غزل شمارهٔ ۳۹۴
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر با صراحت اعلام می‌کند که حتی در آستانه مرگ نیز نمی‌تواند محبت و دلبستگی خود به معشوق را فراموش کند. او از طبیب می‌خواهد که از او دور شود چرا که نمی‌خواهد دارویی برای دردش بگیرد. شاعر به یاد سراسر عمر خود با دوستان و خوبان می‌افتد و بیان می‌کند که عشق به معشوق در دلش نشسته است. او نمی‌خواهد که دیگران به او نصیحت کنند و بر این باور است که نمی‌تواند از عشقش به معشوق فرار کند. در ادامه، شاعر با حسرت از وضعیت خود می‌گوید که دوستانش به سفر رفته‌اند و او در اسارت عشق خود مانده است. او همچنین به وضعیت فقر و نیاز خود اشاره می‌کند و در نهایت می‌گوید که اگر خوشبختی و زندگی خوب برای دیگران وجود دارد، او از آن محروم است. شاعر به این نکته اشاره می‌کند که حتی اگر جانش را برای معشوق بدهد، عیش و لذت‌های زندگی برای او همچنان مهم است و در آخر تأکید می‌کند که هرگز نمی‌میرد، حتی در مقابل مردان بزرگ.
به خدا اگر بمیرم که دل از تو برنگیرمبرو ای طبیبم از سر که دوا نمی‌پذیرم
سوگند که حتی اگر بمیرم نیز از تو نمیگذرم، پس ای طبیب، دست از سر بردار که دارویت را نمیخواهم.
همه عمر با حریفان بنشستمی و خوبانتو بخاستی و نقشت بنشست در ضمیرم
هوش مصنوعی: تمام عمر را در کنار رفقا گذرانیدم و در این میان، تو را میخواستم و تصویر تو در عمق وجودم نشسته است.
مده ای حکیم پندم که به کار در نبندمکه ز خویشتن گزیر است و ز دوست ناگزیرم
ای حکیم مرا نصیحت نکن چون به آن توجه نمیکنم، زیرا از خودم چاره دارم و از دوست ناچارم
برو ای سپر ز پیشم که به جان رسید پیکانبگذار تا ببینم که که می‌زند به تیرم
در این بیت، پیکان به معنی نوک تیر است و تیر در زبان عاشقانه و عرفانی کنایه از نگاه، ناز، جفا یا عشقِ معشوق است؛ چیزی که دل عاشق را زخمی می‌کند. بنابراین معنی عاشقانه بیت چنین است: ای سپر، از پیشِ من کنار برو؛ تیر عشق تا جانم نفوذ کرده و دیگر تاب پنهانماندن ندارم. بگذار معشوقم را ببینم؛ همان کسی که با تیر نگاه یا عشق خود دل مرا هدف گرفته است. درواقع عاشق با وجود درد و زخم، از ته دل خواهان همین تیر است، چون این زخم از جانب معشوق میآید و برای او شیرین و خواستنی است.
نه نشاط دوستانم نه فراغ بوستانمبروید ای رفیقان به سفر که من اسیرم
نه شادی دوستان را میخواهم و نه آسودگی در بوستان، ای دوستان، به راه خود بروید، چرا که من اسیر هستم.
تو در آب اگر ببینی حرکات خویشتن رابه زبان خود بگویی که به حسن بی‌نظیرم
هوش مصنوعی: اگر در آب ببینی که چگونه حرکات خودت را انجام میدهی، به زبان خودت خواهی گفت که چقدر زیبا و بینظیر هستی.
تو به خواب خوش بیاسای و به عیش و کامرانیکه نه من غنوده‌ام دوش و نه مَردُم از نفیرم
هوش مصنوعی: تو در خواب خوشی به سر ببر و از زندگی لذت ببر، زیرا من نه تنها دیشب خوابم نبرد، بلکه از صدای نالهام نیز کسی آرامش ندارد.
نه توانگران ببخشند فقیر ناتوان رانظری کن ای توانگر که به دیدنت فقیرم
مگر نه اینکه توانگران، به فقیران ناتوان بخشش میکنند؟ پس تو نیز ای توانگر، به من نگاهی که که نیاز به دیدنت دارم
اگرم چو عود سوزی تن من فدای جانتکه خوش است عیش مردم به روایح عبیرم
اگر مرا مانند عود بسوزانی، تنم فدای جان تو باد، خوشی زندگی دیگران در عطرها و رایحههای خوش من نهفته است.
نه تو گفته‌ای که سعدی نَبَرَد ز دست من جاننه به خاک پای مردان چو تو می‌کشی نمیرم
هوش مصنوعی: تو نگفتهای که سعدی نمی‌تواند از دست من جان بگیرد و من هم مثل تو که به پای مردان بزرگ میافتم، نمیمیرم.