غزل شمارهٔ ۴۳۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به عشق و احساسات عمیق انسانی اشاره می‌کند و بیان می‌کند که در حالتی از غفلت و ذاتی است که خواب نمی‌بیند. او بر این باور است که نعمت‌های بهشتی برای اهل عشق و دل زنده در دسترس است و تنها سنگ‌دل‌ها از نسیم بهاری بی‌بهره‌اند. شاعر همچنین به تحمل رنج عشق و درد ناشی از آن اشاره می‌کند و می‌گوید که هیچ نصیحتی نمی‌تواند به دل عاشق تاثیرگذار باشد. او به دوستانش توصیه می‌کند که از او دست بکشند زیرا می‌خواهد به درگاه محبوبش بایستد. به طور کلی، شعر نگاهی عمیق به عشق و دشواری‌های آن دارد و تفاوت عشق واقعی را با هوس متذکر می‌شود.
امشب آن نیست که در خواب رود چشم ندیمخواب در روضهٔ رضوان نکند اهل نعیم
هوش مصنوعی: امشب شب عادی نیست و کسی نمی‌تواند در خواب به سر ببرد. افرادی که در نعمت‌های بهشتی هستند، امشب به راحتی نمیتوانند خواب راحتی داشته باشند.
خاک را زنده کند تربیت باد بهارسنگ باشد که دلش زنده نگردد به نسیم
هوش مصنوعی: تربیت و آموزش مثل نیرویی است که میتواند خاک مرده را زنده کند، اما اگر دل کسی به سنگی تبدیل شده باشد، حتی نسیم بهاری هم نمی‌تواند آن را احیا کند.
بوی پیراهن گم‌کردهٔ خود می‌شنومگر بگویم همه گویند ضلالی‌ست قدیم
هوش مصنوعی: بوی پیراهنی را که گم کردهام حس میکنم، اما اگر این را بگویم، همه میگویند که من شخصی هستم که در گذشته گم شدهام.
عاشق آن گوش ندارد که نصیحت شنوددرد ما نیک نباشد به مداوا‌ی حکیم
هوش مصنوعی: عاشق هیچ وقت به نصیحتها گوش نمیدهد و درد ما با درمانهای حکیمانه خوب نمیشود.
توبه گویندم از اندیشهٔ معشوق بکنهرگز این توبه نباشد که گناهی‌ست عظیم
هوش مصنوعی: از فکر کردن به معشوق از من توبه نخواهید. این توبه هرگز معتبر نیست، چون گناهی بزرگ به حساب میآید.
ای رفیقان سفر دست بدارید از ماکه بخواهیم نشستن به در دوست مقیم
هوش مصنوعی: ای دوستان سفر، از ما دست بکشید، زیرا ما میخواهیم در کنار دوست خود بمانیم.
ای برادر غم عشقْ آتش نمرود انگاربر من این شعله چنان است که بر ابراهیم
تصحیح AI: ای برادر، غم عشق برای من مانند آتش نمرود است و این شعلهٔ عشق بر من همچون شعلهٔ آتش نمرود بر ابراهیم. (که به فرمان خداوند شعلهٔ آتش نمرود بر ابراهیم (ع) گلستان شد) / (AI: ای برادر، غم عشق برای من مانند آتش نمرود است، این شعله بر من به شدت میسوزد، همانطور که ابراهیم را میسوزاند.)
مرده از خاک لحد رقص کنان برخیزدگر تو بالای عظامش گذری وهی رمیم
هوش مصنوعی: اگر تو از بالای استخوانهای مردگان عبور کنی، آنها از خاک قبرشان با شادی و رقص بلند میشوند.
طمع وصل تو می‌دارم و اندیشهٔ هجردیگر از هر چه جهانم نه امید است و نه بیم
هوش مصنوعی: من به وصال تو امیدوارم و دیگر از هر چیزی که در دنیا هست نه امیدی دارم و نه ترسی.
عجب از کُشته نباشد به در خیمهٔ دوستعجب از زنده که چون جان به درآورد سلیم
هوش مصنوعی: عجیب است که کسی در خیمهٔ دوست کشته نشود؛ عجیبتر این که کسی زنده باشد و وقتی از جانش بیرون آمد، سالم و بیآسیب باشد.
سعدیا عشق نیامیزد و شهوت با همپیش تسبیح ملایک نرود دیو رجیم
هوش مصنوعی: سعدی جان، عشق و شهوت نمیتوانند در کنار یکدیگر قرار گیرند و در پیشگاه فرشتگان پذیرفته نمیشوند.