غزل شمارهٔ ۲۴۵
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بیان احساسات و تجربیات عاشقانه خود می‌پردازد. او از زندگی بدون معشوق می‌گوید که یا به مرگ می‌انجامد یا به سختی‌های گوناگون. علی‌رغم تصمیمش برای بی‌اعتنایی به عشق، به جذابیت محبوبش تسلیم می‌شود و محبتش را نشان می‌دهد. همچنین به تاثیر گذر زمان و پیری اشاره می‌کند، در حالی که دلش هنوز جوانی و شادابی را احساس می‌کند. شاعر به شکایت از درد دل خود نمی‌پردازد اما اشک‌هایش گویای آن است. او به ناامیدی در عشق اشاره می‌کند و می‌گوید که عقل نمی‌تواند در برابر عشق ایستادگی کند. در پایان، به شور و شوقی در دلش اشاره می‌کند که منبع شیرینی و زیبایی کلامش است.
هر که بی‌او زندگانی می‌کندگر نمی‌میرد گرانی می‌کند
معنی: کسی که بی‌او روزگار سپری می‌کند
اگر نمی‌میرد، سختجان است. - منبع: شرح غزلهای سعدی
من بر آن بودم که ندْهم دل به عشقسروبالا دلستانی می‌کند
معنی: من نمیخواستم دل به عشق
بسپارم و عاشق شوم؛ اما آن یار سروبالا دل از من میرباید. - منبع: شرح غزلهای سعدی
مهربانی می‌نمایم بر قَدَشسنگدل نامهربانی می‌کند
هوش مصنوعی: من با محبت و مهربانی با او برخورد میکنم، اما او با بیرحمی و سنگدلی پاسخ می‌دهد.
برف پیری می‌نشیند بر سرمهمچنان طبعم جوانی می‌کند
هوش مصنوعی: برف پیرسالی بر روی سرم نشسته، اما هنوز روح جوانی در من زنده است و احساس جوانی میکنم.
ماجرای دل نمی‌گفتم به خلقآب چشمم ترجمانی می‌کند
هوش مصنوعی: من دربارهٔ درد دل و مشکلات خودم با دیگران صحبت نمیکردم، اما اشکهایم خودشان داستان مرا روایت میکنند.
آهن افسرده می‌کوبد که جهدبا قضای آسمانی می‌کند
کنایه: آهن افسرده کوفتن (کار
بیهوده انجام دادن؛ زیرا برای شکل بخشیدن به آهن آن را باید تافت و حرارت داد.) /
معنی: کسی که با قضای آسمان ستیز می‌کند، کار عبث و بیهوده می‌کند. - منبع: شرح غزلهای سعدی
عقل را با عشق، زورِ پنجه نیستاحتمال از ناتوانی می‌کند
هوش مصنوعی: عقل و عشق نمیتوانند بهطور همزمان برتری داشته باشند، زیرا عشق دارای قدرت خاصی است که عقل نمی‌تواند با آن مقابله کند و این ناتوانی عقل در برابر عشق است.
چشم سعدی در امید روی یارچون دهانش دُرفِشانی می‌کند
معنی: در امید آنکه سعدی روی یار را
ببیند اشک گهربار میریزد و سخنان مرواریدگون نثار میسازد. - منبع: شرح غزلهای سعدی
هم بود شوری در این سر بی‌خلافکاین همه شیرین‌زبانی می‌کند
معنی: بیتردید در سر سعدی هم شوری وجود دارد که
بدینسان سخنان شیرین از او شنیده می‌شود. - منبع: شرح غزلهای سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی