکل و سختی هم به سراغم بیاید، باز هم برای من آسان است زیرا محبت و دوستیام نسبت به تو بسیار بیشتر از اینهاست.
سفر دراز نباشد به پای طالبِ دوستکه خارِ دشتِ محبت، گل است و ریحان است
سفر برای پای کسی که دوست را میطلبد دراز به نظر نمیآید. زیرا در قلمرو محبّت که به دشتی میماند، خارهای خلنده و رنج و سختی مثل گل و ریحان، لطیف و دوستداشتنی است . [ گل = گل سرخ / ریحان = گیاهی است علفی به رنگهای سفید و گلی و گاهی هم بنفش و مجتمع که در گنار برگهای انتهایی ساقه قرار دارند و به معنی هر گیاه خوشبوست ( گل و گیاه در ادبیات منظوم فارسی ) ] - منبع: شرح غزلهای سعدی
اگر تو جور کنی جور نیست، تربیت‌ستوگر تو داغ نهی، داغ نیست، درمان است
اگر تو بر من جور و ستم روا داری، آن را جوری در راه پرورش دادن تلقّی میکنم و اگر داغ گذاری، آن را وسیلهای برای درمان نهایی خویش میپندارم. [ تربیت = پروراندن، احسان و تفقّد نسبت به شاعر و دیگر زیردستان (لغتنامه) / داغ = سوزش و حرارت ] - منبع: شرح غزلهای سعدی
نه آبروی، که گر خون دل بخواهی ریختمخالفت نکنم، آن کنم که فرمان است
نه فقط آبرو، که اگر بخواهی خون دلم را هم بریزی، مخالفتی نمیکنم. آنچه دستور است انجام میدهم.
ز عقل من عجب آید صواب‌گویان راکه دل به دست تو دادن، خلاف در جان است
آنان که به پندار خویش صواب را تشخیص میدهند، از عقل من درشگفتند که چرا عاشق تو شدم. آری، اختلاف من با ایشان در این است که من جان دادهام، ولی ایشان میپندارند که من تنها دل دادهام و عاشق شدهام. [ صواب‌گویان = راستگویان، درستگویان، کسانی که سخن به صواب گویند، مقابل خطاگویان / خلاف = اختلاف، قبول نکردن / دل به دست کسی دادن = کنایه از عاشق و شیفتهٔ کسی شدن ] - منبع: شرح غزلهای سعدی
من از کنار تو دور اوفتاده‌ام، نه عجب!گَرم قرار نباشد، که داغِ هجران است
هوش مصنوعی: من از تو دور ماندهام و انتظار ندارم که حالتی آرامشبخش داشته باشم، زیرا داغ دوری و جدایی مرا میآزارد.
عجب در آن سر زلف مُعَنْبَرِ مَفتولکه در کنار تو خسبد، چرا پریشان است؟
درشگفتم از اینکه چرا آن سر زلف خوشبوی درهمبافته که در کنار تو میخوابد و باید آرام یابد، آشفته است؟ [ معنبر = عنبرآلود و خوشبو، عنبر مادهای است چرب و خوشبو و سیاهرنگ که از رودهٔ نوعی وال یا ماهی عنبر (کاشالو) میگیرند / مفتول = تابدار و پیچیده ] - منبع: شرح غزلهای سعدی
جماعتی که ندانند حظِ روحانیتفاوتی که میان دَواب و انسان است
آن گروهی که لذّت معنوی را که وجه تمایز انسان و چهارپا است درنیافتهاند. [ جماعت = گروه و عدّه / حظّ = بهره و نصیب / روحانی = معنوی / دواب = چهارپایان، به فارسی یعنی ستور که سواری میدهد و بار میکشد (لغتنامه) ] - منبع: شرح غزلهای سعدی
گمان برند که در باغ عشق، سعدی رانظر به سیب زنخدان و نار پستان است
میپندارند که در باغ دوستی و عشق، سعدی به زنخدان سیبمانند و پستان چون انار یار نظر دارد. [زنخدان = چانه / نار = انار / تشبیه: عشق به باغ، زنخدان به سیب و پستان به نار (اضافه تشبیهی).] - منبع: شرح غزلهای سعدی
مرا هرآینه خاموش بودن اولی‌ترکه جهل پیش خردمند، عذرِ نادان است
بیتردید سکوت من در برابر این نادانان شایستهتر است، زیرا نادانی آنان در برابر من، عذرخواه آنان است و آنان را از فهم موضوع معذور میدارد. [ اولاتر = سزاوارتر، نیکوتر / هر آینه = البتّه، در هر حال / تضاد: خردمند، نادان ] - منبع: شرح غزلهای سعدی
وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسی و لا أُزَکِّیهاکه هر چه نقل کنند از بشر در امکان است
من نَفس خویش را مبرّا نمیدانم و آن را از هوا و هوس پاک نمیپندارم، زیرا هر چیزی که در باب آدمی گفته شود امکان دارد که تحقّق یابد. [ وَ ما اُبَرِّیُ نَفسی = من خویشتن را بیگناه نمیدانم، بخشی از آیه 53 سورهٔ یوسف است. / وَ لا اُزَکّیها = و آن را پاک نمیدانم. / در امکان بودن = ممکن بودن، امکان داشتن ] - منبع: شرح غزلهای سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی