شمارهٔ ۱۵ - حکایت
هوش مصنوعی: شاعر به توصیف زنگی زشت و ظریفی می‌پردازد که در تلاش است تا با کشیدن مویز، جلب توجه کند. او به زشت روی می‌گوید که این نقل برای باده‌خواران مناسب است و وقتی زشت روی به سوی نقل می‌رود، زنگی به شکارش می‌پردازد. در نهایت، زنگی با ناکامی روبه‌رو می‌شود و از نقل چیزی نمی‌برد.
شاعر با کنایه به ابلهان و عوام‌الناس به نقد آزاردهنده‌ای از آنان می‌پردازد و می‌گوید که دوستی با ابلهان تنها به ضرر انسان ختم می‌شود. او معتقد است که انسان باید از جهل دوری کند و به علم و آگاهی احترام بگذارد. در پایان، شاعر با بیان اینکه گفتار و ادبیات باید متناسب و زیبا باشد، بر ضرورت بیان درست و صحیح تأکید می‌کند.
زنگی‌یی زشت را ظریفی دیدگفت باید به ریش او خندید
هوش مصنوعی: زن زشت و بدخلق، ظریف و با سلیقهای را مشاهده کرد و به او گفت که باید به عیبهایش بخندد.
با مویز سیاه برد جُعلنزد آن زشت‌روی گنده‌بغل
هوش مصنوعی: با مویز سیاه به نزد آن زن زشت و بزرگ قدم بزن.
گفت کاین نُقل باده‌خواران استلایق بزم شهریاران است
هوش مصنوعی: این نوشیدنی مخصوص کسانی است که به شادمانی و جشن علاقه دارند و مناسب مراسمهای بزرگ و محترم است.
چون سیه ، دست به نقل کشیدجعلی چند از آن میان بدوید
هوش مصنوعی: وقتی که دست تاریک و آلوده به سمت میوهها دراز کرد، چند تا از آنها به سمت او روانه شدند.
گفت کاین‌ها گریزپایانندبه مویز دگر نمی‌مانند
هوش مصنوعی: گفت که اینها فرار کردهاند و دیگر به اینجا برنمیگردند.
بخورم اول آن که خواهد‌جَستکان دگرها نمی‌رود از دست
هوش مصنوعی: من ابتدا از آن کسی میخورم که به دنبال من میآید، چون دیگران از دست میروند و به من نمیرسند.
خنفسا می‌دوید از پس و پیشزنگی از پی چو گرگ از پی میش
هوش مصنوعی: خنفسا به سرعت از جلو و عقب می‌دوید، مانند زنگی که گرگ به دنبال میش میدود.
بر دهان میفکند یَک‌یَک راخوش نمود آن شکار مَردک را
هوش مصنوعی: مردی که شکار کرده بود، به آرامی و به خوبی یکی یکی صداهای مختلف را از طریق دهان خود تولید کرد.
چون که نقل گریز‌پای بخوردرو به نقل شکسته‌پای آورد
هوش مصنوعی: زمانی که پرندهای که نمیتواند به خوبی پرواز کند، به سمت میوهای که آسیب دیده و نیمخورده است، میآید.
نه جعل ماند پیش او نه مویزپیش ابله چه بانگ صبحُ چه تیز
هوش مصنوعی: نه دروغی نزد او وجود دارد و نه خرما در برابر کسی که نادان است؛ چه صدای صبح چه تندی در آن.
روی عیش تو را کنند چو قیردوستی ابله و سلیطه ی پیر
هوش مصنوعی: این بیت به این مضمون اشاره دارد که لذتهای زندگی و خوشیهای آن ممکن است مانند قیر برای دوستیهای سطحی و ناپایدار، چسبنده و دشوار شوند. در حقیقت، او در تلاش است تا بیان کند که دوستیهای بیپایه و ناپخته در طول زمان میتوانند ما را به بند کشیده و از لذت واقعی زندگی دور کنند.
نفط بر روی خویشتن ریزیبه که با ابلهی در آمیزی
هوش مصنوعی: بهتر است که به جای اختلاط با دیگران یا وضعیتهای ناپسند، به خودی خود با ارزش و مستقل بمانیم.
آب حیوان به حلق خود در ریزخر نه ای سر مبر به پیش گمیز
هوش مصنوعی: آب حیات را به دهان خود بریز و نگذار سر خود را به جلو ببری و در زمین گم شو.
هذیان را به سمع راه مدهجیفه بر خوان پادشاه منه
هوش مصنوعی: به دیگران اجازه نده که سخنان بیمحتوا و بیفایده را به تو نزدیک کنند و از چیزهای بیارزش در محیط خود پرهیز کن.
بینی‌ات پیش کون خر بهترزانکه گوش تو نزد مردم خر
هوش مصنوعی: بهتر است که بینی‌ات را بر روی بدن خر نگذاری، زیرا گوشهای تو نزد مردم به دور از ارزشی از آن چیزی هم که بر روی خر است، نیست.
