غزل شمارهٔ ۱۷۴
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به زیبایی و جذابیت یک شخص خاص اشاره می‌کند که دل را به شوق می‌آورد و جهان را مسحور می‌سازد. او به این نکته می‌پردازد که تماشای جمال این شخص نیاز به تماشای طبیعت ندارد؛ زیرا حضور او به تنهایی کافی است. شاعر به ستایش معشوق می‌پردازد و بیان می‌کند که عشق او همچون داغی است که تا پایان زندگی در دل باقی می‌ماند. همچنین، او از دشواری‌های عشق و ناتوانی از فرار از مشکلاتی که به عشق مرتبط هستند، سخن می‌گوید. در نهایت، شاعر می‌خواهد بگوید که عشق واقعی همواره وجود دارد و نمی‌توان از آن فرار کرد.
آن شکرخنده که پُر نوش دهانی داردنه دل من که دل خلقِ جهانی دارد
او که خندهاش مانند شکر است و دهانی بسیار شیرین دارد، نه تنها دل من که دل تمام مردم جهان را ربوده است.
به تماشای درخت چمنش حاجت نیستهر که در خانه چُنو سرو روانی دارد
هر کس که در خانه سروی مثل او دارد، دیگر نیازی به تماشای درخت (برای لذت بردن) نخواهد داشت.
کافران از بت بی‌جان چه تمتع دارند؟باری آن بت بپرستند که جانی دارد
کافران بتپرست از بت بی جان چه سودی میبرند؟ حداقل بتی را پرستش کنند که جانی در او باشد. (تا از تماشای رخ زیبایش لذت ببرند)
ابرویش خم به کمان ماند و قد راست به تیرکس ندیدم که چنین تیر و کمانی دارد
خم ابرویش مانند کمان است و قد راستش مانند تیر، هیچکس را ندیدم که تیر و کمانی مثل او دارد.
علت آنست که وقتی سخنی می‌گویدور نه معلوم نبودی که دهانی دارد
دلیلش این است که بعضی وقتها حرفی میزند، وگرنه معلوم نمیشد که دهان دارد. (در قدیم دهان کوچک را زیبا میدانستند)
حجت آنست که وقتی کمری می‌بنددور نه مفهوم نگشتی که میانی دارد
دلیلش این است که بعضی وقتها کمربندی میبندد، وگرنه معلوم نمیشد که کمری دارد. (در قدیم کمر باریک و کوچک را زیبا میدانستند و امروزه نیز همینطور است.)
ای که گفتی مرو اندر پی خون خواره خویشبا کسی گوی که در دست عنانی دارد
ای کسی که به من گفتی به دنبال خونخوار خودت نرو! این سخن را با کسی بگو که اختیار و ارادهای دارد.
عشق داغیست که تا مرگ نیاید نرودهر که بر چهره از این داغ نشانی دارد
عشق، داغیست که تا زمان مرگ نخواهد رفت و همهی مردم از این داغ نشانی بر صورت خود دارند.
سعدیا کشتی از این موج به در نتوان بردکه نه بحریست محبت که کرانی دارد
ای سعدی! کشتیِ وجود را از موجِ عشق نمی‌توان به سلامت گذراند، زیرا محبت و عشق دریایی نیست که ساحلی داشته باشد.