غزل شمارهٔ ۲۴۶
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و شوق به معشوقیست که همه خوبی‌ها را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد. شاعر از درد و عذاب عاشقان و سوختن دل‌ها به خاطر محبت معشوق سخن می‌گوید. او معشوق را کعبه‌ی حسن می‌خواند و به زیبایی‌های او اشاره می‌کند، به گونه‌ای که در عین حال عشق او بر دل‌ها تحمیل شده و آنان را اسیر می‌کند. شاعر به تفاوت میان غم و شادی در مواجهه با معشوق می‌پردازد و می‌گوید که اگرچه عشق دردناک است، اما عاشق نمی‌تواند از آن فرار کند. در پایان، شاعر بر تعهد و صداقت عاشقانی چون سعدی تأکید می‌کند و به وفاداری و صبوری آنها در برابر سختی‌ها اشاره می‌کند.
دلبرا! پیش وجودت همه خوبان عدمندسروران بر در سودای تو خاک قدمند
هوش مصنوعی: ای دلبرا! در برابر وجود تو، تمام نیکان عالم همگی در عدم به سر میبرند و سروران و بزرگانی که در درگاه تو حضور دارند، فقط خاک پای تو را میپرستند.
شهری اندر هوَست سوخته در آتش عشقخلقی اندر طلبت غرقهٔ دریای غمند
هوش مصنوعی: شهری در آتش عشق سوخته و مردمی در جستجوی تو غرق در دریایی از غم و اندوه هستند.
خون صاحب‌نظران ریختی، ای کعبهٔ حسنقتل اینان که روا داشت که صید حرمند؟
هوش مصنوعی: ای کعبهٔ زیبایی، تو که خون دانشمندان را بر زمین ریختی، آیا به راستی جایز بود که این افراد را که در حریم تو هستند، به قتل برسانی؟
صنم اندر بلد کفر پرستند و صلیبزلف و روی تو در اسلام صلیب و صنمند
معنی: در سرزمین کافران بت و صلیب
را میپرستند؛ اما گیسوان و چهرهٔ تو در سرزمین اسلامی ما مثل صليب و صنم عاشقانه
پرستیده میشود. - منبع: شرح غزلهای سعدی
گاه گاهی بگذر در صف دل‌سوختگانتا ثناییت بگویند و دعایی بدمند
هوش مصنوعی: گاهی وقتها به جمع دلسوختهها سر بزن، تا دربارهات خوب صحبت کنند و برایت دعا کنند.
هر خم از جعد پریشان تو زندان دلی‌ستتا نگویی که اسیران کمندِ تو کمند
معنی: برای آنکه نگویی اسیران کمی
را با کمند گیسوان خویش اسیر کردهای، هر خمی از گیسوانت دلهای بسیاری را اسیر کرده
و در خود جای داده است. - منبع: شرح غزلهای سعدی
حرف‌های خط موزون تو پیرامن رویگویی از مشک سیه بر گل سوری رقمند
معنی: موهای تازهرسته برگونههایت
که به خطهای موزونی میمانند، در گرداگرد چهرهات، مثل مشک سیاهی است که بر گل سرخ
افشانده شده باشد. - منبع: شرح غزلهای سعدی
در چمن سرو ستادست و صنوبر خاموشکه اگر قامت زیبا ننمایی بچمند
معنی: در باغ درختان خوشقامت سرو و
صنوبر خاموش ایستادهاند، تا اگر تو به حرکت نیایی و جلوه نکنی آنها بخرامند. - منبع: شرح غزلهای سعدی
زین امیران ملاحت که تو بینی بر کسبه شکایت نتوان رفت که خصم و حکمند
هوش مصنوعی: از زیبایی و جذابیت این امیران نمیتوان به کسی شکایت کرد، زیرا خود آنها هم دشمن و هم داور هستند.
بندگان را نه گزیرست ز حکمت نه گریزچه کنند ار بکشی ور بنوازی خدمند
هوش مصنوعی: بندگان نمیتوانند از حکمت الهی فرار کنند و راهی برای نجات از آن ندارند. چه تفاوتی دارد اگر آنها را عذاب کنی یا به نوازش بگیری، در هر دو حالت تسلیم هستند و در خدمت تو خواهند ماند.
جور دشمن چه کند گر نکشد طالب دوستگنج و مار و گل و خار و غم و شادی به همند
معنی: خواهان دوست اگر ستم دشمن را
تحمل نکند، چه کند؟ زیرا او میداند که هر کجا گنجی است ماری هم وجود دارد؛ همچنان
که در کنار گل، خار و همراه شادی، غم هست. - منبع: شرح غزلهای سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی
غم دل با تو نگویم که تو در راحت نفسنشناسی که جگرسوختگان در المند
هوش مصنوعی: من نمیتوانم غمهای درونم را با تو در میان بگذارم، چون تو هرگز درد و رنج افرادی را که به شدت طعمهی غم هستند، درک نکردهای.
تو سبک‌بارِ قوی‌حال کجا دریابی؟که ضعیفان غمت بارکشان ستمند
هوش مصنوعی: ای فرد نیرومند و سبکبار، چگونه میتوانی متوجه درد و رنج دیگران شوی؟ در حالی که افراد ضعیف و آسیبپذیر، بار غم و اندوه تو را بر دوش دارند و زیر فشار ظلم هستند.
سعدیا عاشق صادق ز بلا نگریزدسست‌عهدان ارادت ز ملامت برمند
هوش مصنوعی: ای سعدی، عاشق واقعی از دشواریها و مشکلات دوری نمیکند، اما آن کسانی که عهد و پیمانشان سست است، از سرزنش و انتقاد دیگران فرار میکنند.