غزل شمارهٔ ۶۳۵
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر احساسات عمیق خود را درباره عشق و بندگی بیان می‌کند. او می‌گوید که اگر بخواهد حیات و زندگی به کسی ببخشد یا به کسی آسیب بزند، این همه بستگی به حکمت و اراده او دارد. او خود را گناهکار می‌داند حتی اگر هزار خدمت کند، در حالی که محبوبش می‌تواند بدون هیچ دلیلی به کسی آسیب بزند و بی‌گناهی خود را حفظ کند. شاعر اذعان می‌کند که نمی‌تواند از محبوب شکایت کند، زیرا همه به او روی می‌آورند و او هر چه بخواهد انجام می‌دهد. او محبوب را به آفتاب تشبیه می‌کند که زیبایی‌اش غیرقابل دیدن است و از خود می‌گوید که اگرچه مرتکب گناه شده، هرگز از عشق دور نرفته است.
شاعر به دنبال لقای محبوب است و شب‌هایی را در انتظار او بی‌خوابی کشیده و به آرزوی او زنده مانده است. او می‌داند که اگر غم عشق را پنهان کند، باز هم او را می‌شناسند و در نهایت باز هم به عشق و تقدس زندگی امیدوار است. او در پایان به تصویر خضر، نماد زندگی و جاودانگی، اشاره می‌کند و می‌گوید که آب حیات از سیاهی به دست می‌آید.
اگرم حیات بخشی وگرم هلاک خواهیسر بندگی به حُکمت بنهم که پادشاهی
هوش مصنوعی: اگر تو بخواهی مرا زنده کنی یا نابود کنی، من با کمال افتادگی و خردمندی خود را به تو تسلیم میکنم؛ زیرا تو پادشاهی.
من اگر هزار خدمت بکنم گناهکارمتو هزار خون ناحق بکنی و بی گناهی
هوش مصنوعی: اگر من هزار کار خوب انجام دهم باز هم خود را گناهکار میدانم، در حالی که تو ممکن است هزاران ظلم و خونریزی انجام دهی و هنوز بیگناه به نظر بیایی.
به کسی نمی‌توانم که شکایت از تو خوانمهمه جانب تو خواهند و تو آن کنی که خواهی
هوش مصنوعی: من نمی‌توانم از تو نزد دیگران شکایت کنم، چرا که همه به سمت تو گرایش دارند و تو هر کاری که بخواهی انجام میدهی.
تو به آفتاب مانی ز کمال حسن طلعتکه نظر نمی‌تواند که ببیندت کماهی
هوش مصنوعی: تو مانند آفتاب هستی که Beauty و جذابیت تو به حدی است که هیچ نگاهی نمی‌تواند تو را به درستی ببیند.
من اگر چنان که نهی است نظر به دوست کردنهمه عمر توبه کردم که نگردم از مناهی
هوش مصنوعی: من از همان ابتدا تصمیم گرفتم که به دوست نظر نکنم و به همین خاطر تمام عمرم را در توبه سپری کردهام تا از کارهای ناپسند دور بمانم.
به خدای اگر به دردم بکشی که برنگردمکسی از تو چون گریزد که تواش گریزگاهی
هوش مصنوعی: اگر تو من را به دردی دچار کنی، به خدا قسم هرگز برنمیگردم. کسی نمی‌تواند از تو فرار کند چون تو تنها پناهگاه اویی.
منم ای نگار و چشمی که در انتظار رویتهمه شب نخفت مسکین و بخفت مرغ و ماهی
هوش مصنوعی: منم آن معشوق و چشمی که همه شب به خاطر دیدن تو بیدار ماندم، در حالی که پرندهها و ماهیها خوابشان برده بود.
و گر این شب درازم بکشد در آرزویتنه عجب که زنده گردم به نسیم صبحگاهی
هوش مصنوعی: اگر این شب طولانی به خاطر آرزوی تو ادامه پیدا کند، جای تعجب نیست که به خاطر نسیم صبحگاه دوباره زنده شوم.
غم عشق اگر بکوشم که ز دوستان بپوشمسخنان سوزناکم بدهد بر آن گواهی
هوش مصنوعی: اگر بخواهم غم عشق را از دوستانم پنهان کنم، سخنانی که از دل پر درد و سوزانم بر میخیزد، خود شاهدی بر این درد خواهد بود.
خضری چو کلک سعدی همه روز در سیاحتنه عجب گر آب حیوان به درآید از سیاهی
هوش مصنوعی: اگر کسی مانند خضر که همیشه در سفر و گشت و گذار است، هر روز از زندگی خود بهرهبرداری کند، بعید نیست که از مشکلات و سختیها به طوری که زندگیاش به شکلی معنوی و زیبا شود، عبور کند.