جِرم سرگین به آب محو شودوز دماغ تو گند آن برود
هوش مصنوعی: نجاست فضولات در آب حل می‌شود و بوی بدی که از تو به مشام میرسد، ناپدید میگردد.
گند انفاس مردک جاهلاز دماغ تو کی شود زایل
هوش مصنوعی: بوی ناخوشایند ناشی از نفسهای تو، هرگز از چهرهات محو نخواهد شد.
هر زبانی که یاوه‌گوی بودآلت دیو زشت‌خوی بود
هوش مصنوعی: هر زبانی که به حرفهای بیمعنی و بیمحتوا می‌پردازد، به مانند ابزاری برای شیطان یا موجودات زشت و ناپسند است.
دل احرار گنج اسرار استخازن گنج عقل هشیار است
هوش مصنوعی: دل افراد آزاد دارای گنجینهای از رازهاست و نگهبان این گنج، عقل و هوشمندی آنهاست.
دیو دزدی ست در پی آن گنجخازنش را همی نماید رنج
هوش مصنوعی: یک دیو دزد در جستجوی گنجی است و در این مسیر، زحمت و سختی را هم به جان میخرد.
تا بدزدد جواهر اسراربرد آن را به کلبه اشرار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که شخصی به دنبال دزدیدن و به تاراج بردن گنجینههای پنهان و ارزشمند است و آن را به جایگاهی ناپسند و نامناسب میبرد.
یا به بازار حرص بفروشندثمنش می خورند و می نوشند
هوش مصنوعی: آیا با حرص و طمع به بازار میروند و آنچه را که به دست میآورند میخورند و مینوشند؟
روزکی چند از آن بیاسایندعاقبت هم اسیر دام آیند
هوش مصنوعی: روزی چند میتوانند از آرامش و آسایش برخوردار باشند؛ در نهایت همه به دام مشکلات و بندها گرفتار خواهند شد.
هم به دنیی شوند خوار و خجلهمچو مستان فتاده اندر گل
هوش مصنوعی: آنها در دنیا به گونهای زیانمند و شرمسار زندگی میکنند، مانند کسانی که مست هستند و در گل افتادهاند.
هم به عقبی شوند ز اهل جحیمز آتش افتاده در عذاب الیم
هوش مصنوعی: افرادی که در آتش عذاب گرفتار شدهاند، احساس میکنند که به عقب برمیگردند و در عذاب شدیدی به سر میبرند.
بهر آسایش ای جان جهاناین همه رنج‌ها منه بر جان
هوش مصنوعی: برای راحتی و آسایش در زندگی، نباید این همه زحمت و درد را بر دوش خود بگذاریم.
پند صاحب‌دلان به جان بنیوشسخن ابلهان مکن در گوش
هوش مصنوعی: به سخنان حکمتآمیز صاحب‌دلان گوش بسپار و به حرفهای بیمعنی و بیاهمیت دیگران توجه نکن.
جهل بر علم اختیار مکنپود مگذار و قصد تار مکن
هوش مصنوعی: به نادانی، علم را تو ترجیح نده و هیچگاه از آن غافل مشو.
عافیت را به درد سر مفروشصوت نی را به تیز خر مفروش
هوش مصنوعی: آسایش و راحتی خود را به سر و دردسری که برایت ایجاد می‌شود، نفروش و همچنین صدای نی را به اسبی تندخو و تیزپا واگذار نکن.
لفظ‌های خشن درین ابیاتهست حنظل میان قند و نبات
هوش مصنوعی: در این ابیات، کلمات تلخ و دشوار وجود دارد مانند حنظل که در کنار شیرینی قند و نبات قرار گرفته است. این نشان میدهد که در میان زیباییها و شیرینیهای زندگی، ممکن است تلخیها و مشکلات نیز وجود داشته باشد.
هذیانی که بر زبان آمدلایق وصف ابلهان آمد
هوش مصنوعی: هرچه که بر زبان گفتیم، نشان از بیخود بودن و نادانی دارد.
قطران است لایق هندوارغوان را چه نسبت است بدو
هوش مصنوعی: قطران، که مادهای سیاه و غلیظ است، مناسب رنگ ارغوانی نیست. اینجا اشاره به این است که برخی چیزها یا افراد به یکدیگر ارتباطی ندارند و نمیتوانند با هم تناسبی داشته باشند.
هر نمط را معین سخن استوز تناسب مبین سخن است
هوش مصنوعی: هر نوع گفتاری معنای خاص خودش را دارد و این معنا به تناسب مفهوم و موقعیت آن بستگی دارد.
هرکه صاحب بیان معتبر استوز فنون حدیث باخبر است
هوش مصنوعی: هر کسی که در سخنوری مهارت دارد و از اصول و فنون داستانگویی آگاه است، دارای منزلت ویژهای است.
عذر من پیش او قبول آیداعتراضی برین نفرماید
هوش مصنوعی: من در مقابل او عذرم پذیرفته است و از او درخواست دارم که نسبت به این موضوع اعتراضی نداشته باشد.